3
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
Liderlik tarzının astların performansına etkisinde lidere duyulan güvenin ve liderin cinsiyetinin rolü
Kadınların işgücüne katılım oranının her geçen gün artmasının neticesi olarak lider pozisyonunda bulunan kadınların sayısı da artmaktadır. Ancak ilgili alanda sınırlı sayıda çalışmada kadın liderlerin araştırıldığı görülmektedir. Kadın liderlerin astları üzerindeki etkisinin erkeklerden farklı olup olmadığının açıklanmasına ihtiyaç duyulmaktadır. Kadın liderlerin yönetsel manada erkek liderlerden daha etkin olduğu iddia edilmektedir. Ancak alan yazında yapılan araştırmalarda kadın ve erkek liderlerin astları üzerindeki olumlu etkisi, kendilerinden beklenen rol davranışı ve sergiledikleri liderlik davranışı arasındaki tutarlılığa bağlı olarak değişmektedir. Silahlı Kuvvetler gibi erkek egemen örgütlerde amir pozisyonunda çalışanlardan daha çok eril liderlik davranışları sergilemeleri beklenmektedir. Ancak toplumsal rol beklentileri gereği kadın liderlerin eril liderlik davranışları astlarını olumsuz etkilemektedir. Askeriye gibi eril bir örgütte amir pozisyonunda çalışan kadın liderlerin astları üzerindeki etkisinin ortaya konulmasına ihtiyaç vardır. Yazında, liderlik tarzı-performans-liderin cinsiyetine dair sınırlı sayıda çalışma olmasına rağmen aktif askeri personeli hedef alan çalışmaların kısıtlı olduğu görülmektedir. Ayrıca değişkenler arasındaki ilişkide lidere duyulan güvenin aracı etkiye sahip olması beklenmektedir. Ancak, bu çalışmanın yapıldığı tarih itibarıyla liderlik tarzı-astların performansı-lidere duyulan güven ve liderin cinsiyeti değişkenlerinin görgül bir araştırma deseni içerisinde inceleyen bir araştırmaya rastlanılmamış olması araştırmanın en önemli sorunsallarından birisini oluşturmaktadır. Bu çalışmanın temel amacı; Rol Uyum Teorisinden hareketle, liderlik tarzı- performansı ilişkisinde liderin cinsiyetinin düzenleyicilik rolü, lidere duyulan güvenin de aracılık rolü olup olmadığını ortaya koymaktır. Ayrıca lidere duyulan güvenin aracılık etkisinin, liderin cinsiyeti tarafından düzenlenip düzenlenmediği test edilecektir. Liderlik tarzı olarak dönüştürücü ve etkileşimci liderlik bağımsız değişken, performans çıktısı olarak görev performansı ve bağlamsal performans bağımlı değişken, lidere duyulan güven aracı değişken ve liderin cinsiyeti de düzenleyici değişken olarak ele alınmıştır. Değişkenlere ilişkin oluşturulan hipotezler Kara Kuvvetlerinde görev yapan aktif askeri personel üzerinde test edilmiştir. Veriler, Ankara' da görev yapan toplam 261 kişilik bir örneklemden toplanmıştır. Yapılan analizlerde kontrol değişkeni olarak cinsiyet, yaş, tecrübe, mevcut birlikte çalışma süresi, liderle çalışma süresi ve liderin cinsiyeti kullanılmıştır. Toplanan veriler için geçerlilik ve güvenilirlik analizi yapılmış, hipotezler hiyerarşik regresyon analizi ile test edilmiştir. Analizler sonucunda dönüştürücü liderliğin astların görev performansını ve bağlamsal performansı olumlu yönde etkilediği tespit edilmiştir. Ancak etkileşimci liderliğin görev performansına etkisi istatiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Ayrıca lidere duyulan güvenin hem görev performansını hem de bağlamsal performansı olumlu yönde etkilediği ortaya konulmuştur. Lidere duyulan güvenin aracılık etkisi test edilerek, lidere güvenin dönüştürücü liderlik-görev performansı ve bağlamsal performans ilişkisinde tam aracı; etkileşimci liderlik-bağlamsal performans ilişkisinde de kısmı aracı etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir. Liderin cinsiyetinin dönüştürücü liderlik ile görev performansı, bağlamsal performans ve lidere duyulan güven üzerine etkilerini düzenlediği raporlanmıştır. Ayrıca dönüşümü liderlik-görev performansı ve bağlamsal performans ilişkisinde lidere duyulan güvenin aracı etkisinin de liderin cinsiyetine göre değiştiği tespit edilmiştir.
Zehirli liderliğin bazı öncülleri ve ardılları
Bu çalışma, liderlerin kişilik, bireysel değerler ve örgütsel adaletlerinin izleyenlerin zehirli liderlik algıları üzerindeki etkisini ve zehirli liderliğin izleyenlerin örgütsel bağlılık, örgütten ayrılma niyeti ve örgütsel vatandaşlık davranışlarına etkisini görgül bir araştırma ile incelemek amacıyla yapılmıştır. Bu maksatla Ankara ili Çankaya ilçesindeki bir yükseköğretim kurumunda görev yapan 35 yönetici/amir ile 173 lider adayı, toplam 208 kişiden anket tekniği ile elde edilen veriler ile araştırma yürütülmüştür. Araştırma kapsamında zehirli liderlik ile ilgili Türk yazınında ölçek bulunmaması sebebiyle öncelikle çalışmanın yürütülmesi için ölçek uyarlaması yapılmıştır. Bu bağlamda Schmidt (2008) tarafında geliştirilen 30 maddelik zehirli liderlik ölçeği Türkiye bağlamına uyarlanmıştır. Ölçek uyarlama çalışmasından sonra ise liderlerin nevrotiklik seviyelerinin ve değer yargılarının astlarda oluşturduğu zehirli liderlik algısı tespit edilmeye çalışılmıştır. Ayrıca zehirli liderliğin astların örgütsel bağlılık, örgütsel vatandaşlık davranışı ve örgütten ayrılma niyetlerinin üzerindeki etki seviyesi tespit edilmeye çalışılmıştır. Liderlerin, zehirli liderlik davranışlarının oluşmasına sebep olan öncüller, hiyerarşik doğrusal modelleme tekniğiyle, astların örgütsel bağlılık, örgütsel vatandaşlık davranışı ve örgütten ayrılma niyetlerine etkisi ise hiyerarşik regresyon analiz tekniğiyle analiz edilmiştir. Ölçek uyarlama çalışmasının sonucunda orijinal ölçek beş boyutlu olarak doğrulanmıştır. Zehirli liderliğin boyutlarıyla kişilik, bireysel değerler ve örgütsel adalet arasında bir ilişki olmadığı hiyerarşik doğrusal modelleme analizi yapılarak tespit edilmiştir. Zehirli liderlik boyutlarıyla örgütten ayrılma niyeti, örgütsel bağlılık ve örgütsel vatandaşlık davranışı arasında olumlu/olumsuz ilişkiler olduğu tespit edilmiştir. ANAHTAR KELİMELER: Zehirli Liderlik, Örgütsel Bağlılık, Örgütsel Vatandaşlık Davranışı, Örgütten Ayrılma Niyeti, Hiyerarşik Doğrusal Modelleme(HDM).
Belirlenmiş stratejiyi uygulamada bir model önerisi: Dört boyutlu icra tablosu
Bu tez çalışmasında ana sorunsal, belirlenmiş bir stratejiyi uygulama sürecinde, aksama, gecikme ya da başarısızlıkların yaygın olarak görülmesidir. Yazında bu soruna yönelik yapılmış çalışmalar, dağınık bir yapı sergilemektedir. Bu çalışmalarda ilk olarak, başarılı bir uygulama önündeki engeller ve başarı faktörleri veya modeller önerilmiştir. Bu model veya faktörlerin, değişik strateji okullarınca farklı anlamlarda yorumlanması, ilave karışıklığa neden olmuştur. Bunun üzerine, başarı faktörlerinin "kapsam", "çerçeve" veya "bağlam" şeklinde gruplanması ile soruna çözüm aranmıştır. Anılan çalışmalar çoğunlukla "ne yapılması" gerektiğini ortaya koymuş ancak uygulamada başarı konusunda gelişme sağlanamamıştır. Bu tez çalışmasında, benzer şekilde, başarı faktörleri incelenmiş ve en sık kullanılan sekiz faktör belirlenmiştir. Bu faktörler ilk olarak "çerçeve" ve "işlem" faktörleri olarak gruplanmıştır. İşlem faktörleri, modelin dört boyutunu oluşturmaktadır. Bu tez çalışmasında, farklı olarak, "işlem" faktörlerine ikinci kez gruplama yapılmış ve başarı faktörlerinden farklı olarak "etkililik" ve "verimlilik" bağlamına ulaşılmıştır. Bu işlemde, tümdengelim yöntemi ve askeri yazından yararlanılmıştır. Etkililik ve verimlilik, önerilen modelin ana yapısını oluşturmaktadır. Verimlilik için "uyumluluk tablosu", etkililik için ise iç yetenekler ile dış faktörlerin kıyaslandığı "oyun kuramı"ndan yararlanılmıştır. Uygulama açısından model, iki ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölüm; uygulama öncesinde "etkililik ve verimliliği" esas alan bir "hazırlık" yapılmasını kapsamaktadır. Bu hazırlık, bir "uygulama programı" şeklinde düzenlenmektedir. İkinci bölüm "sevk ve idare" aşamasıdır. Bu aşamada, "uygulama programı" bir rehber olarak kabul edilmelidir. Başarılı bir uygulama için örgütler, önerilen model kapsamında, "stratejik, taktik ve işlem seviyeleri (yatay bölümlenme)" ile "cari işlem grubu ve gelecekteki operasyonlar grubu (dikey bölümlenme)" şeklinde tertiplenmelidirler. Uygulamada stratejik başarı için, uygulama öncesinde güçlü bir "hazırlık" yapılmalıdır. Bu husus Sun Tzu'nun veciz ifadesinde şöyle belirtilmiştir: "Muzaffer komutanlar önce kazanır, sonra savaşa gider, mağlup olanlar ise önce savaşa gider, sonra kazanmaya çalışır." Anahtar kelimeler: Etkilik ve verimlilik, icra tablosu, uygulama, uyumluluk tablosu,