Türk Savunma Sanayiinde görev yapan beyaz yakalı çalışanların iş stresi, sezgisel yeme, fiziksel aktivite ve beslenme durumlarının incelenmesi

Bu çalışma, Nisan 2024 – Mart 2025 tarihleri arasında Ankara ilindeki savunma sanayi firmalarında çalışan, beyaz yakalı iş tanımına uyan, 24-64 yaşları arasında 152 katılımcı ile yürütülmüştür. Çalışmaya katılan bireylere yüz yüze anket uygulanmış, bireylerin genel bilgileri alınmış; iş stresi düzeyini belirlemek için İş Stresi Ölçeği, sezgisel yeme düzeyini belirlemek için Sezgisel Yeme Ölçeği-2 (SYÖ-2), fiziksel aktivite düzeylerini belirlemek için Fiziksel Aktivite Ölçeği-2 (FAÖ-2) ve beslenme durumlarını değerlendirmek için Besin Tüketim Sıklığı anketi uygulanmıştır. Katılımcıların yaş ortalaması 35.0±7.3 yıldır. Kadınların beden kütle indeksi ortalaması 22.1±2.86 kg/m2, erkeklerin ise 27.0±4.47 kg/m2 olarak belirlenmiştir. Katılımcıların beslenme alışkanlıkları incelendiğinde; %82.9'unun öğün atladığı ve en çok atlanan öğünün sabah (%72.2) olduğu belirlenmiştir. Katılımcıların iş stresi düzeyleri incelendiğinde; %19.9'unun sağlığı ve verimliliği olumsuz etkileyecek; %15.2'sinin uyarıcı yönü olan hafif; %34.4'ünün sağlık ve verimlilik açısından elverişli; %30.5'inin bazı yönleri ile kişilere çekici gelen, uyarıcı yönü yüksek ancak sağlığı olumsuz etkileyebilecek özellikte iş stresi düzeyleri olduğu görülmüştür. Fazla mesai yapan katılımcıların iş stresi düzeyinin yapmayanlara göre anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu görülmüştür (p<0.05). Erkek katılımcıların %98.9'unun, kadın katılımcıların ise tamamının fiziksel aktivite düzeyinin yeterli olduğu görülmüştür. Erkek katılımcıların fiziksel aktivite düzeyinin 2269.6±202.95 MET, kadınların ise 2193.9±156.82 MET olduğu erkek katılımcıların fiziksel aktivite düzeylerinin kadınlardan anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu saptanmıştır (p<0.05). Katılımcıların sezgisel yeme durumu incelendiğinde; erkeklerin koşulsuz yeme izni, duygusal nedenlerden çok fiziksel nedenlere bağlı yemek ve toplam sezgisel yeme düzeyinin kadınlardan anlamlı derecede yüksek olduğu; kadınların ise açlık ve tokluk sinyallerine bağlı yemek düzeyi erkeklerden anlamlı derecede daha yüksek olduğu görülmüştür (p<0.05). Katılımcıların İSÖ toplam puanı ile vücut besin seçim uyumu arasında negatif yönlü, zayıf düzeyde (r=-0.187, p<0.05) ve sezgisel yeme toplam puanı arasında negatif yönlü zayıf düzeyde (r=-0.164, p<0.05) ilişki saptanmıştır. Kadınlarda vücut ağırlığı ile toplam sezgisel yeme puanı arasında negatif yönlü zayıf düzeyde (r=-0.287, p<0.05); erkeklerde ise vücut ağırlığı ile toplam sezgisel yeme puanı arasında negatif yönlü güçlü düzeyde (r=-0.545, p<0.001) ve BKİ ile toplam sezgisel yeme puanı arasında negatif yönlü güçlü düzeyde (r=-0.565, p<0.001) ilişkiler saptanmıştır. Çalışmada, sezgisel yeme davranışları ile fiziksel aktivite düzeyi arasında pozitif yönlü ve anlamlı ilişkiler saptanmıştır (p<0.05). Ayrıca çalışmada, sezgisel yeme davranışları ile iş stresi düzeyi arasında negatif yönlü ve anlamlı ilişkiler saptanmıştır (p<0.05). Bulgular yüksek iş stresinin sağlıklı yeme alışkanlıklarını engelleyebileceğine ve fiziksel aktivitenin ise sezgisel beslenmeyi destekleyici bir faktör olduğuna işaret etmektedir. İş yaşamındaki stresi azaltmaya yönelik girişimlerin, sezgisel yeme davranışlarını olumlu etkileyerek çalışanların genel sağlık durumuna katkı sağlayabileceği düşünülmektedir.