Yerfıstığı üretiminde kurutma ve depolama koşullarının tohumların fungal florasına ve biyolojik mücadele ile Aspergillus flavus'un aflatoksin oluşturmasına etkileri

Bu doktora çalışmasında, yerfıstığı üretiminde hasat sonrası kurutma ve depolama koşullarının tohumların nem içeriği, fungal flora yapısı ve aflatoksin kontaminasyonu üzerindeki etkileri ile antagonist funguslar ve biyolojik preparatların tarla koşullarında Aspergillus flavus kaynaklı aflatoksin oluşumunu azaltmadaki etkinliği araştırılmıştır. Hasat, sergen ve depo örneklerinde sırasıyla ortalama %15.96, %13.85 ve %5.87 nem içerikleri belirlenmiştir. Çalışmada ayrıca hasat, kurutma (sergen) ve depolama süreçlerindeki fungal flora detaylı olarak incelenmiş; mikolojik analizlerde en çok izole edilen türler hasat döneminde Aspergillus spp. (%44.5), Fusarium spp. (%30.1); sergen döneminde Aspergillus spp. (%47.3), Fusarium spp. (%10.4); depo döneminde ise Rhizoctonia spp (%32.4), Penicillium spp. (%29.6) olmuştur. Saha örneklerinin HPLC analizi sonucunda toplam aflatoksin miktarları, sergen örneklerinde 0.039–2.209 µg/kg, depo örneklerinde ise 0.015–14.456 µg/kg aralığında bulunmuştur. Laboratuvar koşullarında yapılan ikili kültür çalışmalarında, Trichoderma gamsii ve T. afroharzianum izolatları %90'a varan engelleme oranlarıyla toksijenik A. flavus ve A. parasiticus ırklarına karşı en yüksek antagonistik etkiyi göstermiştir. Verim değerlerine ilişkin varyans analizleri her iki lokasyonda da uygulamalar arasında istatistiksel olarak çok anlamlı farklılıklar olduğunu ortaya koymuştur (p<0.001). Kesik lokasyonunda, en yüksek ortalama verim Talaromyces verruculosus uygulamasından (506.25 kg/da) elde edilmiştir. Camuzcu lokasyonunda ise Trichoderma gamsii, Bacillus subtilis (Serenade®) ve atoksijenik A. flavus içeren AFX1 (sorgum) en yüksek verim grubunda (a) yer almıştır. Aflatoksin analizlerinde, her iki lokasyonda da en düşük toksin düzeyleri AFX1 sorgum ve buğday inokulumlarıyla sağlanmıştır. Bacillus subtilis Kesik'te etkili olurken, Camuzcu'da etkinliği azalmıştır. Bulgular, biyolojik mücadele etmenlerinin çevresel koşullara duyarlılığını ve lokal adaptasyonun önemini vurgulamaktadır. Anahtar Kelimeler: Yerfıstığı, aflatoksin, Aspergillus flavus, biyolojik mücadele, mikotoksin