Türkiye'de sosyal girişimciliğin finansmanında alternatif bir yöntem: Kitlesel fonlama model önerisi

Son yıllarda sosyal girişimcilik, gerek akademik alanda gerekse reel ekonomide çok boyutlu olarak önem kazanmaya başlamıştır. Fakat sosyal, ekonomik, çevresel vb. problemlere yönelik çözüm üretilmesinde önemli bir yere sahip olan sosyal girişimciliğin gelişmesinin önünde ne yazık ki bazı temel engeller de mevcuttur. Bu engellerin başında da "finansal kaynak yetersizliği" gelmektedir. Türkiye'de sosyal girişimcilerin sosyal girişimlerine yönelik finansmanı genellikle öz kaynaklarından, sponsorluklardan, bağışlardan, aile ve akrabalarından sağladığı bilinmektedir. Bu alandaki bir diğer önemli finansman kaynağı da sosyal girişimler için oluşturulan hibe programlarıdır. Ülkemizde sosyal girişimciliğin desteklenmesine yönelik yerel, bölgesel, ulusal ve uluslararası düzeylerde kamu, özel sektör ve sivil toplum destekli pek çok hibe ve ödül programı yürütülmektedir. Tüm bu finansal kaynaklar, sosyal girişim faaliyetlerini destekleyerek ülkenin sosyo-ekonomik kalkınmasına katkıda bulunmaktadır. Fakat dünya genelinde yaygın olmasına ve sosyal girişimler için önemli bir finansal kaynak olmasına rağmen ülkemizde sosyal girişimciler kitlesel fonlamadan gerektiği oranda faydalanmamaktadır. Türkiye'de yasal zemini 2017 yılında oluşturulmuş olan kitlesel fonlama, sosyal ya da ticari girişim faaliyetleri için fon arayanlar ile bu girişimlere belirli koşullar çerçevesinde fon sağlamak isteyen destekçilerin bir araya geldiği internet platformları üzerinden yapılmaktadır. Kitlesel fonlamanın Türkiye'de yaygınlaşması, sosyal girişimciliğin ülkemizde gelişimine katkı sağlamak için alternatif bir finansal kaynak olabilecektir. Bu araştırmanın amacı da Türkiye'de sosyal girişimciliğin geliştirilmesine katkıda bulunmak adına bir kitlesel fonlama model önerisi geliştirmektir. Model çerçevesinde geliştirilen kitlesel fonlama aracını Türkiye'deki hatta dünyadaki benzerlerinden ayıran temel özelliği ise ticari ya da sosyal girişimleri için fon arayanlar ile bu girişimlere finansal destek vermek isteyenleri buluştururken; aracılık komisyonundan elde ettiği kârı sosyal girişimler için hibe sağlayan bir fon kaynağına dönüştürmesidir. Dolayısı ile çalışmada ortaya çıkan modelin kendisi de sosyal girişim faaliyetlerini destekleyen bir sosyal girişimdir. Araştırmada, tespit edilen finansmana erişim probleminin çözümüne yönelik alternatif bir kitlesel fonlama model önerisinin geliştirilmesi, araştırmayı literatürdeki benzer çalışmalardan ayıran temel özellik olmuş; araştırmanın yaratıcılığını, önemini ve özgünlüğünü ortaya koymuştur. Nitel araştırma yöntemine başvurulan bu çalışmada, araştırmaya konu olan problemi çözümleyebilmek adına doküman incelemesi tekniğin uygulanmış ve literatürde girişimcilik, sosyal girişimcilik ve kitlesel fonlama alanlarında yapılmış çalışmalar incelenmiştir. Yapılan doküman incelemesi neticesinde sosyal girişimciliğin henüz üzerinde uzlaşı sağlanan bir kavramsal çerçevesinin olmadığı; genellikle sosyal hizmet sunumu, aktivizm, hayırseverlik ve kurumsal sosyal sorumluluk gibi alanlarla karıştırıldığı saptanmıştır. Sosyal girişimcilik ile ilgili literatürde tartışılan bir diğer konunun da sosyal girişimciliğin hangi sektörlerde uygulanabileceğine yönelik olduğu belirlenmiş ve bu çalışmada sosyal girişimciliğin tüm sektörlerde uygulanabilir bir yapısının olduğu savunulmuştur. Araştırma kapsamında model olarak X Kitlesel Fonlama Platformu adında bir kitlesel fonlama modeli ortaya çıkarılmıştır. Önerilen modelin Türkiye'deki mevcut platformlardan, sosyal işletme olarak faaliyet göstermesi, sosyal girişim olması, aracılık komisyonlarından elde ettiği kâr ile kendi hibe programını oluşturması boyutlarında farklılık gösterdiği ortaya çıkarılmıştır. Önerilen modelde diğer platformlardan farklı olarak kitlesel fonlama sisteminde karşılaşılabilecek riskleri aza indirgeyecek tedbirler belirlenmiştir. Platformdan faydalanacak olan proje sahiplerinin tecrübe eksikliğinden kaynaklı yatırımın başarısızlıkla sonuçlanması ihtimalini aza indirgemek için endüstri bilgisi, network, mentorluk ve pazarlama gibi alanlarda danışmanlık desteği vermesi uygun görülmüştür. Kitlesel fonlama siteminde karşılaşılan risklerden birisi olan proje fikirlerinin çalınması ihtimaline karşı danışmanlık desteği vermesi uygun görülmüştür. Modelin Türkiye'de sosyal girişimciler için alternatif bir fon kaynağı olmasının yanında, sosyal girişimlere yatırım yapmak ya da sosyal girişimcileri finansal olarak desteklemek isteyen kişi ve/veya kurum ve kuruluşların sayısının artmasına katkı sağlayabileceği, ticari ve sosyal girişimcilerin projelerini internet üzerinden kitlelere ulaştırmasını kolaylaştırabileceği sonuçlarına varılmıştır. Geliştirilen modelin Türkiye'deki sosyal girişimcilerin fırsatlara erişiminin önünü açacağı ve böylece Türkiye'de sosyal, çevresel, ekonomik vb. alanlarda yaşanan problemlerin çözümüne katkı sunulabileceği de araştırmada elde edilen diğer önemli sonuçlardandır. Araştırma kapsamında ortaya çıkarılan ve Türkiye'de sosyal girişimcilik ekosisteminin gelişimine önemli katkıları olacağı düşünülen modelin; kamu, özel ve sivil toplum sektörlerinden aktörlerin işbirliği ile hayata geçirilmesi gerektiği vurgulanmış; böyle bir işbirliğinin, modelin sürdürülebilirliğini sağlayacağı gibi verimliliğini de artırabileceği savunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Girişimcilik, Sosyal Girişimcilik, Kitlesel Fonlama, Model Önerisi