Zaman serisi modelleri ile stres-dayanıklılık analizi ve su tüketiminde riske ilişkin bir uygulama

Stres-dayanıklılık analizinde, bir olgunun maruz kaldığı baskıya dayanabilmesi olasılığı olan güvenilirlik ve dayanamaması olasılığı olan risk (başarısızlık), stres-dayanıklılık parametreleridir. Bu çalışmada zamana bağlı stres ve dayanıklılık değişkenlerinin tek değişkenli doğrusal zaman serisi modellerine sahip olduğu durumda analizin sonuçları incelenmiştir. Bu sonuçlardan hareketle mevsimsel tamamlanmış otoregressif hareketli ortalamalar (SARIMA) modeline sahip olmaları durumunda bu parametrelerinin en çok olabilirlik tahmin edicilerini elde etmek için bir genelleştirme elde edilmiştir. Genelleştirme elde edilirken tümevarım yöntemi kullanılmıştır. Uygulama çalışmasında, Türkiye genelinde ve Coğrafi bölgelerde 2008 yılında aylık olarak hesaplanan tarımsal kuraklık risk tahminlerinin bu yılda gerçekleşen kuraklıkları iyi düzeyde açıkladığı tespit edilmiştir. Coğrafi bölgeler bazında incelendiğinde, risk ölçümlerinin bölgelerin iklimsel özelliklerine bağlı olarak mevsimlere göre değişiklik gösterdiği gözlenmiştir. Ankara'da zaman modeli üzerinden yapılan stres-dayanıklılık analizine göre 2010 yılında su tüketim riskinin en fazla Ağustos ayında, en az Nisan ayında olacağı tahmin edilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre genel olarak 2010 yılında Ankara'da yaz mevsimi dışında yüksek olasılıklarla su tüketim riski beklenilmemektedir. Yapılan risk ölçümlerine göre, 2010 yılında Ankara'da ilk risk sinyallerinin Mayıs-Haziran döneminde, en yoğun risk sinyallerinin Ağustos ayında alınması beklenmektedir. Analizin sonuçları 2010 yılında Ankara'da izlenilen iklimsel parametreler açısından beklenildiği gibidir.