Türkiye'de afet yönetiminde salgın hastalıkların önemi: COVID-19 salgını örneği

Salgın, bir hastalığa ilişkin vaka sayılarındaki ani artışı ifade eder. Salgınlar, bir afetin sonucunda ikincil risk olarak ortaya çıkabileceği gibi Covid-19 pandemisinde olduğu gibi doğrudan bir afet olarak da ortaya çıkabilir. Covid-19 salgınında küresel çapta ülkeler, salgının hızını kırmak adına çeşitli tedbirler almaya çalışmış ve bunlara ilişkin toplumsal hayatın birçok alanında geniş çapta kısıtlamalar beraberinde gelmiştir. Bu kararlar uygulanırken yönetim, kimi ülkelerde ulusal afet yönetim organlarınca sağlanırken kimi ülkelerde ise sağlık bakanlıkları tarafından ele alınmıştır. Türkiye'de de ilk vaka Çin'de bildirildiği andan itibaren hızlı bir aksiyon alınmış ve yönetim daha çok Sağlık Bakanlığınca sağlanmıştır. Süreçte bir önceki atlatılan İnfluenza pandemisinden alınan derslerle oluşturulan ve 2019'da yayınlanan "Pandemik İnfluenza Ulusal Hazırlık Planı" uygulamaya konmuş, ulusal afet yönetim organı olan AFAD'ın (Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı) ise karantina işlemleri, izolasyon tedbirleri, tahliyeler gibi konularda destek verdiği görülmüştür. Ulusal afet yönetim organlarının salgın hastalıkların yönetiminde rolü kritiktir. Afet müdahale planlarının etkin bir şekilde kullanılması ve ulusal afet yönetim organlarının koordinasyonuyla, salgınların daha etkin bir şekilde yönetilmesi mümkün olacaktır. Gelecekte benzer salgınların yaşanma olasılığı göz önüne alındığında, bir afet türü olarak salgınların kontrolünde ulusal afet yönetim organlarının, afet planlarının ve AFAD'ın nasıl daha aktif katılımının sağlanabileceğinin incelenmesi ihtiyacı doğmuştur. Çalışmada, bu ihtiyaca binaen Covid-19 salgını örneğiyle ulusal ve uluslararası salgın politikalarının incelenmesi ve ulusal afet yönetim organlarınca alınan aksiyonların değerlendirilmesine çalışılmıştır. Bu kapsamda uluslararası kuruluşlar ve 6 ülke örneği incelenmiş; Türkiye örneğinde ise plan, politikaların yanında saha deneyimlerinden de yararlanmak amacıyla 10 uzman doktor ile bireysel görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgular ışığında mevcut problemler tanımlanarak, afet yönetimi perspektifinde AFAD'ın gelecek olası salgınlara karşı alabileceği görev, rol ve sorumluluklar hakkında önerilerde bulunulmuştur. Bu çalışmanın, ulusal afet yönetim organlarının salgınlarla mücadeledeki rolünü vurgulayarak, gelecekteki benzer durumlara daha etkin ve hazırlıklı bir şekilde yaklaşılabilmesi adına önemli bir perspektif sağlayacağı düşünülmektedir.