Yerel özerklik açısından belediyelerin mali yeterliliği

Türkiye'de belediyeler yerel yönetimler içerisinde oldukça ayrı bir yere sahiptirler. Her şeyden önce belediyeler kısmen de olsa özerk bir yapıdadırlar ve diğer yerel yönetim birimleri olan İl Özel İdareleri ve Köylerden bu yönü ile ayrılırlar. Belediyelerin yerel yönetim birimleri içinde ayrı bir yere sahip olmasında, yerel halkın günlük ihtiyaçlarıyla ilgili pek çok hizmeti belediyeden alması, halka en yakın kamu yönetimi birimlerinden biri olması ve halkın doğrudan doğruya bu birimleri denetleme olanağına sahip olması, ayrıca halkın yönetime doğrudan katılmasına imkan vermesi önemli etkenlerdir. Yerel halka en yakın yönetim birimi olan belediyelerin etkili, verimli ve kaliteli bir hizmet sunabilmeleri için kendi başlarına ve merkezi yönetimden bağımsız bir biçimde karar alabilmeleri ve bunları da yine bağımsız olarak uygulayabilmeleri gerekmektedir. Bunu da sağlayacak olan şey belediyelerin yerel özerkliğe sahip olmasıdır. Belediyelerin gerçek anlamda bir yerel özerkliğe sahip olmasının da yolu bu kurumlara mali özerkliğin tanınmasıyla mümkün olabilecektir. Bu tespitler ve değerlendirmeler doğrultusunda çalışmamızın konusu ?Yerel Özerklik Açısından Belediyelerin Mali yeterliliği? olarak belirlenmiştir. Belediyelerin yeterli gelir kaynaklarına sahip olamayışı, bu yerel yönetim birimlerinin merkezi yönetime bağımlı hale getirmiştir. Bunun sonucunda belediyeler istenilen düzeyde yerel özerkliğe ve mali özerkliğe sahip olamamaktadırlar. Bunu aşmanın yolu belediyelere görevleri ile orantılı ve bu görevleri ifa etmeye yeterli mali kaynakların sağlanmasından geçmektedir. Gerçek anlamda bir mali yeterlilik ve mali özerklik, belediyelerin hizmet ve faaliyetleri ile orantılı, yeterli mali kaynaklara sahip olmasının yanında bunları merkezi yönetimden bağımsız bir biçimde harcayabilme yetkisine sahip olmalarını ifade eder. Belediyelerin sunduğu hizmetlerin etkili ve verimli olabilmesi bu hizmetleri sunabilecek gelir kaynaklarının var olmasına bağlıdır. Bu kaynaklara belediyelerin sahip olabilmesi ise merkezi yönetim ile belediyeler arasında tam bir görev ve gelir bölüşümünün yapılmasını ve bunun anayasal 260 bir güvence altına alınmasını gerektirmektedir. Belediyelerin gerçek anlamda mali özerkliğe kavuşabilmeleri bu birimlerin gelirlerinin önemli bir bölümünü öz gelirlerinden sağlamalarına bağlıdır. Buradan hareketle belediyelere öz gelirlerini düzenleyebilmek ve tahsil edebilmek için yasal sınırlar içerisinde bir hareket serbestisi tanınmalıdır. Belediyelerle ilgili olarak yapılacak olan bu düzenlemeler, bütün yetkilerin merkezde toplandığı ve kararların tek merkezden alınması sonucu meydana gelen hizmet aksamaları ve kaynak israfını önleyerek, belediyelerin gelişimine katkıda bulunacağı gibi, beldenin de gelişimine katkı sağlayacaktır. Bunu daha geniş ölçekte ele aldığımızda ise ülkenin gelişimine katkı yapılmış olacaktır. Bununla bağlantılı olarak bu gelişmeler demokratikleşmeyi de beraberinde getirecektir. Böylece yerel halk yönetime daha fazla katılacak ve belediyeyi doğrudan denetleme imkanı bulacaktır. Bunun sonucunda da böylece yerindelik denetimi gerçekleştirilmiş olacaktır. Bu belediyeler üzerinde uygulanan idari vesayet denetimine olan gerekliliği ortadan kaldıracaktır. Bütün bunların gerçekleşmesi ise yerel özerkliğin sağlanması anlamına gelmektedir. Küreselleşmenin bütün dünyayı etkilediği bu dönemde Merkezi yönetimlerin yerel hizmetlerle ilgili yetkilerinin büyük bir kısmını yerel yönetimlere devrettiğini görüyoruz. Bu gelişmeler doğrultusunda Türkiye'de de artık merkeziyetçi yapıdan adem-i merkeziyetçi bir yapıya doğru geçmenin gerekliliği kabul edilmektedir. Bu doğrultuda özellikle Avrupa Birliği ile uyum çalışmaları çerçevesinde bazı yasal düzenlemelere gidildiği görülmekle birlikte bunların henüz yeterli düzeyde olduğunu söylemek zordur. Ancak bu yönde güçlü bir eğilimin olması belediyelerimizde yerel özerkliğinin sağlanması ve Türkiye'nin geleceği açısından ümit vericidir.