Yozgat ve yöresinde doğal olarak yetişen bazı badem genotiplerinin pomolojik ve biyokimyasal analizleri

Bu araştırmada, Türkiye'nin Yozgat yöresinde doğal olarak yetişen badem genotiplerinin karakterize edilmesi ve ıslah programları için potansiyel adayların belirlenmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. Pomolojik özellikler, yağ içeriği ve yağ asit profilleri analiz edilmiştir. Yağ asit profillerinin belirlenmesi için alev iyonizasyon detektörü (FID) ile donatılmış gaz kromatografisi (GC) kullanılmıştır. Ayrıca, ısıl harita (heatmap) ve Temel Bileşen Analizi (PCA) gibi analizler, incelenen özelliklere dayanarak farklı badem genotipleri arasındaki değişim desenlerini ve ilişkileri keşfetmek için gerçekleştirilmiştir. Gözlemler, yeşil kabuğun sert kabuktan ayırlması, meyve kabuk ve meyve içi rengi ve şekli gibi özellikler açısından genotipler arasında önemli varyasyonlara işaret etmektedir. Bu farklılıklara rağmen, tüm genotipler istenen tüysüz özelliğe sahip olarak ortak bir özellik sergilemiştir. Pomolojik ölçümler, özellikle kabuklu badem ağırlığı, sert kabuk ağırlığı ve meyve içi boyutları bakımından genotipler arasında önemli farklılıklar göstermiştir. Genotip 4, en yüksek toplam yağ içeriğini gösterirken, genotip 9 en düşük değere sahip olduğu saptanmıştır. Yağ asit profillerinde oleik asit baskın yağ asidi olarak belirlenmiş olup, genotip 4 en yüksek konsantrasyona sahipken, genotip 3 en düşük oleik içeriğine sahip olduğu gözlemlenmiştir.. Genetik çeşitlilik, çoklu doymamış yağ asitlerinde (PUFA) belirgin olup; genotip 3 en yüksek PUFA içeriğine sahipken, genotip 4 te en düşük seviyelerde belirlenmiştir. Sonuç olarak, meyve ağırlığı bakımından orta bir pozisyonda olsa da genotip 4, çalışilen genotipler arasında en yüksek yağ içeriği ve oleik asit konsantrasyonu ile dikkat çekmiştir. Yozgat'ta doğal olarak yetişen badem genotiplerinde gözlemlenen fenotipik ve genetik çeşitlilik, gelecekteki ıslah programları için bu çalışmanın önemini vurgulamaktadır. Belirlenen genotipler, ıslahçilera, aşırı hava koşullarına daha iyi uyum sağlayan yeni badem çeşitleri geliştirme fırsatı sunmaktadır. Genotiplerin çeşitliliğinin keşfi, badem yetiştiriciliği ve genetik geliştirme programlarının ilerlemesi için önemli içgörüler sağlamaktadır.