Türk ve kelt mitlerinde doğa tapımı: Ağaç kültü

Mitler insanlığın şafağından beri hayatımızın en önemli kısmını oluşturmuştur. Mitler, hikâyeler, masallar ve efsaneler düş gücümüzün bir sonucu olarak yaşamın getirdiği travmalarla baş etmede en önemli silahlarımız olmuşlardır. Dünyanın getirdiği sıkıntılardan uzaklaşmak isteyen insan bu sıkıntıları söz konusu anlatılardaki canavarlar, düşmanlar yoluyla cisimleştirmiş ve cisimleşen sıkıntılarla mücadeleyi de yine imgelemde yarattığı kahramanlar ile vermiştir. Bu sebeple, sözü edilen mitik anlatılar önemsiz birer eğlence aracı değil varoluşsal sıkıntıların aktarıldığı birer aynadırlar. Bir imgelem çalışması olarak adlandırılabilecek bu çalışmada Türk ve Kelt mitlerindeki ağaç imgesi Gilbert Durand'ın arketipolojik yöntemi esas alınarak karşılaştırmalı bir biçimde incelenmektedir. Doğa tapımına dahil olan ağaç imgesinin Türk ve Kelt folklorik imgeleminde ifade ettiği anlamı tespit etmek amacıyla yapılan bu çalışma insanlığın en derin arzularının söz konusu imgede hayat bulduğunu göstermektedir. Sınırlandırma yapmak adına belirlenen anne, dallar ve asalar, bitkisel dönüşüm, dünya ağacı, kozmik bütünlük ve insan-ağaç izleklerini içeren mitik anlatılar incelendiğinde dünya hayatının getirdiği sıkıntılardan kaçmak, durmadan ilerlemek ve geleceği kontrol etmek ve insan olmanın koşullarını aşarak gökyüzünü hedeflemek insanlığın başlıca arzuları olarak öne çıkmaktadırlar. En başta birbiriyle çelişiyor gibi görünen bu arzular ağaç imgesinde oldukça uyumla var olmuşlardır. Ağacın imgelemde bu kadar geniş bir yer kaplamasının birçok sebebi vardır ancak şüphesiz ki göklere uzanan heybeti, yaşam ve ölüm döngüsünü hatırlatan mevsimsel durumu ve insan ile hem fiziksel hem de ruhsal bağlamda paralel görülmesi en belirgin nedenler olarak görülebilir. Bu izlenimlerden yola çıkan insan için ağaç yaşamın en önemli simgelerinden biri olmuştur ve başat içsel arzular ona yansıtılmıştır. Böylece ağaç basit bir doğa unsuru olmaktan çıkarak insanlığın bir aynası haline gelmiştir. Anahtar Kelimeler: Karşılaştırmalı Edebiyat, Mitoloji, İmgelem, Arketipoloji, Ağaç, Türk Mitolojisi, Kelt Mitolojisi.