Uluslararası ticaret faaliyetlerinin ve doğrudan yabancı yatırımların Gine ekonomisi üzerindeki etkisi

Bu çalışma, Gine ekonomisinde 2006-2023 dönemine ait dışa açık büyüme stratejileri bağlamında Doğrudan yabancı yatırımların (DYY) ve uluslararası ticaretin (ihracat ve ithalat) ekonomik büyüme üzerindeki etkilerini analiz etmektedir. Gine gibi doğal kaynak zengini ve gelişmekte olan ülkelerde ekonomik büyüme, yalnızca içsel üretim kapasitesiyle sınırlı kalmayıp, aynı zamanda dış kaynaklı sermaye ve ticaret akımlarına da önemli ölçüde bağımlıdır. Bu doğrultuda tez, ekonomi politikaları açısından kritik yapısal göstergeleri bir araya getirerek, kısa ve uzun dönemli ilişkileri ele alan ekonometrik bir analiz sunmaktadır. Araştırmada nicel yöntem yaklaşımı benimsenmiş; zaman serisi analiz tekniklerinden ARDL, VAR model ve Granger nedensellik analizleri kullanılmıştır. Değişkenlerin durağanlık derecelerini belirlemek amacıyla ADF ve PP testleri uygulanmış, uzun dönemli eş bütünleşme ilişkileri ise ARDL Sınır Testi ile sınanmıştır. ARDL modeline ek olarak, ECM aracılığıyla sistemin dengeye dönüş hızı incelenmiş; VAR modeli ile değişkenler arası içsel dinamik etkileşimler analiz edilmiştir. Analizler, DYY'nin ekonomik büyüme üzerinde uzun dönemde pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı bir etkiye sahip olduğunu göstermiştir. DYY oranındaki %1'lik bir artışın, büyüme oranını yaklaşık %0,15 artırdığı tespit edilmiştir. Benzer şekilde, ithalatın hem kısa hem de uzun vadede ekonomik büyüme üzerindeki etkisi pozitif yönlü ve istatistiksel olarak anlamlıdır. Buna karşın, işsizlik oranının ekonomik büyümeyle ilişkisi negatif ve güçlüdür; %1'lik bir artışın büyümeyi yaklaşık %0,92 oranında azalttığı gözlemlenmiştir. İhracat değişkeni, ARDL modelinde yeterli durağanlığa sahip olmaması nedeniyle kapsam dışı bırakılmış; ancak VAR modeli aracılığıyla ihracat ile büyüme arasında eşzamanlı fakat yönlü olmayan bir ilişki olduğu belirlenmiştir. Granger nedensellik testleri ise DYY, ihracat, ithalat ve işsizlik değişkenlerinin büyüme üzerinde kısa vadeli nedensel bir etkiye sahip olmadığını ortaya koymuştur. Model tanı testleri genel olarak ekonometrik varsayımların karşılandığını doğrulamıştır. Ancak otokorelasyon varlığı ve hata terimlerinin normal dağılmaması, Gine ekonomisinin dışsal şoklara karşı duyarlılığını ve yapısal kırılganlığını işaret etmektedir. Bu bulgular, ekonomik büyüme oranlarının yanı sıra, bu büyümenin yapısal niteliğinin ve toplumsal kapsayıcılığının da dikkate alınması gerektiğini vurgulamaktadır.