XVIII. ve XIX. yüzyıl âşık tarzı şiirde mitolojik motifler

Âşık tarzı şiir geleneği, âşık adı verilen sanatçıların icra ettiği, kökeni ozan-baksı geleneğine uzanan, XVI. yüzyılda gelenekselleşerek günümüze kadar pek çok âşık yetiştiren bir edebiyat geleneğidir. Âşık tarzı şiir geleneği XVII. yüzyıl ve XIX. yüyyıllarda zirve dönemini yaşamış, şöhretleri bir sonraki yüzyıllarda da devam ettiren güçlü âşıklar yetiştirmiştir. Sayıca fazla olsa da güçlü âşık yetiştiremeyen XVIII. yüzyıl ve âşık tarzı edebiyatın zirve yüzyıllarından birisi olan XIX. yüzyıl, âşık tarzı şiir geleneğinin seyri açısından önemli dönemlerdir. XVIII. ve XIX. yüzyıl âşık tarzı şiir geleneğinde âşıklar pek çok şiir ortaya koymuşlar ve bu şiirlerde mitolojik motiflerden yararlanmışlardır. Mitler, sözlü kültür ortamının ilk yaratmalarıdır. Motif ise metnin anlamlı en küçük parçasıdır. Bu bağlamda mitolojik motifler, metinde yer alan, mitolojik arka plana dayanan, metnin en küçük unsurudur. Bu çalışma, XVIII. ve XIX. yüzyıl âşıklarının şiirlerindeki mitolojik motiflerin tespiti ve Türk mitolojisi bağlamında değerlendirilmesi açısından önem taşımaktadır. Çalışmada XVIII. yüzyıldan seksen dört âşığın, beş yüz iki şiiri incelenmiştir. XIX. yüzyıldan yirmi beş âşığın, dört bin altı yüz on dört şiiri, toplamda ise yüz dokuz âşığın, beş bin yüz on altı şiir incelenmiştir. Çalışma, giriş ve üç ana bölümden oluşmuştur. Giriş bölümünde, araştırmanın konusu ve alanı, araştırmanın amacı, araştırmada kullanılan yöntem başlıklarına yer verilmiştir. Birinci bölüm, Âşık Tarzı Şiir Geleneği başlığını taşımakta ve Âşık Kavramı, Âşıklık Geleneği, Sözlü Kültür Ortamı, Âşık Tarzı Şiirin Dönemleri ve Temsilcileri olmak üzere dört alt başlıktan oluşmaktadır. İkinci bölüm, Mitoloji başlığını taşımaktadır. Bu kısımda Mitoloji Nedir, Mitlerin Sınıflandırılması, Mitolojik Motifler ve Türk Mitolojisi hakkında bilgiler bulunmaktadır. Üçüncü bölüm, çalışmanın ana kısmını oluşturur ve Âşıkların Şiirlerinde Yer Alan Mitolojik Motifler başlığını taşır. XVIII. ve XIX. yüzyıl âşık tarzı şiirde mitolojik motifler, otuz iki başlık altında incelenmiştir. Anahtar Kelimeler: Âşık Tarzı Şiir, Âşıklık Geleneği, Mitolojik Motif, XVIII. Yüzyıl, XIX. Yüzyıl.