Yapım projelerinde karşılaşılan riskler ve risk yönetimi

Hızla değişen, gelişen ve her geçen gün küreselleşen dünyamızda, teknolojik, ekonomik ve politik değişimler, dolayısıyla her geçen gün artan belirsizlikler ve riskler, firmaların alacağı karar mekanizmalarında etkin rol oynamaktadır. İnşaat işinin doğasında var olan risklere bakıldığında, riskin tanımlanması, analiz edilmesi ve tepki verilmesi için kullanılan yönetim tekniklerinin bu endüstride son yıllarda kullanılmaya başlanmış olması şaşırtıcıdır. Pek çok kimse, riskin iş dünyasının karar alma mekanizmalarında kilit roller oynadığına dair görüş birliğine varacaktır. Kayıp riski, getiri beklentisini daha çok kuvvetlendirecektir. Riski neyin oluşturduğu konusunda ise pek çok fikir bulunmakla beraber, bu konuda bir fikir birliği yoktur. Bu konu, çok fazla gündemde olmasına ve hakkında çok konuşulmasına rağmen somutlaşmamıştır. Risk, kendini zaman içinde ve süreçler boyunca değişen pek çok biçimde ortaya koyabilir. Riskler özellikle, belirsizlikten doğmakta ve buna bağlı olarak bilgi eksikliğinden kaynaklanmaktadır [1]. İnşaat faaliyetlerinin her bölümünde ve her anında, riskin kaynağı ve sonuçları ile ilgili, ister işveren tarafından verilen yatırım kararları olsun, ister mimar ve mühendisler tarafından uygulanan tasarım kararları olsun ya da yatırım ve finans uzmanları tarafından önerilen ekonomik kararlar olsun; alınan kararlar, sayısız performans hedefleri içermektedir. Bu hedefler genellikle, zaman, para veya teknolojik kabiliyetler gibi kısıtlı kaynaklar için talep yaratarak, birbirleriyle çelişirler. Bir sonuca nasıl ulaşıldığı ya da karar alma eylemi için seçilen yaklaşımın kullanımının doğrulanması ise çok seyrek olarak akıldan geçirilir [2]. İnşaat sektöründe yer alan firmalar ve profesyoneller; gerçekleştirdikleri projelerin büyüklüğüne, karmaşıklığına, gerçekleştirildiği ortama ve projelerde kullanılan tekniklere bağlı olarak her projede çeşitli risklerle karşı karşıyadırlar. Karşılaşılan aynı riskli durum için farklı projelerde firmalar farklı risk tutumları sergileyebilmektedirler. Risk hakkındaki her hangi bir karar, kararı alan kişi veya kuruluşun tutumundan önemli ölçüde etkilenecektir. Bu çalışmanın amacı, yapım projelerinde karşılaşılan riskleri ve risk yönetimini irdelemek. Bunun için bir anket oluşturup bu anket aracılığıyla; Türkiye?de ve yurtdışında çalışan yapım firmalarının risk yönetimi sistemini uygulayıp uygulamadıklarını araştırıp uyguluyorlarsa ne tür risklerle karşılaştıklarını ve bu risklere karşı hangi önlemleri nasıl aldıklarını saptamak. Ve yeni alınabilecek önlemler sunmaktır. Anket çalışması piyasada 20 yıl ve üzeri iş deneyimi olan firmalar üzerinde yapılmıştır. Tez çalışması, beş bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, tez çalışmasının amaçları ve bölümleri anlatılarak giriş yapılmıştır. Riskin kaynakları ve inşaat sahalarında meydana gelebilecek riskler özetlenmektedir. İkinci bölümde, risk ve belirsizliğin arasındaki farkı gösterip, belirsizliğin riske nasıl dönüştürüleceği anlatılmaktadır. Risk yönetiminin amacı ve önemi belirtilerek, bir risk yönetimi yapısının oluşu ve geliştirmesi hakkında bilgi verilmiştir. Risk yönetiminin süreci anlatılarak bölümün sonunda riskin sonucu ve çeşitli risk tepkileri incelenmiştir. Üçüncü bölümde, inşaat projelerindeki riskler ele alınmaktadır. İnşaat projelerinin genel tanımı; sırasıyla inşaat projelerinin özellikleri, inşaat projelerinin süreci ve inşaat projelerinde görev alan katılımcıları açıklanmıştır. Ayrıca risk kaynakları ve paydaşlar arasında dağılımı da anlatılmaktadır. Dördüncü bölümde, belirli ekonomik, mali, teknik ve donanım birikimine sahip ve uluslar arası yapım projelerinde faaliyet gösteren firmalardan daha sağlıklı ve evrensel bilgiler alınabileceği yaklaşımı esas alarak anket çalışması oluşturulmuştur. Otuz firmayla görüşerek anket yapılmıştır. Beşinci bölümde, anket sonuçları değerlendirilmiş ve neticede yapım projelerindeki riskler karşısında alınabilecek önlemler önerilmiştir. Anahtar Kelimeler: Risk, risk yönetimi, risk süreçleri, inşaat ve risk, risk kaynakları, risk sonucu, belirsizlik, inşaat projeleri, riskten kaçınma, risk önlemleri.