Türkiye'de yetişen farklı Salvia L. türlerinin prebiyotik etkinliğinin araştırılması

Probiyotikler çok sayıda kronik hastalığın tedavisinde ve insan sağlığının iyileştirilmesinde ekonomik ve güvenli bir alternatif olarak değerlendirilmektedir. Konakçının bağışıklığını modüle ettikleri ve çeşitli bulaşıcı ve bulaşıcı olmayan hastalıklara karşı korudukları bilinmektedir. Kolonizasyon, patojenlerin öldürülmesi ve konakçı hücrelerin uyarılması, konağın çeşitli fonksiyonlarını etkileyen önemli probiyotik özelliklerden birkaçıdır. Ayrıca prebiyotikler ve sindirilmeyen gıda maddeleri, besin zenginleştirmesi ve bağırsak mikrobiyotasının ve bağışıklık sisteminin modülasyonu yoluyla probiyotiklerin büyümesini ve insan sağlığını seçici olarak destekler. Tıbbi ve aromatik bitkiler halk sağlığında yüzyıllardır kullanılan önemli bitki gruplarını oluşturur. Salvia L. cinsi de önemli tıbbi ve aromatik bitki cinlerinden birini oluşturmaktadır. Bu çalışmada daha önce prebiyotik etkinliği belirlenmemiş olan ve ülkemizde yetişen Salvia fruticosa L., Salvia huberi Hedge, Salvia sclarea L. ve Salvia aethiopis L. türlerinden elde edilen su ve etanol ekstrelerinin Lactobacillus fermentum ve Lactobacillus plantarum'un suşlarında prebiyotik etkileri araştırılmıştır. Bitki ekstrelerinin prebiyotik aktivite skorları (PAS), simüle gastrointestinal ortamda probiyotik bakterileri koruyucu etkileri, probiyotik bakterilerin antioksidan aktiviteleri üzerine etkileri, probiyotik bakterilerin hücre yüzey hidrofobisite üzerine etkileri, probiyotik bakterilerin fenolik madde kullanımı, ekstrelerin DPPH serbest radikal süpürücü etkisi, demir şelatlama etkisi, fenolik ve flavonoid madde tayini ve bitki fenolik bileşiklerinin HPLC içerik analizi saptanmıştır. Çalışma sonunda elde edilen verilere göre her iki bakteri suşunda da PAS değeri en yüksek S. huberi etanol bitki ekstresinde belirlenmiştir. Simüle gastrik sıvı L plantarum 120. ve 240. dakika sonuçlarında S. fruticosa su ekstresi (sırasıyla, 58,76-97,51) % canlılık azalma değerine sahip olmuştur. L. fermentum 120. ve 240. dk. sonuçlarına göre ise S. huberi su ekstresi (sırasıyla, 31,54-90,06) % canlılık azalma göstermiştir. Safra sıvısı sonuçlarına göre L. plantarum 30, 90 ve 180. dk.'da S. sclarae etanol ekstresinde belirlenmiştir. L. fermentum'da ise % canlılık azalma S. fruticosa etanol ekstresinde belirlenmiştir. İnkübasyon sonrası probiyotik bakterilerin antioksidan aktivitelerinin sonuçlarına göre hem L. fermentum'da hemde L. plantarum'da S. huberi su en yüksek antioksidan aktivite göstermiştir. L. fermentum hidrofobik indeks sonuçlarına göre S. sclarae etanol ekstresi (45,98) ve S. huberi su ekstresi (45,83) ile en yüksek sonuçları vermiştir. L. plantarum hidrofobik indeks sonuçlarında ise S. aethiopis etanol ekstresi (45,38) ve S. huberi su ekstresi (44,77) en yüksek hidrofobisite değerlerini vermiştir. Fermentasyon sonrası fenolik madde kullanımında ise L. plantarum ve L. fermentum bakteri suşlarının S. sclarae su ve etanol ekstrelerini en fazla kullandığı belirlenmiştir. Ekstrelerin antioksidan özellikleri DPPH serbest radikal süpürücü etkisi, Demir şelatlama etkisi, fenolik madde tayini ve flavonoid madde tayini ile belirlenmiştir. Bu sonuçlara göre DPPH serbest radikal süpürücü etkisi en iyi olan ekstrenin S. huberi etanol ekstresi (0,25) olduğu saptanmıştır. Demir şelatlama etkisinde ise yine S. huberi etanol ekstresi (3,07) en iyi sonucu vermiştir. Fenolik madde tayini sonuçlarına göre en yüksek sonuç S. sclarae (812,30) etanol ekstresinde saptanmıştır. Flavonoid madde tayini sonuçlarına göre ise S.huberi su ekstresi (702,22) en yüksek aktiviteyi göstermiştir. HPLC sonuçlarına göre quinik asit, protokateşik asit, kafeik asit, protokateşik aldehit, klorojenik asit, salisilik asit, naringenin, akasetin, rosmarinik asit, kuersetin, luteolin, quercitrin, rutin, hesperidin, krisin fenolik bileşikleri tayin edilmiştir. Tüm ekstreler içinde en fazla farklı fenolik madde içeren (her iki ekstre için) S. huberi bitki türü olmuştur. Elde edilen tüm sonuçlar değerlendirildiğinde çalışmada kullanılan laktik asit bakterilerinin farklı Salvia türlerinden elde edilen ekstreleri farklı şekilde metabolize ettiği belirlenmiştir. Bu bağlamda çalışmada kullanılan tıbbi ve aromatik bir bitki olan Salvia türlerinin prebiyotik aktivite gösterdiği ve sinbiyotik form oluşturmak için değerlendirilebileceği belirlenmiştir.