Türkiye'de dış ticaretin yapısı ve çeşitlilik

İhracat çeşitliliği, ulusal bir başarı ölçütü olmanın ötesinde, bölgesel kalkınma, yerel istihdam, inovasyon kapasitesi ve ekonomik dirençlilik kavramlarıyla yakından ilişkilidir. Nitekim, küresel ekonomik bağlamdaki değişimler, ekonomik stratejilerden bölgesel kalkınma ve istihdam gibi daha geniş konulara kadar bir dizi etki yaratmaktadır. Bu kapsamda, ihracat çeşitliliği, bir bölgenin veya ilin ekonomik sağlığını ve küresel zorluklara karşı direncini belirleyen önemli bir faktör olarak öne çıkmaktadır. Mevcut çalışmada, Türkiye örneğinde iller bazında ihracat çeşitliliğinin iktisadi büyüme üzerindeki etkisi araştırılmıştır. Çalışmanın amacı doğrultusunda, 2004-2018 dönemini kapsayan kişi başına gelir, sınai üretim, tarımsal üretim ve hizmet üretiminin toplam üretim içerisindeki payı, cari fiyatlarla kişi başına kamu yatırım harcamaları ve ihracatta ürün çeşitliğinin hesaplanmasına yönelik olarak geliştirilen Herfindahl-Hirschman (HHI), Gini-Hirschman (GINI) ve Theil Entropy (THEIL) indekslerine ilişkin veriler kullanılmıştır. Statik panel veri modellerinin kullanıldığı çalışmadan elde edilen bulgular, kişi başına gelir ile ihracat yoğunluğu (HHI ve GINI) arasında anlamlı negatif bir ilişki olduğunu göstermektedir. Başka bir deyişle, ihracat çeşitliliği arttıkça kişi başına gelirler yükselmektedir. Diğer taraftan, THEIL indeksine ait elde edilen katsayılar istatistiksel olarak anlamsız bulunmuştur. Dolayısıyla ihracat çeşitliliğinin farklı boyutlarını ölçen indekslerin kavramsal benzerliklerine rağmen, farklı etkileri yansıttıklarını ifade etmek mümkündür.