Yunus Emre'nin Çıktım Erik Dalına adlı şathiyesine yapılan sekiz şerhin incelenmesi

1238-1321 yılları arasında yaşamış bir mutasavvıf şair olan Yunus Emre, tasavvufî şiir geleneğinde kendine özgü bir yorum ortaya koymuştur. Şiirlerinde işlediği İlahî aşk, insan-ı kâmil, ölüm, doğum, insan sevgisi gibi konuları sade bir dille, akıcı bir üslupla dile getirmiştir. Gerek aruz ölçüsüyle, gerekse hece ölçüsüyle yazılan bu şiirler bestelenerek tarih boyunca dilden dile aktarılmıştır. Yunus Emre'nin diğer şiirlerinin aksine, "Çıktım erik dalına" adlı şathiyesi, basit gibi görünen, ancak girift bir yapıya sahip, temsilîve sembolik anlatımın hâkim olduğu bir şiirdir. Bu şathiye tarih boyunca pek çok araştırmacı ve edebiyatçının dikkatini çekmiş ve bu şiire birbirinden çok farklı şerhler yapılmıştır. Bu şerhlerden öne çıkanlar, Şeyhzâde Muslihüddin Mehmed Efendi, Niyâzî-i Mısrî, İsmâil Hakkı Bursevî, Şeyh Ali Nakşibendî en-Nevrekanî, İbrahim Has Şabânî, Şevket Turgut Çulpan, Ahmet Kabaklı ve İsmail Yakıt'a aittir. Bu şârihler şathiyedeki, sembol ve manaları kendi iç dünyaları ve birikimleri doğrultusunda farklı şekillerde şerh etmiş ve toplumun istifadesine sunmuşlardır. Bu çalışmamızda, Yunus Emre'nin söz konusu şathiyesine yapılan şerhlerden sekiz tanesi incelenmiş, şerhlerle ilgili tespitler ortaya konulmuştur. Bu çalışmada, şerhlerdeki sembolik kavramlar arasındaki benzerlik ve farklılıkları ve geçmişte ve günümüzde yapılan şerhler arasındaki farklılıkları araştırmak amaçlanmıştır. Çalışmada tahlil ve mukayese metodu kullanılmıştır. Çalışmada tasavvufi şerhlerde sembollere verilen manaların birbiriyle pek çok kez benzeştiği, Nevrekani ve Kabaklı şerhlerinin Mısrî şerhine büyük ölçüde benzerlikleri dolayısıyla ondan etkilenmiş olma ihtimallerinin yüksek olduğu, Şabânî şerhinde sembollere verilen mana zenginliğinin adı geçen diğer şârihlere göre daha fazla olduğu, Çulpan'ın tefsir ağırlıklı bir şerh yaptığı, Yakıt'ın felsefi olarak nitelendirdiği şerhinin tasavvufi şerh özellikleri barındırdiğı gibi sonuçlara ulaşılmıştır