Türkiye'de 1980 yılı sonrası yaşanan ekonomik krizlerin sosyal devlet anlayışına etkisi

İçerisinde bulunduğumuz 2023 yılı itibariyle Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşunun 100. yılındayız. Bu yüz yıllık tarihsel süreç; gerek coğrafi gerek zengin toplumsal dokumuz ve millet olarak yüz yıldan çok daha öncesine dayanan tarihi, kültürel varlığımızla çeşitli politikalara, değişim ve dönüşümlere sahne olmuştur. Bu süreç kapsamında deneyimlenen politikalar, değişim ve dönüşümler; sosyal bilimler açısından ayrıca incelenmeyi ve değerlendirmeyi gerektiren hususlar barındırmaktadır. Bu hususlardan biri; ekonominin, ekonomik krizlerin sosyal devlet anlayışı üzerindeki etkisidir. Bu çalışmada; Türkiye'de 1980 yılı sonrası yaşanan ekonomik krizlerin; sosyal devlet anlayışı üzerindeki etkisine odaklanılmıştır. 1980 sonrası olarak belirtilen süreçte; 1994, 2001 ve 2008 yıllarında yaşanan ekonomik krizler ele alınmıştır. Sosyal devlet ve ekonomik kriz kavramları incelenmiş ve aralarındaki teorik ilişki anlamlandırılmaya çalışılmıştır. 1994, 2001 ve 2008 ekonomik kriz dönemlerindesosyal devlet anlayışı genel olarak; o dönemde devlet tarafından uygulanan politikalarla ifade edilmeye çalışılmıştır. Ancak 1980 yılı sonrasında yaşanan ekonomik krizlerin sosyal devlet anlayışına etkisi sosyal politikalar, vergi politikaları, sosyal harcamalar üzerinde meydana gelen değişimler kapsamında yorumlanacaktır. Devletlerin genel politik tutumları, sosyal politika ve vergi politikalarına yaklaşımları; sosyal devlet anlayışının varlığı ve gelişimi noktasında belirleyici faktörler olarak kabul edilmiştir. 1980 sonrası ekonomik kriz yıllarının da içerisinde bulunduğu 1991-2015 dönemine ait kamu harcamalarının, kamu sosyal harcamalarının ve GSYH'ninreel artışı; ilgili yıllara yönelik sayıştay uygunluk raporları verilerinden derlenerek aktarılmıştır. 1994, 2001 ve 2008 ekonomik kriz yıllarına ait sosyal harcamaların görünümü; 1990-1996, 2000-2005 ve 2006-2011 olarakbeşer yıllık dönemler şeklinde, 2016-2022 yıllarına ait sosyal harcamalarda ayrı bir başlık kapsamında Maliye Bakanlığı verilerinden derlenerek aktarılmıştır. İlgili yıllara dair anlamlılık gösteren veriler; sosyal devlet anlayışının ekonomik krizlerden etkilenme yönüne ve detaylarına açıklık getirmiştir.Bu kapsamda; sosyal devlet anlayışına yönelik olumsuz etkileriönleme ya da giderme noktasında fikir yürütebileceğimiz çıktılar söz konusu olmuştur. Ayrıca konunun; küresel anlamda da ekonomik problemlerin yaşandığı günümüz dünyasında, eklentilere ve geliştirilmeye açık nitelik gösterdiği ifade edilebilir. Anahtar kelimeler: Ekonomik Kriz, Sosyal Devlet, Türkiye 1980 Sonrası Ekonomik Krizleri, Ekonomi ve Sosyal Devlet.