Vergi düzenlemelerinin işletmelerin kurumlaşmasında etkilerinin analizi ve değerlendirimesi

258 ÖZET Bir ekonominin içinde bulunduğu rekabet ortamı; rekabet gücü kazanmak, teknolojik yenilikleri takip etmek, bir şirketin kalıcı olmasını sağlamak, kamuoyuna güven vermek, etkinliğini artırmak, mali sorumluluğu sınırlandırmak, mali kaynaklara ve ölçek ekonomisine ulaşmak isteyen işletmelerin kurumlaşmalarını gerektirmektedir. Kurumlaşma açısından bazı toplumsal ve ekonomik faktörlerin yanısıra; ortaklar arasındaki ilişkiler ve ortakların sorumlulukları, halka açılma olanakları, ortak sayısı ve en az sermaye tutarları gibi kanuni sınırlamalar ile işletmelerin yönetimi ve denetimi konulan etkili olabilmektedir. Ayrıca girişimciler için önemli bir yüklenim olan vergilerle ilgili düzenlemeler kurumlaşma açısından bir araç olarak kullanılmaktadır. Vergi politikası; ekonomik faaliyetlerin belirli hukuki şekiller içinde yapılması, işletmelerin otofinansmanı, bazı sektörlerin veya belirli büyüklükteki işletmelerin tercih edilmesi ve söz konusu işletmelere vergi yükü bakımından ayrıcalıklar tanınması yönünden etkili olmaktadır. Vergi düzenlemelerinin işletmelerin kurumlaşmasında etkilerini belirleyebilmek amacıyla; işletmelerin kuruluşundan faaliyetlerini sona erdirmelerine kadar her aşamada karşılaşabilecekleri vergi düzenlemeleri incelenmiştir. Kuruluş giderleri sermaye ortaklıklarında daha yüksek iken; vergi borcu sorumluluğu açısından sermaye ortaklıkları daha avantajlıdır. Ayrıca kredi olanakları tek şahıs işletmeleri ve şahıs ortaklıklarında sınırlı iken, özellikle halka açık anonim ortaklıklara bu açıdan tanınan vergi avantajlarının etkili olduğu görülmektedir. Sermaye ortaklıklarının niteliklerinin bir gereği olarak kazancın tespitinde indirilmesi kabul edilen giderlerin kapsamı genişletilmiştir. Gider259 kabul edilmeyen ödemeler incelendiğinde ise, bunların, grup ortaklıklarının oluşumuna ve holdingleşmeye yol açabileceği görülmektedir. Katlanılan vergi yükü açısından, işletme türleri arasında önemli bir farklılık bulunmamaktadır. Ancak, sermaye ortaklıklarının karlarını dağıtmamaları durumunda tevkifat yapılmadığından avantajlı oldukları, bu yolla kurumlaşmanın teşvik edildiği belirtilebilir. Kurumlaşmanın teşviki ve işletmelerin belirli hukuki statülere yönlendirilebilmesi amacıyla sistemde yer verilen vergi ayrıcalıkları; belirli işletme türlerinde yoğunlaşmalara, işletmelerin kayıt dışına çıkmasına, tüzel kişilik statüsüne geçmelerine ve çifte vergilendirme gibi sorunlara neden olabilmektedir. Söz konusu sorunların engellenmesi, vergi düzenlemelerinin sık sık değiştirilmemesini, entegrasyon yoluyla vergi yükü farklıklarının giderilmesini, enflasyona karşı kurum sermayesinin korunmasını ve otofinansmana olanak tanınmasını gerektirmektedir. Holdingleşmeden kaynaklanan vergi sorunlarının aşılabilmesi bakımından ise, grup ortaklıklarında sorumlulukların belirlenmesi, bağlı kuruluşların tescil ve ilanı ve konsolide finansal tabloların düzenlenmesi yoluna gidilebilir. Sonuç olarak, işletmelerin çeşitli hukuki statülerde kurumlaşmaları açısından, diğer etkenler bir yana bırakılarak, sadece vergi düzenlemeleri dikkate alındığında, sermaye ortaklıklarının ve özelinde anonim ortaklıkların tercih edilmesi gerektiği belirtilebilir.