Türkiye'de 2002-2023 yılları arasında getirilen vergisel düzenlemelerin mükellef hakları açısından irdelenmesi

Küçük toplum örneklerinden büyük imparatorluklara kadar vergi hadisesi salt bir kamu kaynağından ziyade toplumsal düzenin tesisinde de önemli bir yere sahiptir. Zira gerek Dünya gerekse Türk tarihinde sonuçlarıyla yeni bir düzen getiren Magna Carta, Fransız İhtilali, Sened-i İttifak ya da Tanzimat/Islahat Fermanı gibi tarihi vakaların da dayanak noktasını genelde vergilemeye ilişkin isyanlar oluşturmuştur. Hatta bugün dahi küreselleşmenin getirdiği yeni ekonomik düzende uluslar, iktisadi rekabette vergi(leme) enstrümanlarına sık sık müracaat etmektedirler. Yeni dünya düzeni, ulus devletleri yönetim anlayışında olduğu gibi mükellefe dair hak ve yükümlülükler konusunda da cereyan eden gelişim ve değişimlere uyum sağlamaya sevk etmiştir. Yeni haklar sisteminin ortaya çıkmasına sebep olan bu küresel gelişmenin ulusal ölçekte vergileme sahasına yansıması ise pasif tarafta konumlanan mükellefe, aktif tarafta bulunan devlet karşısında yeni bir hüviyet kazandırarak mükellef odaklı bir devlet anlayışının ve yaklaşımının gelişmesi şeklinde zuhur etmiştir. Vergileme sürecinde vergiyi tahsil eden ile ödeyen arasındaki hukuki ilişkide insan haklarının yeni bir türevi olarak vuku bulan bu haklar manzumesine mükellef hakları denilmektedir. Bugüne kadar hep ödev ve yükümlülükleri ile öne çıkan, akademik çalışmalara ve hukuki düzenlemelere konu olan mükellefin, ihmal edilen haklarının da yükümlülükleri kadar önemli olduğunu vurgulamak üzere bu çalışma tekemmül etmiştir. Dolayısıyla çalışmaya esas zaman kesiti 2002-2023 döneminde Türkiye'de vergisel ve çeşitli hukuki düzenlemeler arasına serpiştirilen mükellef haklarını ortaya koymaktır.