Türkiye'de iç kontrolün performansı: Bir model önerisi

Birçok faktörün etkisiyle giderek karmaşıklaşan işletme faaliyetleri, yönetim mekanizmalarının kontrol kapasitesini zorlamaktadır. Bu kapsamda iç ve dış çevredeki gelişmelere bağlı olarak işletmelerde iç kontrol sistemlerinin performansının önemi ve niteliği artmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Türkiye'de iç kontrol performansını çok boyutlu bir yaklaşımla araştırmak ve iç kontrol performansının ölçülmesine çerçeve oluşturacak bir model oluşturmaktır. Örnek olay deseninde yapılan araştırmada, Türkiye'deki iç kontrolün performansı yeni kurumsal kuram paradigmasıyla incelenmiştir. Bu doğrultuda, iç kontrol bağlamında oluşan kurumlar ve kurumsallaşma süreci ile kurumsal çevre tanımlanmıştır. Araştırma soruları doğrultusunda geniş kapsamlı bir doküman analizi yapılmış, ayrıca zorlayıcı, taklit edici ve normatif mekanizmaların hâkim olduğu sektörlerde iç kontrol konusunda yetkin olan on kişi ile görüşme gerçekleştirilmiştir. Veriler, içerik analizi kapsamında ve QDA Miner 5 Nitel Veri Analizi Yazılımı ile analiz edilmiştir. Çalışma sonucunda, Türkiye'de iç kontrol bağlamında güçlü bir kurumsal alanın oluştuğu görülmüştür. Makro seviyede daha çok zorlayıcı mekanizmaların taşıdığı bir eşbiçimliliğin meydana geldiği belirlenmiştir. Ayrıca, iç kontrole ilişkin genel seviyede olumlu bir eğilimin bulunduğu, bununla birlikte daha çok iç kontrolün doğru algılanması ve benimsenmesini kapsayan sorunların devam ettiği değerlendirilmiştir. Çalışmada, iç kontrol düzenlemelerinde ağırlıklı olarak nitelik ve uygulama boyutlarında geliştirilmeye açık alanlar olduğu, iç kontrol performanslarının ölçülmesine ilişkin yöntemlerin geliştirilmesi gerektiği belirlenmiştir. Son olarak, iç kontrol performanslarının ölçümü konusunda esnek bir model önerilmiştir. Anahtar Kelimeler: İç kontrol, güvence, yeni kurumsal kuram, performans