Uluslararası petrol arama ve üretim şirketlerinde yatırım kriterlerinin değerlendirilmesi ve örnek uygulama

Petrol bugün Dünya'nın her noktasında aynı referans fiyatla satılıpalınabilen ve mübadele edilebilir ticari bir maldır. Bu nedenle dünyanınherhangibir noktasında arz kaynaklarında meydana gelebilecek bir kesintitüm dünyayı etkilemektedir. Geçmişten bugüne yaşanan gelişmelere rağmenpetrol dünya ekonomisi üzerinde hala çok önemli bir etkiye sahiptir. Örneğintaşımacılık sektörü %97 aranında petrole bağımlı olup petrol fiyatlarındakiyükselişlere üretimi kısarak cevap verme olanağı bulamamaktadır.Dünyadaki en büyük petrol tüketicisi olan Birleşik Devletler toplamtüketimin %25'ini yaparken ispatlanmış rezervlerin yalnızca %3'üne sahipbulunmaktadır. Buna karşılık Ortadoğu daki petrol ülkeleri ispatlanmış petrolrezervlerinin %57-%65'ine sahiptirler. Önümüzdeki 10 ila 20 yıllık dönemdepetrole olan talebin düzenli olarak artması ve bugün 78 milyon varil olangünlük tüketimin %50 artışla 120 milyon varil olması beklenmektedir. Dünyaekonomileri petrol ihtiyaçlarını karşılama konusunda özellikle OPEC üyesiortadoğu ülkelerine bağımlıdırlar. Bu nedenle bu ülkelerin 2003 yılında 21milyon varil/gün olan üretimlerini 2025 yılında 38 milyon varil/gün'eçıkarmaları beklenmektedir.Petrol sektöründe ilgili rezervlerin bulunmasından sonraki en önemlikonular, petrol fiyatının, yatırım ve üretim maliyetlerinin ne olacağıdır. Petrolsatışından elde edilecek hasılatın, yatırım ve üretim maliyetlerinikarşılayabilmesi ve kar elde edilebilmesi, doğrudan petrol fiyatlarının hangiseviyede oluştuğu ile bağlantılıdır. Fiyat ve maliyet değişkenleriyle birlikte enönemli husus yukarıda değinildiği gibi, yapılan değerlendirmeler sonucuverimli bir rezerve ulaşılıp ulaşılamayacağıdır. Verimli bir petrol rezervibulunamadığı takdirde yapılan çalışmaların değeri sıfırlanacaktır.Petrol projelerinde, proje değerlendirme ve finansal yapının kontrolü,anlaşmanın imza aşamasında başlayıp, projenin ömrü boyunca sürmektedir.Yüksek riske sahip olan arama yatırımları, yatırımın her aşamasında risklerinanaliz edilmesini gerektirmektedir. Böylece firma her aşamada beklentilerinene kadar yaklaştığını veya yaklaşabileceğini ölçebilecektir. Bu nedenle,projeye başlarken yapılan varsayımlar doğrultusunda, finansal değerlendirmeyöntemleri uygulanarak karlı olduğu düşünülen yatırım, projenin çeşitlisafhalarında aynı yöntemlerle, gerçekleşmeler doğrultusundadeğerlendirilmeye devam edilerek hedeflere ulaşma potansiyeli test edilir.Bu tezin birinci bölümünde, petrol ile ilgili tanımlamalar ve petrolüntarihi gelişimi, büyük petrol şirketleri ve petrol piyasasının genel görünümü ileilgili bilgiler verilmektedir. Yine petrol ekonomisi ile ilgili çok sayıda istatistikibilgi ve petrol şirketlerinin genel yapılanması da bu bölümde anlatılmaktadır.kinci bölümde petrol arama ve üretim faaliyetleri finansal yöndenincelenmiş, ve uluslararası projelerde fisibilite çalışmalarında uygulanacakolan prensipler açıklanmıştır. Yine bu bölümde yatırım projelerine kredi verenuluslararası kredi kuruluşları ile ilgili bilgi verilmektedir.Üçüncü bölümde ise uluslararası bir proje ile ilgili bilgiler verilmekte(sermaye harcamaları, üretim harcamaları, rezerv ve üretim bilgileri, petrolfiyatları) ve ikinci bölümde izah edilen değerleme metodlarıyla projeninfizibilitesi hesaplanmakta ve değerlendirmeler yapılmaktadır.