Türk sanatında kanatlı hayvan sembolizmi

Türk Sanatında "Kanatlı Hayvan" motiflerini minyatür, mimari, dokuma, maden ve ahşap sanatlarında görürüz. Bu kanatlı hayvan motiflerini; Kartal, Şahın, Doğan, Horoz, Güvercin, Turna, Kuğu, Kaz olarak sınıflandırmak mümkündür. İlk örneklerini Hunlara ait kurganlardan çıkan eşyaların teşkil ettiği "Kanatlı Hayvan" (kuş) motiflerinin, Türklerin yaşantısında önemli bir yeri bulunmaktadır. Eski metinlerde de (Orhun yazıtları gibi), ölen kimsenin ruhu bir kuşa benzetilmektedir. Türklerin İslamiyet'ten önce mensubu olduğu Şamanizm'in bunun üzerinde büyük etkisi vardır, nitekim şamanlığın rahibi kabul edilen "kam" ayin esnasında bir kuş görünüşünü andıran elbiseler giyer, üzerine kuş tüyleri takardı. Ayrıcı belli dönemlerde Türklerin "Ongun." ve "Tös" adını verdikleri ve her boyun, her kabilenin kendine has taptıkları ve atası kabul ettikleri havanlar bulunmaktaydı. 10 yy'dan itibaren İslamiyet'i kabul etmeye başlayan Türklerin bu dönemden sonra da vücuda getirdikleri eserlerinde de "kuş" ile ilgili motif ve inanışların devam ettiği görülür. Bu devamlılık, Orta-Asya yaşantısı, Şamanist ve totemik bir eğilimin göstergesi olduğu açıktır. İslamiyet'ten sonra ise bu temayüller, belirli heterodoks çevrelerde ve düşünce sistemlerinde kendine yer edinmiştir. Örneğin, Bektaşi inanışlarında ve edebiyatında bazı erenlerin kuş şekline girdiğine inanılır. (Hacı Bektaş Veli gibi). İslamiyet öncesi ve sonrası Türklerin yaşantısında ve sanatlarında görülen "kanatlı hayvan" figürlerinin kullanılmasında dini inanışların, günlük yaşantıların ve mitolojinin etkisi görülmektedir. Anadolu'da en çok Selçuk sanatında işlenen bu konu sembolik anlam bakımından orta Asya'dan Anadolu'ya farklılık göstermez şekli yapıları bakımından da büyük farklılıklar bulunmaz. Kanatlı hayvan figürleri diğer medeniyetlerin sanatlarında da görülür ancak bunlar çok realist, Türk sanatında ki figürler ise oldukça stilizedir.