Türkiye'deki adli muhasebecilik yapısının eleştirisel analizi

Milenyumdan sonra ABD merkezli yaşanan uluslararası iflaslar sonucunda muhasebe ve denetimin yolsuzluklarının ortaya çıkarılmasında İngilizce adıyla forensic muhasebe belirleyici olmuştur. Forensic muhasebeye karşılık gelen Türkçe semantik bir kavramın henüz bulunmaması, forensic muhasebenin Türkiye'de anlaşılırlığını ve bilimsel karşılaştırılabilirliğini olumsuz etkilemektedir. Türkiye'de forensic muhasebe ile adli muhasebeyi birbirine eşleştirmeye uğraşan birçok çalışma bulunmaktadır. Ancak forensic muhasebe adli muhasebeden daha geniş kapsamlı ve bilimseldir. Bu açıdan adli muhasebe ile forensic muhasebe arasında anlam ve işlevsel boşluklar bulunmaktadır. Bunun nedeni adli muhasebenin forensic muhasebe biliminin çok küçük bir parçasından oluşmasıdır. Oysa forensic muhasebe adliyeye intikal etmiş olsun veya olmasın kişilerarası anlaşmazlıklarda ve/veya gerçeğe aykırılıkların saptanmasında yanlışsızlık, doğruluk ve kesinliğin belirlenmesinden oluşmaktadır. Bu tez çalışmasında uluslararası forensic muhasebe yapısı yerine Türkiye'de bazı yazarlarca kullanılan adli muhasebe yapısınn ortaya çıkarılmasında içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Bu amaçla Türkiye'de "adli muhasebecilik" üzerine 2004-2022 yılları arasında yapılmış çevrimiçi 72 adet tez YÖKTEZ'den edinilen tezler kullanılmıştır. Türkiyede yapılan tezlerin tamamında adli muhasebe "mahkemeye ait" anlamında kullanılmaktadır. Ancak "forensic muhasebe ortaya çıkarılması gereken finansal bir suça ait nesnelerin bilimsel yöntem kullanılarak çözülmesi" olup bir bilim dalıdır. Ayrıca adli muhasebe yapısında Türkiye'de adli muhasebe teorik altyapısı, meslek ilkeleri ve meslek odasının bulunmaması yanında konuya ilişkin yasal düzenlemeler de bulunmamaktadır. Forensic muhasebenin esas konusu gerçeğe aykırılıkların sağtanmasında forensic muhasebe eğitimi, yöntemleri ve denetimiyken bu konuda Türkiye'de yok denecek kadar az tez çalışması bulunmaktadır. Yapılan tezlerin çoğunluğu ise adli olaylar, adli muhasebe farkındalıkları ve klasik muhasebenin konularından oluşmaktadır. Bunun başlıca nedeni ise adli muhasebe yapısının iddia ettiğinin aksine foransic muhasebe yapısını kısıtlamasıdır.