Yarık dudak-damak hastalarında damak onarım zamanının maksillanın transvers genişliği ve anterior pozisyonu üzerine etkisinin radyolojik yöntemlerle değerlendirilmesi

Amaç: Bu çalışmada, yarık dudak ve damak hastalarında damak onarım zamanlamasının (erken: 9–12 ay, geç: 13–24 ay) maksillanın transvers genişliği ve anterior pozisyonu üzerine etkileri radyolojik yöntemlerle değerlendirilmiştir. Palatal onarımın zamanlamasına göre maksilla gelişiminde oluşabilecek farkların ortaya konması ve optimal cerrahi zamanlama protokollerine katkı sağlanması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi arşivlerinden retrospektif olarak belirlenen toplam 71 hasta (27 bilateral komplet dudak-damak yarığı, 37 unilateral komplet dudak-damak yarığı, 7 sadece dudak/alveol yarığı) dahil edilmiştir. Hastalar, palatoplasti yaşına göre erken onarım (9–12 ay) ve geç onarım (13–24 ay) gruplarına ayrılmıştır. Maksillofasiyal gelişim lateral sefalometrik radyografilerden alınan SNA, SNB, ANB açılarının yanı sıra maksiller ve mandibular iskeletsel ölçümler ile değerlendirilmiştir. Maksillanın transvers genişliği ise konik ışınlı bilgisayarlı tomografi görüntüleri üzerinden posterior (intermolar mesafe farkı, İMMF) ve anterior (Foramen mentale(Fm)–Foramen incisivum(Fi) farkı) ölçümler ile analiz edilmiştir. Ayrıca, palatal onarım sonrası oluşan oronazal fistül (ONF) varlığı kaydedilmiş ve ONF gelişiminin iskeletsel büyüme üzerindeki etkileri alt grup analizleriyle incelenmiştir. Bulgular: Palatoplasti zamanlamasının özellikle maksiller gelişim üzerinde belirgin farklar yarattığı görüldü. Erken ve geç damak onarımı yapılan bilateral gruplar (Grup 1A ve 1B) arasında maksillanın sagital pozisyonu açısından anlamlı fark bulunmazken, geç onarım grubunda İMMF anlamlı derecede daha yüksek saptanmıştır (p = 0.005). Unilateral grup içinde (Grup 2A ve 2B), SNA değeri erken onarım grubunda anlamlı olarak daha yüksektir (p = 0.038). Unilateral yarık olgularda geç onarım grubunda maksiller ark genişliğinin hem anterior hem posterior segmentlerinde görece daha dar olduğu gözlendi; ancak posterior genişlik farkı istatistiksel anlamlılık sınırında bulundu (p≈0,05). Genel olarak mandibula gelişim parametresi olan SNB açısı, erken ve geç onarım grupları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark göstermedi. UKDDY (unilateral komplet dudak damak yarığı) oronazal fistül gelişen hastalarda maksiller transvers darlık, ONF gelişmeyenlere kıyasla belirgin şekilde fazladır (p = 0.011). BKDDY (bilateral komplet dudak damak yarığı) ve UKDAY (unilateral komplet dudak alveol yarığı) grubunda Sınıf II maloklüzyon oranı anlamlı derecede yüksek bulunmuştur (p<0,001). Buna karşılık, UKDDY grubunda Sınıf III maloklüzyon belirgin olarak daha yaygın saptanmıştır (p<0,05). Ayrıca dudak-alveol yarığı olan ve damak yarığı olmayan hastalarda maksiller gelişim parametrelerinin hem transvers hem de sagital yönde diğer gruplara kıyasla daha ileri düzeyde olduğu saptanmıştır. Sonuç: Damak onarımının zamanlaması, yarık dudak-damak hastalarında maksilla büyümesini hem sagital hem de transvers düzlemlerde anlamlı şekilde etkilemektedir. Erken dönemde (9-12 ay içinde) yapılan palatal onarım, özellikle unilateral yarıklarda maksillanın anterior yöndeki pozisyonunu desteklemekte ve SNA açısını daha yüksek tutmaktadır. Hem unilateral hem bilateral dudak damak yarıklı hastalarda geç döneme (13-24 ay) kalan palatal onarımlar ise maksillada belirgin transvers darlık ile ilişkili bulunmuştur; bu etki bilateral yarık olgularında daha belirgin olup maksillanın posterior genişliğinde anlamlı kısıtlanmaya yol açmıştır. Öte yandan palatal onarım zamanlaması (erken ve geç) ve yarık tipine göre, mandibula gelişiminin sagital yönde maksillayı takip ettiği düşünülmektedir. Bu veriler ışığında, cerrahi tedavi planlamasında palatoplasti zamanlaması belirlenirken maksillanın anterior pozisyonunun korunması ve transvers genişliğin kısıtlanmaması göz önünde bulundurulmalıdır. Ayrıca, palatal fistül gelişiminden kaçınılması maksillanın özellikle transvers yönde büyümesinin sağlanması açısından kritik önemdedir. Anahtar Kelimeler: dudak damak yarığı; damak onarımı; maksillofasiyal gelişim; sefalometri; konik ışınlı bilgisayarlı tomografi (KIBT)