Türk sendikacılık hareketinde bir sendikal olgu olarak Hak-İş

18. yüzyıldan beri özellikle sanayileşmiş toplumların sosyo-politik yapısınıetkileyen önemli gelişmelerden birisi işçi sendikacılığı hareketleri olmuştur.Değişik ülkelerin koşullarına göre farklılıklar arz eden sendikacılık hareketi kimiülkelerde doğrudan, kiminde ise dolaylı olarak siyasal yaşamla iç içedir.Bununla birlikte, sendikacılık hareketleri ile siyasal ve sosyal yapı arasındakietkileşmeler karşılıklıdır.Buharlı makinanın icadı ile ilk önce İngiltere'de görülen Sanayi Devrimi,sendikacılığın da önce bu ülkede doğması sonucunu getirmiştir. İngilizsendikacılığı, işçi haklarını elde edebilmek için uzun yıllar süren çetinmücadeleler vermiştir. Bu durum İngiltere'de sendikal mücadelenin politikmücadele ile birlikte gelişmesine yol açmıştır.ABD'de yeraltı ve yerüstü kaynaklarının bolluğu, toprakların genişliği gibinedenlerle yüksek olan refah seviyesi, Amerikan sendikacılığının çatışmacıolmayan ve politik yaşamdan görece uzak bir tarzda şekillenmesi sonucunudoğurmuştur.Sosyal, ekonomik, siyasal ve tarihsel yapısı ve gelişiminde Batıülkelerinden büyük farklılıklar arz etmesine bağlı olarak sanayileşmesi deoldukça yeni olan Türkiye'de sendikacılık ve işçi hareketleri de çok geçbaşlamıştır. 19. yüzyılın sonlarına doğru sendikal nitelikli olmayan birliklerinikurmaya başlayan işçiler özellikle 1908'de II. Meşrutiyetin ilanı ile birlikteseslerini yükseltme imkanı elde etmişlerdir. Kurtuluş Savaşı döneminde ve1925 tarihli Takrir-i Sükun Yasası'na kadar çeşitli biçimlerde sesini duyurmayaçalışan Türk İşçi hareketi bu yasanın getirdiği baskı ortamından itibaren 1950'liyıllara kadar ciddi bir etkinlik gösterememiştir. 1950'li yıllarla birlikte hızlanansanayileşme hamleleri işçi kitlesinin büyümesiyle birlikte sendikacılıkhareketlerinin de gelişmesine yol açmış, 1952'de Amerikan sendikacılığının etkialanın da kurulan Türk-lş, ilk işçi konfederasyonu olmuştur. Türk-lş, Amerikangeleneğine uygun olarak sendikacılığı bir ücret ve sözleşme sendikacılığı olarakalgılamış, siyasi olarak da partiler üstü ve pragmatik bir tutum takına gelmiştir.1961 Anayasası ile başlayan dönemde sosyal devlet ilkesininbenimsenmesi, sosyal politikalarla temel hak ve özgürlüklerin geliştirilmesi işçihareketini de etkilemiş, sanayileşme ve kentleşmenin de hızlanmasıyla işçihareketinde sol bir söylem güçlenmeye başlamıştır. 1961'de TİP'in, 1967'deDİSK'in kurulması ile birlikte işçi sendikacılığı ve işçi mücadelesi, siyasalmücadele ile İçice yürütülmeye çalışılmıştır. DİSK, Türk-İş'ten farklı olarak sınıfsendikacılığı anlayışını benimsemiş, mücadelesinde de sol partilerle işbirliği vedayanışma yolunu tercih etmiştir.1970li yılların ortalarında Türkiye'de yaşanmaya başlanan iç kargaşaortamında sendikal alanda da önemli bir bölünmüşlük yaşanmış, bu arada 1976yılında Hak-İş kurulmuştur. Türk-İş ve DİSK ile diğer küçük konfederasyonlardanayrılan yanlarını koruyarak örgütlenmesini 1980'li yıllara kadar sürdüren Hak-İşbu devreden sonra sesini yükseltmeye başlamıştır. İlk yıllarında İslamisendikacılık modeli geliştireceği beklentisine yol açan Hak-İş, özellikle 1990'Iıyıllarla birlikte sivil toplum, katılımcı ve çoğulcu demokrasi, devletin yenidenyapılanması gibi konu ve kavramlar çerçevesinde fikir üretmeye ve kamuoyuoluşturmaya çalışmıştır. Türk-İş'in, yalnızca üyesi olan işçilerin ücret vesözleşmesi için mücadele etme anlayışını ve ABD etkisi taşımasını eleştirirkenDİSK'in de sınıf çatışmasına dayalı sınıf sendikacılığı ilkesini reddeden Hak-İş,yerli - milli değerlerden beslenen ve çatışma yerine temelde uzlaşma vehoşgörüyü tercih eden bir mücadele tarzını seçmiştir. Hak-İş'e özgünlüğünüveren bir özelliği de sendikacılığı sivil toplum alanına ait bir olgu olarak elealması, bu bağlamda siyasal, toplumsal, ekonomik ve eğitsel birçok alanda fikirüretme, proje geliştirme çabası olmuştur.