Türk sermaye piyasasında bankaların rolü (1980-1998)

ÖZET İktisat teorisi, mali sistemin ekonomik büyümeye etkisi üzerinde durmamıştır. Para teorisi de para arzını dışsal varsaymasından dolayı mali sistemin ekonomideki önemi göz ardı edilmiştir. Bununla birlikte ekonomideki parasal gelişmelerin anlaşılması için mali sistemin tanınması gereklidir. Bu konuda 1950' M yılların ortasından itibaren çalışmalar yapılmaya başlanmıştır. Çalışmalardan çıkan sonuçlar, özellikle Bretton Woods para sisteminin çökmesinden sonra, mali sistemdeki düzenlemelerle uygulamaya geçmiştir. Bu nedenle sermaye piyasaları önem kazanmıştır. Gelişmiş ülkelerin bankaları sermaye piyasası işlemleri üzerine yoğunlaşmaları sonucunda ticari bankalarla, yatırım bankaları arasındaki fark azalmıştır. Bununla birlikte gelişmekte olan ülkelerin ticari bankaları sermaye piyasalarında önem kazanmışlardır. Türkiye'de sermaye piyasası merkezli mali sisteme, 1980 yılında faiz oranlarını serbest bırakarak ve 1981 yılında Sermaye Piyasası Kanunun çıkararak geçmeye başlamıştır. Bu dönemde bankaların "güven" kurumları olarak kabul edilmesi sermaye piyasalarının gelişmesinde de aktif rol almalarına neden olmuştur. Ekonomide yaşanan yüksek enflasyon ve buna bağlı olarak mali sistemin göstergelerindeki oynaklık, fonların mali sistem içine dönmesini ifade eden olan finansallaşmayla ekonomik birimler açısından, para ikamesi olgusunu ortaya çıkarmıştır Bu durum "Kamu Kesimi Borçlanma Gereksinimi" yüksek olması ile kronik bir hal almıştır. Finansallaşma, 1989 yılında döviz konvertibilitesinden sonra, bilanço dışı işlemlerin içinde, döviz ve faiz haddi işlemleri ve 1992'den sonra da repo ve varlığa dayalı menkul kıymet ihracı ile artmıştır. Bu durum, mevduat bankacılığının hakim olduğu, Türk bankacılık sisteminde sermaye piyasası işlemlerine bağlı yatırım bankacılığını ön plana çıkarmıştır. Türkiye'de Finansallaşma olgusu bankaların aktifleri içinde, menkul değerler cüzdanın büyümesine yol açmıştır. Fakat bankaların menkul değer cüzdanın faiz gelirlerindeki değişmeler, toplam faiz gelirindeki değişmeyi açıklamamaktadır.