Vergi kayıp ve kaçağının nedenleri ve çözüm yolları (1980 sonrası Türkiye uygulaması)

ÖZET Özel mülkiyetin hakim olduğu ekonomik sitemlere sahip devlet tiplerinde, devletin başlıca gelir kaynağı vergilerdir. Günümüzde vergiler sadece bir kamu geliri değil, aynı zamanda bir maliye politikası aracıdır. Vergiler devletin egemenlik gücüne dayanarak herkesten mali gücü oranında zora dayanarak aldığı kamu gelirleridir. Vergiler, her ne kadar zora dayanarak almıyor dense de vergilere gösterilecek büyük reaksiyonlara engel olabilmek için, bir ölçüde de olsa vergi ödeyenlerin de rıza göstermesi gerekir. Aksi halde vergiye karşı reaksiyonların şiddeti vergiden kaçınma, vergi kaçırma yada çeşitli yollarla vergi yükünü başkaları üzerine aktarmadan da öte vergi reddi olayına kadar gider. Vergiye karşı gösterilen bu reaksiyonlar vergi kayıp ve kaçağına yol açar. Vergi kayıp ve kaçağının mali, ekonomik,sosyal ve psikolojik etkileri vardır. Bu nedenle vergi kayıp ve kaçağının ne kadar olduğunun bilinmesi gerekir. Bunun için çeşitli ölçme yöntemleri geliştirilmiştir. Karma ekonomik yapıya sahip ülkemizde de devletin en önemli ve sağlam gelir kaynağı vergilerdir. Fakat vergiler kamu harcamalarını karşılayamamakta ve devlet kamu harcamalarını karşılayabilmek için borçlanma ve emisyona baş vurmaktadır. Oysa ülkemizde, 1 996 yılı için 3 katrilyon TL 'yi aşkın vergilenemeyen gelir ve buna isabet eden 700 trilyon TL'yi aşkın vergi kayıp ve kaçağı vardır. Bu miktar ise bütçe açıklarına yakındır. Vergi kaçırmanın ekonomik, sosyal ve psikolojik nedenleri vardır. Ülkemizde vergi kaçakçılığının en yoğun olduğu kesim, kendi hesabına çalışanlardır. Vergi kayıp ve kaçakçılığı, devlet gelirlerinin azalmasına, ekonomik istikrarsızlığa, rekabet eşitsizliğine, gelir dağılımında adaletsizliğe ve devlete güvenin sarsılmasına neden olur. Veri kaçırma, yasal işlemlerde kanuni ödevlerini yerini getirmemekle yada yasadışı işlemler yaparak devletin bilgisi dışında faaliyet göstererek yapılır. Vergi kayıp ve kaçağını önlemek için herşeyden önce adil bir vergi düzeni ve etkin bir vergi denetimi gerekir