Bayburt University
Discipline

Sociology

Bayburt University

1,093

Archived Theses

2

DOIs Assigned

0%

DOI Rate

Discipline

50 Theses
Master'sOpen AccessTR

Dijital hegemonya araçların kadın bedenine etkisi

Bu araştırma, gündelik yaşamda etkin olan dijitalleşme süreçleriyle birlikte kadın bedeni üzerinde yeni biçimler kazanan hegemonik ilişkileri sosyolojik bir perspektifle incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, postmodern dönemin vaat ettiği bireysel özgürleşmenin, çoklu kimlik alanlarının ve bedensel görünürlüğün dijital mecralarda gerçek bir karşılık bulup bulmadığı sorgulanmaktadır. Bayburt ilinde 18-35 yaş arasındaki 25 kadın katılımcıyla gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmelerden elde edilen veriler, nitel araştırma deseni çerçevesinde tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Bulgular dört tema altında ele alınmıştır. "Dijital Mecralarda Kimlik İnşası" temasında, katılımcıların dijital kimliklerinin gerçek yaşamdaki kimliklerinden bilinçli biçimde ayrıştığı ve beğeni odaklı paylaşım pratiklerinin bireyi sürekli bir dışsal denetime tabi kıldığı saptanmıştır. "Dijital Hegemonya ve Güzellik Standartlarının Tahakkümü" temasında; ataerkil ideoloji, dijital algoritmalar ve kapitalist tüketim düzeninin birlikte işlediği sistematik bir tahakküm mekanizması tespit edilmiştir. "Beden Memnuniyetsizliği ve Terbiyesi" temasında, akran zorbalığı ve aile baskısıyla erken yaşlarda başlayan olumsuz beden algısının dijital mecralarda filtre kullanımı ve cerrahi müdahale arzusuna dönüştüğü görülmüştür. "Özgürlük ve Denetim" temasında ise özgürlüğün güzellik standartlarına uyum sağlandığı ölçüde kazanılan bir ödüle dönüştüğü, yerel kültürel kodların dijital davranışları doğrudan biçimlendirdiği ve "elalem" kavramının dijital bir panoptikon işlevi gördüğü ortaya konmuştur. Araştırma, dijital mecraların kadın bedeni üzerindeki geleneksel tahakkümü ortadan kaldırmadığını, bunun aksine algoritmalar, beğeni beklentisi ve güzellik endüstrisi aracılığıyla daha yaygın ve daha içselleştirilebilir bir biçime dönüştüğünü varsaymaktadır. Postmodern dönemin özgürleşme vaadiyle çelişen bu tablo, kadın bedeninin dijital çağda da denetim altında tutulmaya devam ettiğini güçlü biçimde ortaya koymaktadır.

Sema Melekoğlu
Bayburt University · Institute of Graduate Studies
2026
00
Master'sOpen AccessTR

Postmodern dönemde annelik pratiği: Ebeveyn paylaşımı ve çocuk tüketimi

Bu araştırma, Postmodern dönemde İnstagram'da çocuk odaklı içerik üreten annelerin dijital pratiklerini incelemektedir. Çalışma, söz konusu pratikleri, araştırma kapsamında kavramsallaştırılan "çocuk tüketimi" olgusu üzerinden analiz etmektedir. Araştırmanın kuramsal çerçevesi; Veblen' in gösterişçi tüketim, Bourdieu'nun kültürel sermaye ve Baudrillard'ın simülasyon kuramları temelinde oluşturulmuştur. Araştırma, nitel araştırma desenine dayalı olarak netnografi yöntemiyle yürütülmüştür. Bu kapsamda, İnstagram'da içerik üreten 8 kullanıcıya ait 23 Reels videosu ile bu videolara eşlik eden metinsel ve işitsel içerikler analiz edilmiştir. Elde edilen veriler tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiş ve bulgular dört tema altında yapılandırılmıştır: erken yetişkinleştirme ve dijital performans kültürü, gösterişçi tüketim ve ekonomik sermayenin görselleştirilmesi, duygusal sermaye ve ideal aile inşası ile nesneleştirme. Analizler sonucunda, annelerin çocuklarını; dijital görünürlük, statü gösterimi ve kimlik performanslarının bir uzantısı olarak konumlandırdığı görülmüştür. Çalışmada, çocukların sosyal medya içeriklerinde; tüketim kültürü, dijital teşhir ve sembolik sermaye üretiminin merkezinde yer alan dekoratif bir unsur biçiminde kullanıldığı tespit edilmiştir. Araştırma, "çocuk tüketimi" kavramının tüketim sosyolojisi ve dijital kültür literatürüne özgün bir kavramsal katkı sunduğu düşülmektedir. Anahtar Kelimeler: Çocuk tüketimi, gösterişçi tüketim, postmodern annelik, sosyal medya, kimlik inşası, sharenting.

Ayşenur Kaya Dağ
Bayburt University · Institute of Graduate Studies
2026
00
Master'sOpen AccessTR

TOFAŞ araç sahipliği üzerinden benlik sunumu: TR21 örneği

Modern dönem ve sonrasında tüketimin sadece tüketim olmadığı anlaşılmaya başlanmıştır. Toplumu oluşturan bireylerin, nesneleri sadece üretim amacına yönelik tüketmediği ondan ilave ve çoğu zaman sanal faydalar elde ettiği görülmektedir. Tüketimin kendisinin dahi tüketildiği bu yeni toplum, tüketim toplumu olarak nitelendirilmeye başlanmıştır. Tüketim toplumunda bireyler benliklerini tükettikleri nesneler üzerinden tanımlama eğiliminde olabilmektedir. Tüketimi arttırmaya yönelik yapılan pazarlama çalışmaları da sıklıkla bireylerin kendi olmalarına ve benliklerini pazarlanan ürünler üzerinden sunmalarına yoğunlaşmaktadır. Bu noktada tüketilen nesnelerin benlik sunumundaki rolü gözle görünür hale gelmeye başlamıştır. Günümüzde önemli tüketim nesnelerinden birisi olan otomobilin de erkek birey üzerindeki etkisi benze kapsamda değerlendirilebilmektedir. Erkek bireylerin satın aldıkları ve kullandıkları otomobil markaları ve modelleri üzerinden bir benlik sunumuna gittiğini gösteren işaretlerle karşılaşılmaktadır. Otomobil birçok erkek için bir güç, statü göstergesi ve topluma verilen doğrudan ve dolaylı mesajlar kümesi olarak algılanmakta ve yansıtılmaktadır. Bu çalışmada Trakya Bölgesinde (TR21) ikamet eden TOFAŞ marka otomobil sahibi erkek bireylerin otomobilleri ile kurdukları ilişki ve bu ilişkinin benlik sunumları üzerindeki etkileri irdelenmiştir.

Tüketim
Yasin Akkuş
Tekirdağ Namık Kemal University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Türkiye'de afet sonrası psikososyal destek uygulamalarının afet sosyolojisi bağlamında değerlendirilmesi

Bu çalışma ile Türkiye'de afet sonrası yapılan psikososyal destek uygulamalarını afet sosyolojisi bağlamında değerlendirmek amaç edinilmiştir. Bu amaca bağlı kalınarak elde edilecek bulgular ve sonuçlar ışığında, Türkiye'de uygulanan afet sonrası psikososyal destek uygulamalarının niteliği, verimliliği ve uygulanabilirliğinin artırılması hedeflenirken afet sosyolojisi literatürüne katkı sunmak alt amaç olarak belirlenmiştir. Modern insan kendi eliyle riskler yaratmış, risklerin ve afetlerin öngörülemezliği nedeniyle olası risk ve afetlere karşı önlemler alma ihtiyacı hissetmiştir. Önlemlerden arasında olan Afet yönetim planlarının modernleşmesi gerekliğinden dolayı Türkiye'de afet sonrası uygulanan psikososyal destek uygulamalarının dahil edildiği bütüncül afet yönetimi uygulanmaktadır. 1999 Marmara depreminden sonra afetlerde psikososyal destek uygulamanın; afetzedelerin sosyal ve psikolojik uyumsuzluklarını/bozukluklarını önemle ve giderme konusunda etkin olduğu, bireylerin afet öncesi rutinlerine dönüş kapasitelerini artırdığını söylemek mümkündür. Çalışmanın amacına ve önemine bağlı kalınarak, nitel araştırma desenlerinden biri olan fenomenoloji deseni kullanılmış, kartopu yönetimi aracılığıyla katılımcılara ulaşılarak derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Sonuç olarak, uygulayıcıların uygulama hedefleri ile literatürde bulunan amaçların uyumlu olduğu ancak uygulama sonucunda hedeflere ulaşım konusunda doyum yaşanmadığı, uygulayıcılarının yeterli eğitim ve tecrübelerinin olmaması, afet sahasında yaşanan iletişimsizlik-koordinasyon eksikliği ve akut dönemde uygulamanın başlatması nedenlerinden dolayı uygulamanın yeterli nitelikte olmadığı düşünülmekte olup elde edilen sonuçlarla uygulamanın geliştirilmesi için önerilere yer verilmiştir.

AfetlerPsikososyal destek
Baran Kaya
Tekirdağ Namık Kemal University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2024
00
DoctorateOpen AccessTR

Batı Akdeniz'in yaşlılık ritmi; fiziksel engelli yaşlıların gündelik yaşam pratikleri ve toplumsal yaşama katılımları

Dünya genelinde olduğu gibi ülkemizde de yaşlanmanın hızla ilerlediği gözlemlenmektedir. Demografik olarak ülkemizin yaşlı oranı giderek artarken bu oran içerisinde dezavantajları ile yer alan yaşlıların oranı da her geçen yıl büyümekte ve projeksiyonlar büyümenin devam edeceğini öngörmektedir. Bu nitel araştırma, demografik değişimlerin etkisini vurgulayarak Batı Akdeniz'de yaşlanan fiziksel engelli bireylerin gündelik yaşam pratikleri ve sosyal katılımları hakkında derin bir anlayış sağlamayı amaçlamaktadır. Fiziksel engelli yaşlı bireylerin yaşadığı zorlukları ve bu zorlukların günlük yaşam pratikleri ve sosyal katılımlar üzerindeki etkilerine odaklanarak, yaşlılık ve engellilik kesişimini derinlemesine ele alan bakış açısı araştırmanın özgünlüğünü göstermektedir. Dört bölümden oluşan bu araştırmanın birinci bölümünde araştırmanın konusu, amacı, önemi, çalışma grubu, yöntem ve teknikleri yer almaktadır. İkinci bölümde ise yaşlılık, yaşlanma ve engellilik ile ilgili kavramsal çerçeve yer almaktadır. Gündelik yaşam ve mekâna ilişkin kuramsal temeller ise üçüncü bölümde bulunmaktadır. Dördüncü bölümde ise "yarı yapılandırılmış" soru formu ile gerçekleştirilen derinlemesine görüşmelerin içerik analiz yöntemiyle çözümlenerek yorumlanması yer almaktadır. Araştırmanın sonuçları, fiziksel engellerin yaşlı yetişkinlerin günlük rutinlerini ve sosyal yaşamlarını önemli ölçüde etkilediğini göstermiştir. Çok sayıda engelle karşılaşmalarına rağmen, birçok katılımcı günlük faaliyetlerini bağımsızlıklarını destekleyecek şekilde ayarlamaktadır. Günlük rutinleri ve sosyal etkileşimleri belirli temalar etrafında dönmekte, bu da daha huzurlu ve yapılandırılmış bir şekilde yaşamalarına olanak sağlamaktadır.

Sultan Kılıç
Süleyman Demirel University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2024
00
Master'sOpen AccessTR

İranlı göçmenlerin Türkiye'ye yönelik yeni göç eğilimleri: Antalya örneği

Türkiye, coğrafi konumu itibarıyla farklı kökenlerden gelen göçmenler için hem geçiş hem de varış ülkesi konumundadır. 1979 İran İslam Devrimi ile kurumsallaşan şeriat yönetimi ve dini baskılar, İran'da siyasal ve toplumsal sorunlara yol açarak önemli itici göç faktörleri oluşturmuştur. Türkiye ise 1951 Cenevre Sözleşmesi'nin imzacıları arasında yer almakla birlikte, coğrafi kısıtlama nedeniyle yalnızca Avrupa kökenli göçmenleri mülteci statüsünde kabul etmektedir. Bu nedenle İranlı göçmenler, Türkiye'yi çoğunlukla geçici bir durak olarak kullanmakta ya da bu düşünce ile göç ederek kalıcı hale gelmektedir. Araştırmanın amacı, şeriat rejimin bireyler üzerindeki etkisiyle 1980 yılından itibaren Türkiye'ye yönelik gerçekleştirilen göçlerin yeni göç eğilimlerini incelemektedir. Everett Lee'nin itme-çekme kuramı temel alınarak, İran'daki dini ve siyasal baskılar "itici faktörler", Türkiye'deki görece özgür yaşam koşulları ise "çekici faktörler", göç kararının alınması "kişisel faktörler" olarak ele alınmaktadır. Çalışma süresi boyunca katılımcıların eğitim seviyesi, varış noktasına ilişkin bilgileri nedeniyle ara engellerin açığa çıkmaması da çalışma içerisinde yer alan önemli bulguların başında gelmektedir. 2024 yılında Antalya'da yaşayan İranlı göçmenlerle yapılan yarı yapılandırılmış görüşmelerden elde edilen veriler tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Dini baskılar, toplumsal cinsiyet temelli ayrımcılıklar, cinsel yönelim ihlalleri ve siyasal muhalefetin bastırılmasının göçü tetiklediğini göstermektedir. Aynı zamanda bu nedenlerle gerçekleştirilen göçler tarih boyunca gerçekleştirilenler ile benzer özellikler taşımaktadır. Buna rağmen son yıllarda İran'dan Türkiye'ye siyasi nedenler ile gelen İranlılar yeni göç eğilimlerini açığa çıkarmıştır. Bu yeni eğilimlerin temel belirleyicileri ise eğitim seviyesi, varış noktasına daha öncesinde yapılan turistik ziyaretler ve ekonomik refah seviyesinin yüksek olmasıdır.

Uluslararası göçZorunlu göç
Hidayet Çiçek
Süleyman Demirel University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2025
00
DoctorateOpen AccessTR

Toplumsal hafıza mekânı olarak çarşılar: Antalya çarşıları örneği

Genel tanımıyla hafıza, bireylerin ve toplumların, geçmişi ve geçmişin tezahürlerini, bilgi ve pratiklerini, kültürel kodlarını ve sembolik temsillerini, sözlü veya yazılı sanatlarını bilinçli olarak ya da farkına varmadan koruması, sürdürmesi ve aktarmasıdır. Bu süreç, bireysel veya toplumsal düzeyde zihinlerinde, bedenlerinde, ritüellerinde, anmalarında, kutlamalarında, mekânsal çerçevelerinde, anıt mekânlarında veya sembolik ögelerinde gerçekleşir. Hafızanın inşasında rol oynayan bu dinamikler aynı zamanda hatırlama sürecinin referans ögelerine işaret eder. Toplumsal hafızanın inşasında rol oynayan kent, kentsel mekân ve mekânsal dokular, toplumsal hafızanın konumlandığı ve muhafaza edildiği yerlerdir. Hafıza ve mekânsal çerçeveler birbirini etkileyen ve üretendir. Bu doğrultuda hafıza, toplumsal hafıza ve mekân ilişkisinin anlaşılması önemlidir. Kentsel mekânsal dokular içinde olan çarşılar, mimari yapı olmasının ötesinde tarihsel, toplumsal ve kültürel bağlamları açısından kentin ayrılmaz unsurlarındadır. Söz konusu mekânlar, konumlandığı bölgede/kentte ticari, kültürel, ekonomik ve toplumsal yaşam alanlarını, kentin kimliğini ve dokusunu temsil eder. Çarşı mekânlarının kendisi hafızanın hem nesnesi hem de öznesidir. Çarşı mekânları birer hafıza mekânı olduğu gibi toplumsal hafızayı da inşa etmektedir. Bu anlamda bireylerin, çarşı mekânlarıyla olan ilişkileri, etkileşimleri, deneyimleri ve algılamaları mekânlar üzerinde inşa edilen hafızanın anlaşılması açısından önemlidir. Bu çalışma, hafıza, toplumsal hafıza ve mekân ilişkisi çerçevesinde çarşıların toplumsal hafızadaki yerini incelemektedir. Çarşı mekânlarının hafızayı nasıl inşa ettiği, bu süreçte hatırlama ve unutma biçimlerinin nasıl şekillendiği ile çarşı mekânlarının dönüşümünün hafıza olgusu, hatırlama ve unutma biçimleri üzerindeki etkisi araştırmanın temel sorunsalını oluşturmaktadır. Bu araştırma Antalya'da bulunan Demirciler İçi Çarşısı, İki Kapılı Han, Tek Kapılı Han, Pazar Hamamı, Zincirli Han, Kalekapısı-Kapalıyol, Dönerciler Çarşısı ve Kaleiçi çarşılarında yürütülmüştür. Tez kapsamında, araştırma alanını oluşturan tarihi çarşı mekânlarından yola çıkarak; çarşı kültürü ve mekânını şekillendiren unsurlar, tarihsel, ekonomik ve toplumsal bağlamları, önem ve işlevleri, kentteki temsilleri ile toplumsal hafızada nasıl yer aldıkları ve toplumsal hafızayı nasıl inşa ettikleri incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın yöntemsel yaklaşımı fenomenolojik araştırma yaklaşımına dayanmaktadır. Araştırmanın niteliksel verileri, çarşı esnafları veya zanaatkarları olan 58 (7 Kadın-51 Erkek) katılımcı ile yapılan derinlemesine mülakatlarla elde edilmiştir. Alan araştırması Nisan-Ekim 2022-Ocak 2024 tarihlerinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmada elde edilen bulgular, sekiz ana tema ve bunlara bağlı alt temaları çerçevesinde analiz edilmiştir.

Salih Aktin
Süleyman Demirel University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2025
00
DoctorateOpen AccessTR

Tüketim toplumunun eylem alanlarından biri olarak medikal tüketim olgusu (Batı Akdeniz uygulaması)

Modern toplumda toplumsal değişmeye yönelik bir kavrayışa sahip olmak için referans alınacak iki temel kavramdan biri "üretim" diğeri ise "tüketim"dir. Zira toplumsal değişme üzerine yapılmış kavramsal/kuramsal ve uygulamalı çalışmalar da bunu doğrular niteliktedir. Liberal ekonomi başlangıçta üretim üzerinden tasarrufu vurgulayarak sağladığı kâr ve kazancını, tüketim toplumunda tüketim üzerinden israfı vurgulayarak sürdürür. Bu süreçte sabit, kesin ve sürekli kimliğiyle kurumların etkisindeki rasyonel birey, akışkan, belirsiz ve değişken kimliğiyle kırılgan bireye dönüşür. Ekonomi temelli bir toplumsal değişme toplum ve bireyin yanı sıra onların içinde bulundukları kurumları da değiştirir. "Paradigma değişimi" olarak ifade edilen bu değişme teoride değişen bakış açısıyla ilişkilidir. Bu çalışmada tıptaki paradigma değişimi ve bu değişimin etkileri teori ve uygulamada ortaya konmaktadır. Tüketim toplumunda hastalık/sağlık/fiziksel görünüm bireylerin tüketime yönelmesinde en etkili araçlardan biri haline gelmiş durumdadır. Teoride tüketim toplumu temelinde bireylerin beden sağlığı ve fiziksel görünüşlerine yönelik tüketimlerine işaret eden "medikal tüketim" kavramı geliştirilmiş ve bu kavramın tanımı, kapsam ve sınırları, birey ve toplum açısından etkileri tartışılmıştır. Uygulamada ise öncelikle medikal tüketimin gündelik toplumsal yaşamdaki görünümü betimlenmiştir. Sonrasında ise bu çalışmada bireylerin, medikal tüketimle ilişkilerini etkilediği iddia edilen demografik, sosyal ve sağlıkla ilişkili olarak bireyi kırılgan yapan özellikler açısından medikal tüketim eğilimleri analiz edilmiştir. Bu amaçla Antalya, Burdur ve Isparta illerini kapsayan Batı Akdeniz bölgesinde medikal tüketim pratiklerine başvuran 18 yaş ve üzeri 400 katılımcıya ulaşılmıştır. Tüketim toplumunda tüketici rolünü üstlenen bireyin, sağlık ve fiziksel görünümüyle ilişkili olarak sık sık medikal tüketim pratiklerine başvurduğu gözlemlenmiştir. Bireylerin medikal tüketimle ilişkilerinin; demografik ve sosyal özelliklerine göre değişkenlik gösterdiği, sağlıkla ilgili kırılgan özelliklerine göre ise çoğunlukla değişkenlik göstermediği tespit edilmiştir.

Amine Aydın
Süleyman Demirel University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2025
00
Master'sOpen AccessTR

Sembolik etkileşimcilik perspektifinden boşanmanın tek ebeveynli aile deneyimlerine etkisi: Eskişehir örneği

Birçok ülkede olduğu gibi Türkiye'de de boşanma oranları giderek artmakta ve yeni bir aile türü olan tek ebeveynli ailelerin sayısı da her geçen gün çoğalmaktadır. Aile tiplerinin çeşitlendiği günümüzde Türkiye'de en görünür olan yeni aile tipi ise tek ebeveynli ailedir. Bu yeni aile türü, ailenin dönüşümünün kaynaklarının ve yeni aile türlerinin ortaya çıkış dinamiklerinin neler olduğu ve sonraki süreçlerde işlevlerini nasıl yerine getirdiği vb. birçok soruyu da beraberinde getirmektedir. Bu tez çalışmasında söz edilen gelişmelerden yola çıkarak tek ebeveynli aile türünü ortaya çıkaran koşullar ve süreç, boşanmış kadınların deneyimleri üzerinden değerlendirilmiştir. Çalışmanın temel amacı evlilik kararının alınmasından tek ebeveynliğe kadar giden süreci ve boşanma sonrası deneyimleri aileye ilişkin çeşitli toplumsal sembollerin (aşk, evlilik, cinsiyet rolleri, çocuk, ebeveynlik, boşanma vb.) dönüşümü ekseninde ortaya koymaktır. Nitel araştırma yönteminin benimsendiği araştırma kapsamında 12 tek ebeveyn kadın ile derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler tematik analiz tekniği ile analiz edilmiş ve dört ana tema altında bulgular değerlendirilmiştir. Sembolik etkileşimciliği kuramsal arka plan olarak benimseyen araştırmanın sonuçları, söz edilen sembollerin anlamının değişmesi ile birlikte, kadın ve erkek arasındaki ilişkilerin de yeniden şekillendiğini ortaya koymaktadır. Tek ebeveynli ailelerin hane reisinin ağırlıklı olarak kadınlardan oluşması ise toplumsal cinsiyet rol ve sorumlulukları bağlamında farklılaşan deneyimlere işaret etmektedir. Toplumda baskın olan geleneksel aile algısının, tek ebeveynli aile yapılarını görünmez kıldığı ve bu durumun kadınların karşılaştığı zorlukları daha da derinleştirdiği anlaşılmaktadır. Bu çalışma boşanma deneyimini kadınların eğitim seviyelerinin yükselmesi ve çalışma yaşamına girmesi gibi makro etkenlerle sınırlandırmak yerine tek ebeveynlerin deneyimlerinden yola çıkarak anlamanın ve değişen toplumsal semboller göz önünde bulundurularak aile politikalarını şekillendirmenin önemli olduğunu ortaya koymaktadır.

Boşanmış ailelerParçalanmış ailelerTek ebeveynli aile+1
Esma Dere Turmuş
Süleyman Demirel University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2025
00
DoctorateOpen AccessTR

Aşiret yapısı bağlamında yaşlılığın inşası ve yaşlıların sosyal statüleri üzerine bir araştırma: Ağrı-Doğubayazıt örneği

Bu çalışmada, aşiret bağlamında yaşlılığın inşası ve yaşlıların sosyal statü durumları ele alınmaktadır. Çalışmanın amacı, gelenekselden modernliğe geçişle birlikte aşirette yaşlılık olgusunun nasıl inşa edildiğini, aşiret yapısının nasıl değişime uğradığını ve buna bağlı olarak yaşlıların sosyal statülerinin zaman içinde nasıl şekillendiğini ortaya koymaktır. Her toplumda olduğu gibi aşiretlerde de yaşlılığın inşası ve yaşlıların sosyal statüleri, aşirete özgü olan dinamikler ve değerler bağlamında şekillenmektedir. Yaşlılık, yalnızca biyolojik bir süreç değil, aynı zamanda kültürel ve toplumsal bağlamda belirlenen bir olgu olarak değerlendirilmektedir. Bu doğrultuda, aşirette yaşlıların statüsü; kır-kent, cinsiyet, sosyal roller, bakım ve kuşaklararası ilişkiler gibi temel alanlar üzerinden belirlenmeye çalışılmaktadır. Çalışmanın bu amaçları doğrultusunda, Doğubayazıt ilçe merkezinde yaşayan 40 aşiret mensubu bireyle nitel araştırma kapsamında görüşmeler geçekleştirilmiştir. Aşiret mensuplarıyla yapılan görüşmelerden elde edilen veriler, gözleme dayanan bulgularla da desteklenmiş ve tematik analiz tekniğiyle analiz edilmiştir. Bu analiz sonucunda, aşiretle ilgili olarak "Aşiretin sosyal ve kültürel kodları: atfedilen anlamlar ve tanımlar" ile "Geleneksellik ve modernlik karşıtlığında aşiret" olmak üzere 2 ana temaya; yaşlıların statüsü ile ilgili olarak ise "Aşirette yaşlılığın inşası", "Kır-kent bağlamında yaşlıların sosyal statüsü ve rolleri", "Sosyal statü bağlamında yaşlıların konumu", "Aşirette roller bağlamında yaşlıların statüleri" ve "Kuşak ilişkileri bağlamında yaşlıların sosyal statü durumları" olmak üzere 5 ana temaya ulaşılmıştır. Bu temalardan ulaşılan bulgulara göre aşiretler yapı ve değerler bağlamında dönüşüme uğrayarak modern formlara bürünmüşlerdir. Aşiretteki bu dönüşümle beraber yaşlıların sosyal statüleri de zaman içinde değişime uğramıştır. Modernleşmeyle doğrusal olarak değişen yaşlıların statüleri, geleneksel aşiretlerde yüksekken modern aşiretlerde azalma eğilimine geçmiştir. Geleneksel aşiretlerde yaşlıların statüleri bilgi, tecrübe, soy, onur ve arabuluculuk gibi karizmatik özellikler tarafından belirlenmiştir. Bu özellikleri haiz olan yaşlılar, aşirette daha yüksek statülere sahip olmuşlardır. Modernleşmeyle artan kentleşme ve teknoloji, aşirette yaşlıların sahip oldukları otoriteyi kısıtlamıştır. Kırsal aşiretlerde geniş ailenin sunduğu destek, yaşlıların bakımını kolaylaştırıp statülerini güçlendirirken kentteki çekirdek aile yaşlıların konumu zayıflatmıştır. Aşirette cinsiyet bağlamında yaşlı erkeklerin yaşlı kadından daha yüksek statüye sahip olduğu gözlemlenmiştir. Sonuç olarak, aşiret bağlamında yaşlıların statüleri zaman içinde azalsa da yaşlılar günümüzde hâlâ kolektif hafızanın taşıyıcıları olarak görülmekte ve buna bağlı olarak aşiret içinde merkezi konumlarını korumaktadırlar.

Erhat Yalçın
Selçuk University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2025
00
DoctorateOpen AccessTR

Sosyopati (Anti-sosyal kişilik bozukluğu) ve aile ile ilişkisi: Selçuk Üniversitesi öğrencileri üzerine bir uygulama

Sosyopati (anti-sosyal kişilik bozukluğu), gün geçtikçe hem ülkemizde hem de diğer toplumlarda artış gösteren sosyal-psikolojik bir kişilik bozukluğudur. Bu bozukluğu taşıyan bireylerde vicdan azlığı, şiddet, empati yoksunluğu, otoriteye karşı sorun, yalan söyleme ve vandalizm gibi belirtiler gözlemlenmektedir. Dolayısıyla anti-sosyal kişilik bozukluğu, toplum tarafından kabul edilmiş normları, davranışları ve değerleri ihlal ederek sosyal uyumu zedeleyebilir ve suç ile sapkın davranışlara yol açabilir. Antisosyal kişilik bozukluğunun psikolojik alt yapısının dışında sosyal etkileşimle ortaya çıktığına dair teorik ve uygulamalı çalışmalar bulunmaktadır. Bu bağlamda, bireylerin sosyopatik davranış eğilimlerinde anne-baba ve sosyal çevrenin etkisi söz konusudur. Bu araştırma, Selçuk Üniversitesi öğrencileri arasında sosyopatik davranış eğilimlerini belirlemeyi ve bu eğilimlerin aileden kaynaklanıp kaynaklanmadığını tespit etmeyi amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında, öğrencilerin sosyopatik davranış eğilimleri ile aileleri arasındaki ilişkiyi incelemek üzere hipotezler oluşturulmuştur. Tezin kuramsal temeli, suç ve sapkın davranışların oluşumunu ve toplum üzerindeki etkilerini inceleyen sosyoloji ve kriminoloji kuramlarına dayanmaktadır. Ayrıca, bireylerin sosyalizasyon sürecinde çevrelerini gözlemleyip taklit ederek suç ve sapkın davranışları öğrendiğini öne süren Gabriel Tarde'in "Taklit" teorisi çerçevesinde geliştirilen "Sosyal Öğrenme ve Davranış Teorisi" ana kuram olarak benimsenmiştir. Araştırmada, anne-baba tutumlarını ölçmek için 12 maddelik Anne-Baba Tutum (ABT) Ölçeği, bireylerin sosyopatik davranış eğilimlerini ölçmek için ise 16 maddelik Sosyopatik Davranış Eğilimi (SDE) Ölçeği geliştirilmiştir. Selçuk Üniversitesi öğrencilerinin anne-baba tutumları, kural ihlalleri, aile ve yakın çevrelerinde şiddete maruz kalma durumları ile sosyopatik davranış eğilimlerini belirlemek amacıyla 728 öğrencinin katılımıyla saha çalışması gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın bulguları, öğrencilerin sosyopatik davranış eğilimlerini etkileyen çeşitli ailevi ve çevresel faktörleri ortaya koymaktadır. Tutarsız, izin verici ve koruyucu anne-baba tutumlarının sosyopatik eğilimlerle ilişkili olduğu belirlenmiştir. Ayrıca aile içinde şiddet, ruhsal hastalık öyküsü, alkol ve madde kullanımı ile suç işlemiş bireylerin varlığının, öğrencilerin sosyopatik davranışlar sergileme olasılığını artırdığı görülmüştür. Aile içi iletişim düzeyinin bu davranışlarla anlamlı bir ilişkisi bulunmazken, akrabalarla kurulan iletişimin sosyopatik eğilimlerle bağlantılı olduğu tespit edilmiştir. Bununla birlikte, eğitim sürecinde disiplin cezası alan öğrencilerin, kamusal alanlarda kurallara uymayanların ve aile bireylerinin kuralları çiğnediği durumların da sosyopatik davranış eğilimlerini güçlendirdiği sonucuna ulaşılmıştır.

Nur Özdemir
Selçuk University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2025
00
DoctorateOpen AccessTR

Türkiye'de sembolik iktidarın entelektüel görünümü: Sosyal bilim yayıncılığı üzerine bir araştırma

Bu çalışmada, Türkiye'deki sosyal bilim yayıncılığı alanında; üniversitelerin, okur ve entelektüel ilgilerinin, yayın-dağıtım süreçlerinin katkısıyla şekillenen bilgi üretimi ve bu bilginin alımlanması sonucunda ortaya çıkan hiyerarşik yapılar ve güç ilişkileri incelenmiştir. Sosyal bilim yayıncılığına özgü hiyerarşik yapıları ve güç ilişkilerini, yayınevlerinin farklılaşan pratikleri ve diğer yapısal örüntüler üzerinden daha somut biçimde analiz edebilmek için Bourdieu'nün "alan teorisi" kullanılmıştır. Yayınevlerinin bilimsel üretimleri ve diğer pratikleri bağlamında, sosyal bilim yayıncılık alanında sembolik iktidarın ve bu iktidar gücüyle hiyerarşik yapının nasıl somutlaştığı resmedilmeye çalışılmıştır. Bu doğrultuda Ankara, İstanbul ve Konya'daki dokuz üniversitede sosyoloji alanında öğrenim gören 53 doktora öğrencisi, 22 akademisyen, ayrıca 10 sahaf/kitabevi ve 10 yayınevi sahibi ya da editörle derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Ayrıca, dokuz üniversitede tamamlanan sosyoloji doktora tezleri incelenmiş; bu tezlerin kaynakçalarında en çok hangi yayınevlerine atıf yapıldığı, hangi yayınevlerinde kitap hâline getirildiği ve Batılı sosyologların çeviri eserlerinin en çok hangi yayınevlerinde yayımlandığı belirlenmiştir. Tüm mülakat verileri MAXQDA programı yardımıyla analiz edilmiştir. Sosyal bilim yayıncılık alanındaki sembolik iktidarın üretimi, alana özgü kurallara ve mücadele şekline bağlıdır. Bu alandaki sembolik iktidar, alana bağlı kurallara ve mücadele şekliyle anlam kazanır. Editoryal sürece bağlılık, çeviri faaliyeti ve niteliği, nitelikli yazarlara sahip olmak ve netameli konuları bünyesinde toplamak gibi faktörler sembolik iktidarın üretimini ve öznesini doğrudan belirler. Çalışmada genel olarak, sol ideolojiye yakın görülen yayınevlerinin bu faktörlerle alandaki sembolik iktidara sahip olduğu görüşü hakimdir. Belli pratikler açısından yayıncılık alanının akademik ve politik alanlarla kurduğu ilişkiler, bu alanın özerklik düzeyini önemli ölçüde sorunlu hale getirmiştir. Akademik alandaki birtakım değişim ve çıkar ilişkileri, yayıncılık alanını doğrudan etkilemiş; bu da nitelikli bilimsel üretimin azalmasına neden olmuştur. Bununla birlikte, akademik, yayıncılık ve politik alanlardaki konumlanmaların "eş mantığı" ilkesine göre, bu üç alanda da 'sol' ve 'sağ' ideolojik konumlanmaların yerleşik hâle geldiği; yayıncılık alanındaki bilimsel üretimlerin, ilişki biçimlerinin ve değerlendirme ölçütlerinin oluşumunda politik alana ait yansımalar tespit edilmiştir. Bu alanın kendisine ait birtakım kurallar ve ilkelerle özerkliğini koruma ve sembolik gücünü yukarı çekme gayretinin olduğu da belirtilmelidir. Yayıncılık alanını bu iki gerçeklik üzerinden düşünmek gerekir.

SosyolojiYayıncılık
İlhami Aydın
Selçuk University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2025
00
Master'sOpen AccessTR

Türkiye'deki dindar feministlerin toplumsal cinsiyet hakkındaki görüşleri

Bu çalışmada Türkiye'deki Dindar feministlerin toplumsal cinsiyet hakkındaki görüşleri belirlenmeye çalışılmıştır. Nitel araştırma yöntemlerinden olgubilim desenine uygun olarak yapılan çalışmada, veri toplama aracı olarak literatür ve uzman görüşleri doğrultusunda oluşturulan yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Çalışmanın katılımcılarını, kendisini Dindar/Müslüman Feminist olarak tanımlayan sekiz aktivist ve yazar kadın oluşturmaktadır. Çalışmada elde edilen veriler, içerik analizi yöntemiyle analiz edilmiştir. Çalışma neticesinde önemli bulgular elde edilmiştir. Katılımcılar bulgulara göre "feminizm" kavramını "Haksızlığa ve eşitsizliğe karşı mücadele, eşitlik, hak ve özgürlük hareketi, ataerkil sisteme direnmek" gibi ifadelerle tanımladıkları, Dindar feminist kavramını ise "hem Müslüman hem feminist, kadınların taleplerini İslam'a uygun şekillendirme, feminist bakış açısıyla Kur'an-ı Kerim'in yorumlanması" olarak tanımladıkları görülür. Çalışmada Dindar feministlerin özellikle İslam'a temel oluşturan kaynakların, ataerkil bakış açısıyla yorumlanmasından kaynaklı kadının değersizleştirildiğini, ancak Kur'an-ı Kerim ve Hadislerin kadın bakış açısıyla yeniden yorumlanması halinde kadının İslam dinindeki gerçek değerinin anlaşılabileceğini savundukları görülmüştür. Katılımcıların çoğunun aynı zamanda toplumsal cinsiyet eşitliğini savundukları, LGBTİ+ gibi farklı cinsel yönelime sahip bireylerin haklarını insan hakları ve özgürlük mücadelesi bağlamında savundukları, cinsel yönelime uygun yaşamanın kişisel tercih olduğunu ve buna müdahale edilmemesi gerektiğini belirttikleri görülmüştür. Ayrıca LGBTİ+'lı bireylerin hak ve özgürlükler bakımından diğer bireylerle eşit görülmesi gerektiğini, dolayısıyla onlarında aile kurma ve tercihlerini özgürce yaşama haklarının olduğunu vurguladıkları görülmüştür. Çalışmanın neticesinde, bazı İslami meselelerin yorumunda geleneksel İslam'dan kopuşların olduğu, yine bazı İslami meselelere bakışta marjinal bir dönüşümün yaşandığı görülmüştür. Anahtar Sözcükler: Feminizm, Dindar feminizm, Toplumsal cinsiyet.

LGBTİPostmodern feminizmToplumsal cinsiyet+2
Tuğba Şahin
Samsun Üniversity · Institute of Graduate Studies
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Erken yaşta evlenen bireylerin evlilik ve aile deneyimleri: Çubuk örneği

Bu tez çalışması, erken yaşta evlenen bireylerin evlilik ve aile deneyimlerini "çocuk gelin" ve "çocuk damat" kavramları üzerinden anlamlandırmayı amaçlamaktadır. Erken evlilik, hem bireysel hem de toplumsal düzlemde birçok problemin başlangıç noktasıdır. Toplumun dinamik bir parçası olan normlar, değerler ve beklentiler, erken evlilik olgusunun günümüzde de devam etmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Bu araştırmada, erken yaşta evliliğe neden olan faktörler, evlilik süreci ve bu sürecin sonuçları; deneyimlerin cinsiyet bağlamında nasıl farklılaştığını ortaya koymayı ve literatüre katkıda bulunmayı hedeflemektedir. Çalışmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş; 9 kadın ve 8 erkek katılımcı ile yarı yapılandırılmış soru formuyla derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Görüşmeler, fenomenolojik yaklaşımla içerik analizi yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Çalışma sonucunda, kız ve erkek çocuklarının evlilik kararlarında ve evlilik süreçlerinde temel motivasyonun aile ve toplum etrafında şekillenen düşüncelerin ve zorunlulukların olduğu görülmüştür. Bununla birlikte, evliliklerin teşvikinde kız ve erkek çocukları açısından farklılaşmada, ataerkil düşünce yapısı ve cinsiyet temelli ayrımcılıklar rol oynamaktadır. Kız çocuklarının erken evlilik deneyimlerini zorlaştıran parametreler temel olarak duygusal istismar, rol dayatmaları ve toplumsal evlilik beklentileri üzerinden; erkek çocukları için ise ataerkil yapının ışığında öne sürülen ekonomik gerekliliklerin yüklediği sorumluluklar üzerinden şekillenmektedir. Ancak farklılaşmalara rağmen iki cinsiyetin de evlilik deneyimleri bireysel ve toplumsal olarak zorlayıcı ve yıpratıcıdır. Çocuk gelin, çocuk damat, aile, evlilik

AileErken evlililkEvlilik
Edanur Adem
Samsun Üniversity · Institute of Graduate Studies
2025
00
Master'sOpen AccessTR

Hayvan çalışmaları ve kullanımı üzerine bilimsel, etik ve sosyolojik düşüncelerin biyopolitika kapsamında karşılaştırılması

Bu çalışmada hayvanların, insan yaşamındaki yeri, insan tarafından algılanışı ve konumlandırılması, değerlendirmesi, kültürel, dini ve bilimsel açıdan ele alınışı ve aralarındaki ilişkinin biyopolitik çerçevede incelenmesi amaçlanmıştır. Elde edilen verilerle insan-hayvan arasındaki ilişkinin daha çok insan yaşamına dair yapılan biyopolitika kapsamındaki açıklamalarla ne kadar uyum içinde olabileceği irdelenmiştir. İnsan-hayvan ilişkilerindeki etkileşimler için, alanda profesyonel olarak çalışan bireylerle diğerlerinin tutumları arasında bir fark olup olmadığı ve bu konudaki saptamaların mevcut biyopolitika kapsamında tartışılmasının olasılığı araştırmanın temel problemidir. Araştırmanın nitel değerlendirme kısmında çalışma grubunu Samsun İlinde yaşayan profesyonel olarak hayvanla ilişkisi olan ve diğer profesyonel anlamda ilişkisi olmayan yetişkin erkek ve kadın bireyler oluşturmuştur. Nitel çalışmada yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşme tekniği kullanılmıştır. Araştırmada geniş kapsamlı bilgi almayı hedefleyen on bir (11) soru sorulmuştur. Araştırmada görüşmeler amaca yönelik örneklem seçimi ile belirlenen 20 kişi ile yapılmıştır. Araştırma sonunda elde edilen bulgulara göre insan hayvan ilişkilerine çoğunlukla ekolojik düzen, vazgeçilmez ve sürekli artan olarak tanımlanan ihtiyaçlar ve sağlık kapsamında yaklaşımların olduğu, sosyal ve psikolojik bağ gereksiniminin ise bu değerlerin arkasından geldiği görülmektedir. Teknik ve daha çok sahaya ilişkin sorunlarla ilgili, profesyonel anlamda hayvanla ilişkisi olan bireylerin daha mesleki bazda ve derinlemesine yorumlar yaptığı, bunun dışında genel olarak diğer temalarda birbirine yakın cevapların ve yaklaşımların olduğu görülmektedir. Profesyonel anlamda hayvanla ilişkisi olmayan bireyler, insan-hayvan ilişkisine daha duygusal ve yaşadıkları pratiklerden yola çıkarak yorum getirmektedir. Biyopolitka alanında düşünürler tarafından günümüze kadar bildirilen açıklama ve yapılan saptamaların, insan–hayvan ilişkilerine dair bulguların değerlendirilmesinde açıklayıcı ve yol gösterici olabileceği kanısına varılmıştır.

Biyopolitika
Buğra Genç
Samsun Üniversity · Institute of Graduate Studies
2025
00
Master'sOpen AccessTR

İnfaz koruma memurlarının emeklilikte yaşam doyumu ve sosyal hayata uyum süreçleri

Bu araştırmanın amacı, infaz koruma memurlarının emeklilik döneminde yaşam doyumu ve sosyal uyum deneyimlerini çok boyutlu olarak anlamlandırmak ve süreci etkileyen bireysel/kurumsal etmenleri ortaya koymaktır. Nitel desende yürütülen çalışmada farklı illerden 19 emekli infaz koruma memuru ile yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler yapılmış; veriler tematik analiz ile çözümlenmiştir. Bulgular, emeklilik geçişinin doğrusal olmayan ve bağlama duyarlı bir seyir izlediğini göstermektedir. Öne çıkan temalar; (i) mesleki kimlik/aidiyet kaybı ve buna eşlik eden anlam boşluğu, (ii) yalnızlık/izolasyon ve çalışma arkadaşlığı ağlarının zayıflaması, (iii) ekonomik kısıtlar ve sürdürülebilir geçim stratejileri, (iv) kronik sağlık sorunlarının günlük işlevselliğe etkisi, (v) aile/sosyal destek, hobi–aktivite ve ikinci iş pratiklerinin uyumu kolaylaştırıcı rolü, (vi) kurumla ilişkinin kopukluğu ve emekliliğe hazırlık eksikliğidir. Önceden planlama, psikososyal destek ve akran temelli paylaşımın geçişi yumuşattığı; finansal okuryazarlık ve sağlık yönetiminin yaşam doyumuyla ilişkili olduğu görülmüştür. Çalışma, emekliliğe hazırlık eğitimlerinin yapılandırılması, kademeli geçiş ve danışmanlık hizmetlerinin güçlendirilmesine yönelik somut öneriler sunmaktadır.

Reyhan Karadağ
Samsun Üniversity · Institute of Graduate Studies
2025
00
Master'sOpen AccessTR

Pandemi sürecinde Türkiye'deki müzisyenlerin deneyimleri

Bu araştırma, toplumsal bir kriz anı olan pandemi döneminde Türkiye'deki müzisyenlerin deneyimlerini konu edinmektedir. Bu bağlamda dijitalleşme, risk ve güven kavramları çerçevesinde müzisyenlerin bu süreçteki üretim ve icra pratiklerinden nasıl etkilendiklerini, yüzleştikleri riskleri ve onlar için güven teşkil eden unsurları ortaya çıkarmak ve yorumlamak amaçlanmıştır. Aynı zamanda müzisyenler için risk unsurlarını ortaya koyarak çözüm önerileri sunmak da hedeflenmiştir. Bu doğrultuda Ankara'da 11, İstanbul'da 11 olmak üzere toplam 22 katılımcı ile derinlemesine görüşme gerçekleştirilerek müzisyenlerin süreçteki deneyimlerine dair sonuçlara ulaşılmıştır. Dijital üretim ve icra pratiklerinin, müzisyenin deneyim dünyasına hem olumlu hem olumsuz yansımaları ve bunların sebepleri ayrıntılı bir şekilde değerlendirilmiştir. Dijital pratiklere dâhil olmak ancak dijitalleşen araçlara uyum ve ulaşım sağlanabildiğinde mümkün olduğundan, eşitsizlikleri derinleştiren bir süreç olarak karşımıza çıkmaktadır. Müzisyenlerin ontolojik güvenlik hissiyatlarının dinamikleri yorumlanarak; sigortalanma, yetkililerin rolleri, sivil toplum kuruluşları ve müzisyenlerin örgütlenme becerileri gibi unsurların bu süreçteki rolleri tartışılmıştır. Giddens ve Beck'in risk toplumu değerlendirmelerine teorik çerçevesini yaslayan bu çalışmada; pandemi sürecinde karşılaşılan riskler incelenirken, müzisyenlerin pandemi haricinde de zaten yüzleştikleri risklerin derinleştiği sonucuna varılmıştır. Süreçteki kırılganlıklarını derinleştiren istihdam alanlarına hâkim olan esnekleşmiş piyasa koşullarının meydana getirdiği risk unsurları da tartışılarak, müzisyenlerin risklere karşı önerileri ortaya koyulmuştur. Bütün bunların ışığında müzisyenlerin pandemi koşullarından en derin şekilde etkilenen meslek gruplarından biri olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

DijitalleşmeMesleki riskMüzisyenler+2
Işıl Işık
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Duygular sosyolojisi çerçevesinde gençlerin utanca dair anlamları ve tüketim davranışlarında utancın izleri

Duygular sosyolojisi, 1970'li yıllardan itibaren kavramsal ve kuramsal çerçevesini çizerek sosyolojinin bir alanı haline gelmiştir. Duygulara ilişkin sosyolojik yaklaşım, duyguların sosyal ilişkiler, yapılar ve normlarda nasıl inşa edildiği, anlam kazandığı, öğrenildiği, yeniden üretildiği ve gündelik yaşamda nasıl deneyimlendiği sorularını konu edinmektedir. Duygular sosyolojisinin perspektifini ve kavramlarını kullanan bu çalışmada utanç, sosyal bir duygu olarak ele alınmıştır. Utancın belirleyici olabileceği bir saha olarak ise tüketim önerilmiştir. Tüketim, nesnelerin sahip olduğu ve yansıttığı anlamların satın alınması bağlamında değerlendirilmiştir. Araştırmanın aktörleri, utanç duygusunun edinildiği ve deneyimlendiği bir sosyal dünyaya dahil olabilecekleri düşüncesiyle, hareketliliğiyle karakterize edilen ve kendine özgü sosyal süreçleriyle tanımlanan konumun mensuplarıdır: Gençler. Bu çalışmada utanç duygusunun sosyal boyutlarının, gençlerin deneyim ve anlam dünyalarında ortaya konulması amaçlanmıştır. Utancın bir uzantısı olarak gençlerin karşılaştıkları toplumsal utandırma biçimleri betimlenmiştir. Bu doğrultuda utandırmanın ve utanç duygusunun izleri, genç aktörlerin tüketim davranışlarında aranmıştır. Nihayetinde nitel araştırma yöntemi çerçevesinde kurgulanan bu çalışma kapsamında, yaşları 20 ile 24 arasında değişen, tamamı Ankara'da yaşayan 16 gençle online ve yüz yüze derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Verilerin analizi, tematik analiz tekniği çerçevesinde, MAXQDA programı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Analiz edilen veriler neticesinde, araştırmanın temel sorunsallarını ifade eden problem cümleleri doğrultusunda temalara ulaşılmıştır. Temalar, gençlerin utanca dair anlam dünyalarını, utanç etrafında şekillenen deneyimlerini, karşılaştıkları utandırma biçimlerini ve tüketim davranışlarında utancın izlerini ortaya koymaktadır.

Tüketim duygularıUtanma duygusu
Ekin Coşkuner
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Toplumsal cinsiyetin ana akımlaştırılmasında eşitlik kurumlarının rolü

Toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanmasına yönelik bir strateji ve politika olan toplumsal cinsiyetin ana akımlaştırılması, toplumsal cinsiyet perspektifinin tüm plan, program ve politika yapım süreçlerinde yer alması olarak tanımlanmaktadır. Avrupa Birliği direktifleriyle üye ülkeler açısından kurulması zorunlu olan eşitlik kurumlarının toplumsal cinsiyet ana akımlaştırılması açısından önemli aktörlerden biri olduğu kabul görmektedir. Ayrımcılıkla mücadele etmek ve eşit muamele ilkesini yerleştirip geliştirmek üzere kurulan eşitlik kurumlarının toplumsal cinsiyetin ana akımlaştırılmasına yönelik katkılarını ortaya koymak tezin amacını oluşturmaktadır. Tezde Birleşik Krallık Eşitlik ve İnsan Hakları Komisyonu, Danimarka İnsan Hakları Enstitüsü ile Portekiz Vatandaşlık ve Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Komisyonunun faaliyetleri içerik/doküman analizi yöntemiyle toplumsal cinsiyetin ana akımlaştırılması araçları bağlamında değerlendirilmiştir. Çalışmanın sonucunda toplumsal cinsiyetin ana akımlaştırılmasının başarısının ülkenin toplumsal cinsiyet konusundaki bakış açısı, yasal eşitlik çerçevesi ve eşitlik kurumlarının kapasitesi ile ilişkili olduğu görülmüştür. Eşitlik kurumları, toplumsal cinsiyet eşitliğine ilişkin sorunların tespitinde ve yeni stratejiler geliştirmede etkin rol oynayabilmektedir. Özellikle farkındalık artırmaya yönelik faaliyetleri ile toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanmasında önemli bir rol üstlenebilirler. Sorun alanlarını tespit ederek ellerindeki kaynak ve imkânlarla kapsamlı raporlar hazırlayabilirler. Devletlerin toplumsal cinsiyet ilişkilerini düzeltmedeki temel rolü üzerinde düşünen kurumlar oldukları için devletlerin toplumsal cinsiyetin anakımlaştırılmasına dönük stratejilerini güçlendirecek ve bunu harekete geçirecek kritik kurumlardan birisi olabilirler.

Esra Yakar
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Tümellerden yapılara: Felsefi ve sosyolojik düşüncede bütün-parça ilişkisi

Bu çalışmada, en yalın biçimiyle aktif eyleyenlerle yapısal etkenler arasındaki çelişki olarak ifade edilebilecek olan yapı-eylem ikiliği, tümeller problemi çerçevesinde tartışılmaktadır. Her iki araştırma alanına yönelik kuramların analiz edilmesine dayanan bu çalışmada, yapı-eylem ikiliği ile tümeller problemi arasındaki benzerliğin gösterilmesi ve bu benzerlik temelinde toplumla birey arasındaki ilişkinin yeniden ele alınması amaçlanmıştır. Çalışmada, parça-bütün (tikel-tümel) ilişkisinin ele alınış biçimine göre tümeller konusundaki realist ve nominalist geleneklerin sırasıyla yapı yönelimi ve eylem yönelimli sosyolojik teorilerle benzer olduğu ve toplumun bir tümel olarak bireylerden ayrı ve onlara dışsal bir varlık olduğu sonucuna varılmıştır. Toplumla birey ya da yapıyla eylem arasında gerçek bir ikiliğin var olduğu kabul edilmiş ve topluma birey karşısında ontolojik bir öncelik tanınmıştır. Bu doğrultuda, sosyolojik teorinin söz konusu ikiliğe dayanması gerektiği ileri sürülmüştür.

Berkan Koçaş
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Covid-19 pandemisinde değişen çalışma koşullarının gözetim pratiklerinde yarattığı etki: Bilişim sektörü örneği

Bu araştırma COVİD-19 pandemisinde değişen çalışma koşullarının gözetim pratiklerinde yarattığı etki hakkındadır. Araştırmanın verileri bilişim sektöründe istihdam edilen ve COVİD-19 pandemi döneminde evden çalışma deneyimine sahip olan 30 kişi ile yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılarak elde edilmiştir. Araştırma bilişim sektörü çalışanlarının evden çalışmaya bağlı olarak deneyimlediği gözetim pratiklerinde nasıl değişikliklerin meydana geldiğini ortaya koymak ve bu değişikleri üreten mekanizmaların neler olduğunu saptamayı amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda pandemi döneminde gözetim pratiklerinde görülen farklılaşmalar merkeze alınmış ve bu farklılıklar temelinde gözetimin değişen doğası keşfedilmek istenmiştir. Bilişim sektörü çalışanlarının pandemi boyunca hangi gözetim pratikleri ile denetlendiklerine; bu denetimlerin bireyler üzerinde nasıl bir etki yarattığına ve çalışanların kendilerinden beklenenlere odaklanılarak değişim yaratan nedensel süreçlerin gösterilmesi hedeflenmiştir. Araştırma verilerinin analizi ile gözetimi yoğunlaştıran dört temel mekanizma keşfedilmiştir. Bunlar değişen çalışma koşulları, dijital gözetim araçları, öz gözetim ve çelişik gözetim konumudur. Araştırmanın sonuçları katılımcıların evden çalışma sürecinde daha yoğun gözetlendikleri ortaya konmuştur. Pandemiyle birlikte elektronik panoptikon, çalışanların tüm çalışma süreçlerini etkisi altına almıştır. Panoptikonun günümüz gözetim çalışmalarında hala önemini koruduğu görülmüştür. Anahtar Sözcükler COVİD-19 Pandemisi, Evden Çalışma, Gözetim, Panoptikon

Duygu Kırıkçıoğlu
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Türk köyünde yeni modernleşme eğilimleri ve kültürel değişim: Polatlı/ Kabak köyü örneği

Bu çalışma Türk köyünde yeni modernleşme eğilimleri ve kültürel değişme hakkındadır. Bu konu Ankara ilinin Polatlı ilçesine bağlı Kabak Köyü'nde yapılmış olan bir alan araştırması vasıtasıyla üç konu ekseninde incelenmektedir. Bunlar: (i) Ailenin kuruluş ve işleyişine yön veren değerler, normlar, algılar ve ilişkilerdeki biçimsel ve özsel değişmeler, (ii) benzer şekilde köy cemaatinin üyeleri ve bu kapsamda hanehalkları arasındaki yardımlaşma ve dayanışma ilişkileri ve uygulamalarındaki değişmeler ve (iii) üretim-tüketim, sosyal, iktisadi refah ve yaşam tarzındaki değişmeler. Çalışmada, değişim sürecinin nasıl değerlendirildiği aynı hane içinde yaşayan farklı kuşaklara mensup bireylerle yapılmış olan derinlemesine mülakat verilerine dayalı olarak ele alınmaktadır. Bu yolla değişim sürecinin belli bir vaka bağlamında nasıl işlediği ve köyün kendisini kuşatan dış dünya ile temas ve ilişkilerinde geleneksel-modern ikiliğini nasıl yeniden konumlandırdığı, yorumladığı ve yeni bir kırsal varoluş biçimi ortaya koyduğu aydınlatılmaya çalışılmaktadır. Araştırma kapsamında köy cemaatinin üyesi olan 23 kadın ve 37 erkek ile derinlemesine mülakat yapılmıştır. Araştırma bulguları farklı kuşaklar arasında ailenin biçimsel ve özsel niteliklerinde, komşuluk ilişkilerinde ve köyün iktisadi yapısında birçok değişim olduğunu ortaya koymaktadır. Bu değişmeler bazı hallerde modernleşme kuramlarının hanehalkı/aile biçimlerinin değişmesi, hane içi otorite yapısının değişmesi, bireyselleşme, hane ve cemaat içi dayanışma bağlarının çözülmesi ve özgürleşme iddiaları ile uyumlu bir yönde iken bazı hallerde kişilerin değişimlere direnç gösterdikleri, eski durumu sürdürdükleri veya değişme sürecini kendi durumlarına uyarlama yönüne gittikleri görülmektedir. Dolayısıyla, köyde aile ve komşuluk ilişkilerindeki eski saygı ve otorite biçimleri kaybolmaya, bireyselleşme ve özgürleşme artmaya ve komşular arasındaki yardımlaşma/dayanışma eskiye göre zayıflamaya başlamış olmakla birlikte niteliksel olarak bu durumun aşırı boyutlara ulaşmadığı aksine "biz bilinci" ve dayanışma ilişkilerinde zayıflama olarak görülen birçok hususun, dayanışmanın eski biçimleri ile sürdürülmesine gerek olmaması ile de alakalı olduğu görülmektedir.

Sosyal değişmeSosyokültürel değişme
Ömer Demir
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Iraklı göçmenlerin hane geçim stratejileri: Ankara ili örneği

Bu tez çalışmasında Irak'ta yaygınlaşan terörize faaliyetler sonucu 2014 yılı itibarıyla ülkesini terk ederek Ankara'ya yerleşmek zorunda kalan Iraklı göçmenlerin hane geçim stratejilerinin belirlenmesi amaçlamıştır. Bu amaç doğrultusunda sosyal ağlar ve sosyal sermaye literatürüne başvurularak hem göç sürecinin hem geçim yollarının tayin edilmesinde rol oynayan etkenler belirlenmiştir. Bu bağlamda, Iraklı göçmenleri Ankara'ya göç etmeye zorlayan tarihsel ve sosyo-kültürel süreçler aktarılarak araştırma kapsamında görüşme yapılan 18 Iraklı göçmenin ifadelerinin bağlam içerisinde anlamlandırılması sağlanmıştır. Yıllar içerisinde farklılaşan göçmenlik deneyimindeki değişiminin neden meydana geldiği, Iraklı göçmenlerin Türkiye'de sahip olduğu hukuki statülerin gündelik yaşamlarına ve geçim stratejilerine etkisi, sosyal sermayenin istihdama erişim yollarını nasıl biçimlendirdiği araştırmanın amacına ulaşma yolunda elde edilen alt bulguları oluşturmaktadır. Yapılan saha araştırması neticesinde, zorunlu göçün dinamikleri dolayısıyla geçim varlıklarında kayıplar yaşayan Iraklı göçmenlerin Ankara'nın sosyo-politik bağlamında yaşamlarını yeniden kurmaya çalışırken yedi farklı geçim stratejisi belirlediği tespit edilmiştir: kayıt dışı piyasaya eklemlenme, kadın emeğine yönelme, tüketimden kısma ve sosyal harcamalardan kaçınma, göçmen dövizi transferleri, sosyal yardımlardan faydalanma, Irak'a geri dönmek. Hane geçim stratejilerinin yanı sıra Iraklı kadınların istihdama katılmasının ve kamusal alandaki görünürlüğünün artmasının toplumsal cinsiyet deneyiminde değişim yarattığı ve Irak'a geri dönüş fikrini olumsuz etkilediği araştırma bulgularına yansımıştır. Ek olarak, en az hedef ülkenin koşulları kadar gönderen ülke olarak Irak'ın siyasi tavır alışının göçmenlerin gönüllü/zorunlu dönüş eylemlerini tetiklediği ve ülkelerine geri dönüş fikrinin oluşmasını engellediği etkenler olduğu görülerek özgün bulgulara ulaşılmıştır.

Merve Ilgaz
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Öğretmenlerin meslek kültürünün inşası üzerine sosyolojik bir çalışma

Bu araştırma, öğretmenlerin meslek kültürlerini şekillendiren dinamikleri, sınıf ve okul içi etkileşimler bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır. Öğretmenlerin çalışma koşullarını etkileyen sosyal ve kültürel dinamiklerin, öğretmenlik mesleğinin anlamını ve uygulanma biçimini nasıl dönüştürdüğünü analiz etmektedir. Bu bağlamda, okul içindeki etkileşimler, öğretmenlerin duygu, düşünce ve eylem stratejileri açısından ele alınmıştır. Araştırma, etnografik bir saha çalışması olarak yapılandırılmış ve vaka incelemesi yaklaşımı çerçevesinde gerçekleştirilmiştir. Bu yöntem, vakalar üzerinden geniş toplumsal koşulları ya da fenomenleri dikkate alarak yerel özgüllükleri araştırmayı mümkün kılmaktadır. Araştırma, Ankara'nın Mamak ilçesindeki bir ortaokulda yürütülmüştür. Katılımcılar, bu okulda görev yapan Matematik, Fen ve Teknoloji, Türkçe, İngilizce, Sosyal Bilgiler, Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi, Müzik branşlarından toplam 14 öğretmen, bir müdür yardımcısı ile PİKTES kapsamında görev yapan Rehber ve Türkçe öğretmeninden oluşmaktadır. Saha çalışması süresince veri, okul ve sınıf içi gözlemler, saha notları, günlükler, yapılandırılmamış ve yarı yapılandırılmış bireysel görüşmeler aracılığıyla toplanmıştır. Araştırma bulgularına göre okulun fiziksel yapısı, sosyal çevresi ve öğrenci profili, öğretmenlerin mesleki yaşamlarını doğrudan etkilemektedir. Araştırma, öğretmenlerin meslek kültürlerinin, zorluklar ve çıkmazlar karşısında geliştirdikleri stratejilerle biçimlendiğini gösteriyor. Sosyal koşullar zorlaştıkça, öğretmenler sınıf içinde ve dışında kontrolü artırmak zorunda kalıyor, kariyer hedefleri ise bu zorlu koşullara göre yeniden şekilleniyor. Araştırmanın yapıldığı okulda gözlemlendiği gibi, deneyimli öğretmenlerin "zor" veya "olumsuz" olarak tanımladıkları sınıfları yeni öğretmenlere devretme stratejisine başvurması, kıdeme dayalı görece bir hiyerarşinin varlığını ortaya koymaktadır. Öğretmenler odası gibi sosyal mekânlar, öğretmenler arasında hem dayanışmayı besleyen hem de "yalnızlaşmaya" zemin hazırlayan bir alan olarak öne çıkmaktadır. Ayrıca öğretmenler odasının sınıfta olup bitenlerle yakından ilişkili olduğu görülmektedir. Öğretmenlerin meslek kültürlerinde "ideal öğrenci" tanımı önemli bir yer tutmaktadır. Araştırma sahasında da gözlemlendiği gibi, öğretmenler öğrencileri başarı ve uyum düzeylerine göre kategorize etmekte, orta sınıf normlarına uyan öğrenciler kabul görürken, sosyal ve kültürel normlardan uzak göçmen veya düşük sosyoekonomik geçmişe sahip öğrenciler "uyumsuz" veya "problemli" olarak etiketlenmektedir. Bu sınıflandırmalar, öğrencilerin okul içindeki konumlarını ve öğretmenlerin onlara yönelik tutumlarını şekillendirmektedir. Öğretmenler, yalnızca bilgi aktarmakla kalmamakta, aynı zamanda ahlaki değerleri de öğrenciler arasında yaygınlaştırmaya çalışmaktadır. Pedagojik ve düzenleyici söylemler, öğretmenlerin uygulamalarında birleşerek öğrencilerin davranışlarına yönelik ahlaki ve öğretimsel beklentileri belirlemektedir. Bu durum, öğretmenlerin meslek kültürlerinde ahlaki normların bilgi aktarımından önce geldiğini ve bu normların sınıf düzeni açısından öncelikli olduğunu göstermektedir. Araştırma, öğretmenlerin sınıf içinde düzen sağlamak için çeşitli stratejiler geliştirdiklerini ve öğrencileri belirli davranış kalıplarına göre kategorize ettiklerini göstermektedir.

Eğitim sosyolojisiİlişkisel sosyoloji
Serdar Malkoç
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Algoritmik sanatın hibrit kamusal alan inşasındaki rolüne ilişkin bir model: Refik Anadol projeleri örneği

Dijitalleşmenin sanat alanındaki etkilerine bağlı olarak ortaya çıkan yeni sanat formlarından birisi olan algoritmik sanat, son yıllarda hem sanatsal yaratım alanı hem de akademik araştırmalar bakımından dikkat çekici bir hale gelmiştir. Her ne kadar algoritma benzeri uygulamalar geleneksel sanat biçimleriyle de ilişkilendirilebiliyor olsa da günümüzde algoritmik sanat denilince algoritmalar, yapay zekâ ve makine öğrenmesi eşliğinde gerçekleştirilen dijital sanat akla gelmektedir. Bu teknolojilerle birlikte sanatsal üretimde ortaya çıkan dönüşüm, sanata ilişkin tartışmaları, sanatın algılanış biçimini ve sanatın toplumsal fonksiyonunu da değiştirmektedir. Sanat sosyolojisi literatüründe imajların ve sembollerin önem kazandığı teknoloji toplumlarında dijital sanat formlarının ortaya çıkışı ile birlikte sanatın sunduğu deneyimlerin çoğullaşmasına ve küresel ölçekteki iletişim ve paylaşım platformları ile de sosyo-sanatsal düzlemde yeni bir kamusal alan inşaa edildiğine dair yapılan vurgular dikkat çekmektedir. Algoritmik sanatın fiziksel mekân ve sanal mekanları hibritleştiren yapısının bu vurgularda önemli bir rolü vardır. Bu bağlamda hibrit kamusal alanları, kamusallığın ölçütlerini belirleme çabalarıyla birlikte değerlendirmek ve hibrit kamusal alanlarla gündeme gelen algoritmik sanat formlarının ne tür vaatler içerdiğini tartışmak sanatın demokratikleşmesi çerçevesinde önemli hale gelmektedir. Bu çalışmada, algoritmik sanat formları ve hibrit kamusal alan kavramı arasındaki ilişki değerlendirilmekte ve Refik Anadol'un projelerinden örneklerle algoritmik sanat pratiklerinin hibrit kamusal alan inşası bağlamındaki potansiyel nitelikleri incelenmektedir. Nitel araştırma yöntemi ve durum çalışması temelinde gerçekleştirilen incelemede sanatçının projelerine yönelik içeriksel bir analiz gerçekleştirilmiştir. Analizde, Benn ve Gauss, Nemeth ve Schmidt, Varna ve Tiesdell, Langstraat ve Van Melik gibi yazarların ortaya koyduğu kamusallık ölçütlerinden, kamusallığı prosedürel olarak ele alan yaklaşımlardan, hibrit kamusal alan ve "ilişkisel estetik" kavramı çerçevesinde öne çıkan tartışmalardan yararlanılmıştır.

Etkileşimli sanatSanat sosyolojisiÇağdaş sanat
Kevser Akyol Oktan
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Lacan'cı yasa karşısında Butler ve Irıgaray

Bu tezin amacı Butler ve Irigaray'ın Psikanalize dair eleştirilerinin bir analizini ortaya koymaktır. Lacan'cı yasanın ve sembolik düzenin cinsiyet kimlikleri üzerindeki etkisi her iki düşünür açısından ele alınarak incelenmiştir. İlk bölümde Irigaray'ın cinsel fark teorisi ve psikanalizle olan ilişkisine değinilerek dişiliğe, fallus merkezciliğe ve bedene dair eleştirileri sunulmuştur. İkinci bölümde ise Butler'ın teorisinde cinsiyet ve toplumsal cinsiyetin ne olduğu, Freud ve Lacan'ın teorilerinde toplumsal cinsiyetin nasıl kurulduğu mesele edilmiştir. Semboliğin dayattığı yasaya karşı Irigaray ve Butler'ın birbirine karşıt konumları analiz edilmiştir.

Şevval Yurdakul
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2024
00
DoctorateOpen AccessTR

Suriyeli çocukların entegrasyon düzeyleri: Bursa Yenişehir örneği

İnsanlar farklı sebeplerden zaman zaman yaşadıkları yeri terk etmek zorunda kalabilmektedirler. Günümüzde yaşanan savaşlar da zorunlu olarak gerçekleşen büyük göç dalgalarını beraberinde getirmiştir. Zorunlu göçle bir başka ülkeye giden göçmenler geldikleri yerde ilk önce misafir olarak görülse de zamanla bunlar göç ettikleri yerde kalıcı hâle gelmektedirler. Bu ise yeni toplumla bütünleşmeye yönelik bir beklentinin oluşmasını beraberinde getirmektedir. Göç eden bireylerin farklı kültürel özelliklere sahip olması nedeniyle bu süreç oldukça uzun ve zorlu olabilmektedir. Göçmenler arasında yetişkinlerden ziyade çocukların entegrasyonu daha fazla önemsenmektedir. Çünkü çocuklar, o toplumun gelecekteki demografik yapısı için son derece önemlidirler. Suriye'den Türkiye'ye zorunlu göç ile gelen nüfusun içerisinde çocuk ve ergen sayısının oranı oldukça yüksektir. Gelecekte Suriyelilerin Türkiye'deki profillerini oluşturacak olan Suriyeli çocukların entegrasyonları, son derece önemli bir konudur. Bu çalışmada, ülkelerini terk edip Bursa'nın Yenişehir ilçesine yerleşen ve okula devam eden 7-17 yaş arasındaki Suriyeli çocukların sosyal entegrasyon düzeylerinin belirlenmesi ve bu düzeyi etkileyen değişkenlerin nicel yöntemle ortaya konması amaçlanmıştır. Bu kapsamda yüz elli Suriyeli çocuktan oluşan örneklemden toplanan verilerin analizi sonucunda, Suriyeli çocukların göreli olarak yapısal entegrasyon sağladıkları görülmüştür. Ancak eğitime dâhil olma düzeyinin hâlâ istenilir durumda olmadığı, bunun da yetersiz ekonomik kaynak ve toplumsal cinsiyet eşitsizliği ile ilişkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Suriyeli çocukların sosyal, kültürel ve kimliksel entegrasyon düzeyleri ise yapısal entegrasyona göre çok daha düşük olup beklenilenin altında bir seviyededir. Araştırmada Suriyeli çocukların entegrasyonları konusunda yeni politikalara ihtiyaç olduğu saptanmıştır.

Suat Seyitoğlu
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Neoliberal söylemde çalışma-yaşam dengesi: Beyaz yakalı çalışanlar üzerine sosyolojik bir analiz

Bu araştırma, neoliberal esnek rejimin "çalışma-yaşam dengesi" söylemini beyaz yakalı çalışanların deneyimleri üzerinden eleştirel olarak tartışmaya açmaktadır. Bu sosyolojik tartışma, günümüzde çalışma yaşamına hâkim olan söylemlerin, beyaz yakalı çalışanlarda girişimci benliğin ve yaşam dengesinin boyutlarının incelenmesiyle gerçekleştirilmiştir. Araştırma problemi çerçevesinde beyaz yakalı çalışanlar için çalışmanın anlamı, işveren-çalışan beklentileri, kariyer anlatısı, duygular, çalışma yaşamının uzun vadeli planlamalar üzerindeki etkisi, çalışanların kendi yaşamları üzerindeki kontrolü, gelecek tahayyülleri, mesai, dinlenme ve esneklik kavramı derinlemesine incelenmiştir. Çalışmanın verileri, özel sektörün farklı kollarında en az beş yıl çalışma deneyimi olan, hâlâ bir şirket bünyesinde çalışan, İstanbul'da yaşayan ve üst düzey yönetici olmayan 14 beyaz yakalı çalışanla yapılan derinlemesine görüşmelerden elde edilmiştir. Postyapısalcı yaklaşımla yürütülen bu araştırmanın bulguları, çalışmanın yaşamın kendisiyle özdeşleştirilen bir eylem alanı olarak konumlandırıldığını göstermektedir. Günümüz çalışma yaşamı risk, rekabet, gelişim ve fırsat söylemleri üzerinden şekillenmektedir. Bu söylemler, çalışma yaşamında bilgi birikiminden ziyade insan becerilerini ön planda tutmakta ve esneklik bu becerilerin başında gelmektedir. Esneklik şirket-işveren tarafından yüksek performans, zamanın mikro yönetimi ve verimlilik aracı olarak görülürken, beyaz yakalı çalışanlarda girişimci öznelliğin inşasına yol açmaktadır. Özel sektöre hâkim olan belirsizliğin ve güvencesizliğin yarattığı kısa vadeli yaklaşımlar, artık sadece şirketlerin değil bireylerin de yaşam stratejileri haline gelmektedir. Çalışma süreleri giderek belirsizleşmekte, "mesai" kavramının ve görev tanımlarının sınırları bulanıklaşmakta, beyaz yakalı çalışanlar yaşam dengesini kurma noktasında zorluk çekmektedir. Dengenin kurulmasında deneyimlenen zorlukların, beyaz yakalı çalışanların mesleklerinden (işlerinden) ziyade onların hangi koşullar altında çalıştıklarıyla ilgili olduğu görülmektedir. Bu nedenle bu araştırma, yaşam dengesi literatürüne kavramsal bir değişiklik önerisi getirme ihtiyacını doğurmuştur. Türkçe literatür incelendiğinde "work-life balance" söyleminin "iş-yaşam dengesi" olarak kullanıldığı görülmektedir. Bu araştırmada, "iş-yaşam dengesi" yerine "çalışma-yaşam dengesi" söyleminin kullanılması önerilmektedir.

Ege Ertem
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Statü, gündelik hayat ve yaşam tarzı arayışlarında kentsel ayrışma: Kayseri'de iki mahallenin karşılaştırılması

Bu çalışma kentlerin büyüme ve gelişme sürecinin eş zamanlı bir olgusu olan kentsel ayrışma sorununu Kayseri ilinin fiziksel uzam olarak birbirine yakın ancak sosyal uzam olarak birbirine uzak iki mahallesi olan Mevlana ve Erenköy mahallelerinin karşılaştırılmalı değerlendirmesi yapmak suretiyle incelemektedir. Karşılaştırması yapılan mahallelerden ilki on beş katlı apartmanlardan müteşekkil toplu konutlarla karakterize olan dikey mimari örneği sergilerken, ikincisi ise müstakil villa siteleriyle yatay mimarinin güçlü bir temsilini sunmaktadır. Çalışmada, kentsel ayrışma sorunu mahallelerin yapısal koşullarına bağlı olan konut, ulaşım, ortak alan, rekreasyon yerleri, kamusal yaşam alanları ile mahalle sakinlerinin sosyal ve kültürel alışkanlıkları, sosyo-ekonomik seviyeleri, eğitim düzeyleri, çalışma koşulları, mesleki durumları ve toplumsal cinsiyet gibi özelliklerinin birbirleri ile karşılaştıkları ve etkilenime girdikleri mahal ve hallerde nasıl bir görünüm sergiledikleri dikkate alınarak incelenmektedir. Bu kapsamda çalışmanın kendisinden hareket ettiği temel varsayım, araştırmanın analiz birimi olan mahallelerin yapısal koşulları ile mahalle sakinlerinin sosyal özelliklerinin birleşmesi neticesinde gündelik yaşam alışkanlıklarının, sosyal ilişki örüntülerinin ve kente katılım eğilimlerinin tahlilini yaparak kentsel ayrışmaya dair yeni bir anlayış ve kavrayış geliştirebileceğidir. Bu varsayımdan hareketle kentsel ayrışmanın iki farklı biçimini temsil eden mahalleler vaka içi ve vakalar arası karşılaştırma yapılarak incelenmeke ve bu karşılaştırma üç sorgulama ekseninde yapılmaktadır. Bunlar: (i) gündelik yaşam amilleri olarak mahallenin yapısal koşulları olan ortak kullanım alanlarının (ulaşım ve yürüyüş yolları, yeşil alan gibi rekreasyon alanları, sosyal donatılar), konut özellikleri ve belediye hizmetlerinin, mahalle sakinlerinin gündelik yaşam rutinleri üzerindeki etkisi, (ii) mahalle sakinlerinin mahalle özelinde kurduğu sosyo-mekânsal ilişkilerin statü grubu olma ve yaşam tarzı arayışlarına etkisi ve (iii) mahalle sakinlerinin kente siyasal katılım tarzı ve biçimlerinde benzeştikleri veya farklılaştıkları yönler ve bu farklılık ve benzerlikleri doğuran nedenler veya etkenlerin neler oldukları. Bu karşılaştırmalardan çıkan en genel sonuç ise kentsel ayrışmanın bir sorun olarak bir şekilde mevcudiyetine işaret edilebilir olmak bakımından genel fakat onun hangi etkenlerin etkisi altında ve tam olarak nasıl bir özgün mahiyet ve biçime sahip olduğu bakımından belli bir mahal ve bağlama ait özel ve özgün içeriğe sahip bir sorun olduğudur.

Mevhibe Gültekin
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2024
00
DoctorateOpen AccessTR

Suriyelilerin Sırbistan'a yönelik transit göçüne ilişkin çoklu vaka çalışması

Bu çalışmada Sırp toplumunun Sırbistan'da geçici olarak bulunan Suriyeli sığınmacılara ilişkin görüşleri ile Suriyelilerin Sırplara ve Sırbistan'a ilişkin düşünceleri karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Nitel desen kullanılan ve vaka araştırması olarak tasarlanan çalışmada hem Sırp toplumunun hem de Sırbistan'daki Suriyeli mültecilerin bakış açılarını birlikte ele almak amacıyla, 30 Sırp ve 8 Suriyeli ile görüşme yapılmıştır. Çalışmada fiziksel ve sosyal mesafenin yerli halkın sığınmacılara ilişkin görüşlerinde bir değişim yaratıp yaratmadığını anlamak için araştırmanın Sırp katılımcılar; sığınma merkezinin yakınında yaşayanlar ve merkezlerden uzakta yaşayanlar olmak üzere iki farklı grup arasından seçilmiştir. Araştırma sonucunda Sırpların Suriyelilere yönelik ağırlıklı olarak güvenlikle ilgili endişeleri olsa da genellikle olumlu ve empatik görüşler sergilediğini, bunun da iki nedeni olduğu görülmüştür. Bu olumlu ve empatik görüşlerden ilki Balkanlardaki savaş ile yaşadıkları yerden edilme deneyimleri; ikincisi ise Suriyelilerin Sırbistan'da kalma niyetinde olmadığı gerçeğinden kaynaklanmaktadır. Sırpların kendilerine yönelik olumu düşünceleri olduğu yönündeki bulgular Suriyeli katılımcılar tarafından da onaylanmıştır. Sırbistan'daki Suriyeli sığınmacılar eğitime sınırlı erişim, entegrasyonun önündeki engeller ve ekonomik kısıtlamalar gibi çeşitli zorluklarla karşı karşıya bulunmaktadır. Bazı durumlarda ayrımcılık yaşamış olsalar da, genel anlamda sığınmacıların yerli halkla etkileşimleri olumludur.

Vıera Capelja
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2024
00
DoctorateOpen AccessTR

Postmodern sosyolojide Weber, Bourdieu ve Heidegger: Sübjektiviteyi kültür ve küreselleşme arasında yeniden düşünme yolunda

Bu tezde, postmodern sosyoloji tartışmaları çerçevesinde, Weber, Bourdieu ve Heidegger'in bazı tarihsel ve sistematik görüşleri analiz edilecek ve yeniden değerlendirilecektir. Postmodern sosyal teori, özneye ait aklın ve dilin eleştirisini temel alan radikal bir rölativizm karakteri taşımaktadır. Araştırmada, bu postmodern tezler karşısında, Weber, Bourdieu ve Heidegger'in nasıl okunabileceği üzerine bir perspektif geliştirilmeye çalışılacaktır. İlk olarak, modern sosyolojinin kurucu babalarından biri olan Weber, Alman tarihselci geleneğinin değer temelli manevi romantisizmi ile Neo-Kantçı bilimsel nesnelciliğin eşsiz bir sentezine yönelik zengin sezgileriyle son derece verimli bir entellektüel arka plan sunmaktadır. İkinci olarak, Bourdieu bugün klasik sosyoloji ile çağdaş postmodern eleştiri arasında dünyada en çok referans verilen isimlerden biridir. Bourdieu'nün hayal bile edilemez provokasyonu veya "sürekli" katkısı, Le Sens Pratique'te kendi ifadesiyle hem "pozitivistik materyalizm", hem de "entellektüalist idealizm"e karşıt olacak şekilde, habitusun "pratik teorisi"ndeki aşmanın refleksif epistemolojik mevzusuyla kritik bir şekilde ilişkilidir. Bourdieu'nün pratik teorisi, sorgulayıcı bir yaklaşımla da olsa, kendi üzerinde hem Fransız, hem de Alman kökenli derin etkiler taşımaktadır: Heidegger, Weber, Cassirer, Durkheim, Pascal ve Marx. Üçüncü olarak Heidegger, yirminci yüzyıl felsefesinde sübjektivitenin ve Nietzscheci nihilizmin en güçlü eleştirisini veya destrüksiyonunu yapan düşünür olarak dikkat çekmektedir. Bugün Amerika ve Avrupa'da Heidegger, Alman hermeneutik geleneği ile Fransız postyapısalcılığının tarihsel-libidinal materyalizmi arasında süregelen postmodernizm tartışmalarında son derece etkili olan bir isimdir. Buradaki amaç, daha önce esas olarak T. R. Schatzki, H. L. Dreyfus ve Gadamer tarafından ortaya konulan bu alandaki bazı çığır açıcı çalışmaların farklı boyutlarının yeniden keşfedilmesine dikkat çekmektir. Sonuç olarak, bu tezde, Weber, Bourdieu ve Heidegger'e yönelik olarak sübjektivite, kültür ve küreselleşmeyi vurgulayan bir bakış açısıyla, yeni bir yorum niyeti ifade edilmeye çalışılmaktadır.

Selim Çörekçi
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2024
00
DoctorateOpen AccessTR

Annesi erken yaşta evlenen çocukların 'Erken evliliğe' bakışları üzerine nitel bir araştırma

Bu araştırmanın temel amacı annelerinin erken evliliği ile kurulan ailedeki çocukların erken evliliğe ilişkin değerlendirmelerini annelerinin bu deneyimi bağlamında keşfetmektir. Nitel araştırma deseni kullanılan bu araştırmanın katılımcıları kartopu tekniği ile ulaşılan, annesi erken yaşta evlenmiş 14-17 yaş aralığındaki 15 çocuktan oluşmaktadır. Araştırmada veri toplama tekniği olarak çevrimiçi(online) ve yüzyüze derinlemesine görüşme; veri toplama aracı olarak ise yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Katılımcılarla görüşmeler 13 katılımcı ile çevrimiçi ortamda kamera açılmadan, iki katılımcı ile ise uygun buldukları mekanda yüzyüze gerçekleştirilmiştir. Derinlemesine görüşmeler, analitik ve yansıtıcı notlar ile katılımsız gözlem notları verilerin tematik analizinde kullanılmıştır. Analiz sonucunda çocuğun, erken evliliği tarif etmesine; annesinin erken evliliğini anlamlandırmasına; annesinin evliliğini erken olması bağlamında değerlendirmesine ilişkin temalara ulaşılmıştır. Ayrıca annesinin evliliğinin nedenlerini ve sonuçlarını; kendisine, annesinin tavsiye verme(me)sini; çocuğun, böyle bir evlilik yapmayı kendisi açısından değerlendirmesini içeren temalar keşfedilmiştir. Bunun yanı sıra günümüzde bu evliliklerin varlığına ve sürmesine; böyle evlilikleri önlemeye ve önerme(me)ye ilişkin çocukların görüşlerini içeren temalar belirlenmiştir. Sonuç olarak erken evlilik ile kurulan ailedeki çocukların, böyle bir evlilik pratiğini sürdürmeyen ve ailelerine bağımlı bireyler olmadıkları ifade edilebilir. Bu araştırma ailelerinin/annelerinin ise çocuklarının erken yaşta evlenmeleri yerine hayallerini ve hedeflerini başarmalarına destek olduklarını örneklendirmiştir. Bu bağlamda annenin erken evliliği ile kurulan ailedeki çocuğun ve çocuğun gözünden annesinin/ailesinin çocuk olmaya yüklediği anlam, erken evliliğin sosyal problem olarak görülmesinde ve benimsenmemesinde önemlidir. Bir çocukluk deneyimi olan annelerinin erken evliliğinin inşasında çocuk olmaya ve dolayısıyla çocukluğa atfedilen anlamı sorgulama, eleştirme, evlilik için ideal olanı tarif etme, erken evlilikleri önermeme ve engellenmesi gerektiğini düşünme bağlamında bu çocuklar kendi yaşamlarının ve toplumun önemli bir faili olarak görülebilir.

Ana-çocuk etkileşimiAnnelerAnnelik+3
Filiz Yıldırım
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2023
00
DoctorateOpen AccessTR

Öznelerin deneyimleri üzerinden günlük hayat: Eleştirel bir yeniden kavramsallaştırma

Bu araştırmada faillerin kendilerine bağladıkları anlam üzerinden hangi faaliyetleri ne zaman ve nasıl gerçekleştirdiklerinden hareketle günlük hayatı nasıl örgütledikleri konu edilmekte ve çalışma, emek, boş zaman ve serbest zaman kavramları esas olmak üzere tekrarın ayırt edici bir unsur olarak öne çıktığı üretimsel ve yeniden üretimsel boyutları dikkate alınarak günlük hayatın özgün mahiyet ve vasıflarının tefrik edilmesi ve yeniden kavramsallaştırılması amaçlanmaktadır. Araştırmada yoğun araştırma yöntemi takip edilmiş ve ampirik veriler 26'sı kadın 21'i erkek toplam 47 bireyle gerçekleştirilen derinlemesine mülâkatlar aracılığıyla derlenmiştir. Verilerin analizinden hareketle bu çalışmanın temel iddiası günlük hayatın gündelik olan/gündelik olmayan başta olmak üzere çalışma/çalışma dışı zaman, çalışma/boş zaman ya da çalışma/serbest zaman gibi karşıt ikilikler temelinde kavramsallaştırılmasının isabetsiz olduğudur. Aksine günlük hayat, hayatın bir günden başlayarak genişleyen zaman birimi boyunca, faillerin amaç ve değer yönelimli olarak kendileri ya da bir başkası için fayda üretmek üzere çalıştıkları, kesintili olduğu kadar süreğen, tekrarlı olsa da sıradanlaşmaya dirençli veçhesi ve hayatın günbegün inşa edildiği en temel parçasıdır. Tekrar etme günlük hayatın en temel kurucu vasfı olmakla birlikte faaliyetlerin tekrar edilmeleri kaçınılmaz olarak tekdüzeleşmeleriyle sonuçlanmamaktadır. Tekdüzeleşme durumunda failler kastî ve değiştirici müdahalelerde bulunarak, yani manevra yaparak, günlük hayatı üretmekte ve yeniden üretmektedirler. Ulaşılan tanım kendisine atfedilen sıradan, olağan, tek düze, rutin, önemsiz gibi vasıfların günlük hayatın kurucu vasıfları olmadığı, dolayısıyla gündelik olan/gündelik olmayan karşıtlığından azade olarak hayat ile parça-bütün ilişkisi içinde bir kavram çifti (günlük hayat-hayat) oluşturduğuna işaret etmektedir. Bu nedenle bu çalışmada günlük hayat belirtilen bu vasıfları ima ederek pekiştiren gündelik hayat (everyday life) kavramı yerine, onun 24 saatle sınırlı olmayıp aksine bir günden başlayarak haftaya, aya, yıla doğru genişleyen oradan da yılların tekrarıyla devam eden ve tekrarın ritmik olma zorunluluğu taşımaması nedeniyle "her gün" yerine "o gün"e atıfta bulunan bir olgu olduğunun ifade edilebilmesi için "günlük hayat" (daily life) olarak yeniden kavramsallaştırılmıştır.

Boş zamanEmekGünlük yaşam+3
Ayşegül Kurtoğlu
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2023
00
Master'sOpen AccessTR

Veganların sosyal etkileşimleri: Benlik sunumu ve vegafobiyle mücadele stratejileri

Bu tez çalışmasında, karnist ve türcü bir toplumda veganlığın toplumsal normlardan bir sapma olarak değerlendirildiği ve veganların damgalanmış kimliklere sahip olduğu düşüncesinden hareketle veganların naveganlarla sosyal etkileşimleri incelenmektedir. Söz konusu etkileşimlerin incelenme amacı, veganlara verilen tepkilere dair bilgi edinmek ve bu tepkilerin onların benlik sunumu üzerindeki etkilerini tartışmaktır. Bu hedef doğrultusunda sosyal inşacı bir dünya görüşüyle nitel bir araştırma tasarlanmıştır ve veriler (çevrimiçi ve yüz yüze) yarı yapılandırılmış derinlemesine mülakat tekniği kullanılarak elde edilmiştir. Verilerin analiz sürecinde MAXQDA 2022 yazılım programından faydalanılmıştır ve veriler sosyal psikoloji çalışmaları ile Erving Goffman'ın dramaturjik yaklaşımı ve damga kavramı aracılığıyla yorumlanmıştır. Türkiye'nin yedi şehrinden ve Kuzey Kıbrıs'ın bir şehrinden toplamda on sekiz katılımcı ile görüşülmüştür. Veganların naveganlarla etkileşimlerinde karşılaştıkları tepkilerin ağırlıklı olarak olumsuz olduğu görülmektedir. Vegafobik olarak adlandırılan bu tepkiler sosyal psikoloji çalışmaları yardımıyla yorumlanmaktadır. Veganlığı kimliğe bir tehdit olarak görmek, veganlığı önemsiz ve değersiz kılmaya çalışmak, veganları vegan olmaktan vazgeçirmeye çalışmak ve veganlara yönelik sözel ve fiziksel saldırganlıklarda bulunmak temaları altında toplanan bu tepkiler ayrıntılı biçimde tartışılmaktadır. Bazı vegafobik tepkilerin naveganların veganlığı kendi kimliklerine bir tehdit olarak görmesinden kaynaklandığı iddia edilmektedir. Toplumdaki yaygın vegafobiye dikkat çekilerek veganlara yönelik ön yargıların diğer ayrımcılık türlerinde olduğu gibi bir sorun olarak görülmemesi ve sıradan kabul edilmesi sorunsallaştırılmaktadır. Söz konusu tepkiler ele alındıktan sonra, bu tepkilerin veganların benlik sunumlarını nasıl etkilediği tartışılmaktadır. Vegafobi beklentisi ile vegafobiyi önleme isteğinden etkilendiği öne sürülen bu benlik sunumları Goffman'ın izlenim denetimi ve yüz muhafaza stratejileri gibi etkileşimlere yönelik temel kavramları doğrultusunda değerlendirilmektedir. Vegafobiyi önleme çabası bireysel ve bireyler arası bir istek (stereotiplerle özdeşleştirilmekten kaçınmak, etkileşimleri sorunsuz kılmaya çalışmak) veya veganlığın algılanma biçimini değiştirme çabası gibi değişime yönelik bir istek (stereotipleri yıkmaya çalışmak) şeklinde tezahür edebilmektedir. Bu tez çalışmasında, veganların benlik sunumunun ağırlıkla naveganlar tarafından "makul" bulunacağı düşünülen davranışlarla paralellik gösterdiği ve özellikle bireyler arası çatışmadan kaçınan veganların vegafobik tepkileri önlemek amacıyla hayvan özgürlüğü aktivizmi yapmamayı tercih ettiği iddia edilmektedir. Bu sebeple yaygın vegafobinin hayvan özgürlüğü aktivizmini olumsuz yönde etkilediği öne sürülmektedir.

Benlik sunumuDamgalamaFobiler+5
Mukaddes Uzbay Ülgen
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2023
00
DoctorateOpen AccessTR

Tarihsel sosyoloji açısından beden imgesi: Türkiye'de uluslaşma öncesinden günümüze beden tasarımı ve temsilleri

Bu araştırmada tarihsel sosyolojik bir yaklaşımla Türkiye'de bedenin bir proje olarak inşası ve bu inşanın günümüzdeki yansımaları ele alınmaktadır. Türkiye'nin uluslaşma öncesi, uluslaşma süreci ve günümüz olmak üzere üç döneminde, beden üzerine gelişen anlayışlar karşılaştırmalı olarak araştırılmaktadır. Bahsi geçen anlayışlar; klasik, modern ve postmodern anlayışlardır. Araştırmanın odakları, uluslaşma öncesi dönemde resim ve heykel sanatlarındaki beden temsilleri, uluslaşma sürecinde fotoğraf sanatındaki beden temsilleri ve aydınların bu bağlamdaki görüşleri, günümüzde ise resim, heykel ve fotoğrafı içeren görsel sanatlardaki beden temsilleri olmak üzere birkaç ayaktan oluşmaktadır. Böyle bir tercihin nedeni, beden temsili olgusunun farklı dönemlerde, dönemin özellikleri itibariyle farklı alanlarda öne çıkmasıdır. Bu bağlamda, uluslaşma öncesi dönemde, Türkiye'de beden temsilini etkileyen olaylar Avrupa'da gerçekleşmiştir. Avrupa'da sanatın yaygınlaşmasının neticesinde beden, henüz bugünkü anlamda kurumsallaşmamış sanatlara nazaran, resim, heykel gibi görsel sanatlarda temsil edilmiştir. Uluslaşma öncesi dönemi incelerken; ulusal bir beden tasarımının geliştirilmesinde etkili olan, dışarıdan ve içeriden bakışları gözler önüne seren görsel sanatlardaki Osmanlı ve Türk bedeni temsilleri ortaya konulmaktadır. Uluslaşma sürecinde bedenle ilgili temsillerin, fotoğraf teknolojisinin gelişmesi ile fotoğraf dalında ve basılı materyale ulaşımın kolaylaşması sayesinde, yazılı metinlerde karşılık bulduğu dikkat çekmektedir. Uluslaşma sürecinde Türkiye'deki aydınların Batı'daki fikirler karşısında, beden hakkındaki fikirlerinin tartışılmasına yer verilmektedir. Bunun yanında bedenin ulusal temsilin bir öğesi olarak aldığı biçimler fotoğraflardaki imgeler incelenerek tartışılmaktadır. Günümüzde ise Türkiye'de beden temsilinin inceleneceği zengin toplumsal bağlam görsel sanatlarda karşılığını bulmaktadır. Araştırmada görsel analiz tekniği uygulanmakta; tematik analiz çerçevesinde görseller analiz edilmektedir. Türk beden temsilleriyle ilgili araştırmanın amacına uygun olarak örnekler seçilmiş ve bu örnekler içerisinden imgeler incelemeye tabi tutulmaktadır. Ayrıca, resim, fotoğraf ve görsel sanat dallarından, sanatı aynı zamanda icra eden akademisyen ve sanatçılarla derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Katılımcılar, Antalya ve Karaman'daki üniversitelerde çalışan akademisyenlerden ve sanat faaliyetlerini bu kentlerde yürüten sanatçılar arasından seçilmiştir. Araştırmanın amaçları gözetilerek seçilen dokuz kişi ile görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Görüşmeler, tematik analize tabi tutulmuştur. Türkiye'de ulusal beden tasarımı ve temsilleri konusunda, geçmişteki ve günümüzdeki örnekleri inceleyen karşılaştırmalı, sosyolojik bir çalışmanın tespit edilmemesi, bu araştırmanın önemini ortaya koymaktadır. Sanatta beden kavramı sıklıkla yer bulsa bile ikonolojinin ulusal bir kavram olarak tanımlanması ve merkezine bedenin toplumsal anlamlarının yerleştirilmesi nedeniyle özgün bir konum edinmektedir.

BedenBeden imajıBeden sosyolojisi+6
Mehmet Kurtcebe
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2023
00
Master'sOpen AccessTR

Analitik sosyoloji perspektifinden hesaplamalı sosyal bilim yöntemleri: Twitter verilerinin metin analizi ve network modellemesi

Günümüzün dijital dünyasında sosyal araştırma açısından hem erişilebilir verinin hacmi artmakta hem de bu verilerin toplanması ve analizi için kullanılan yöntem ve modellemeler çeşitlilik göstermektedir. Soru veya teori güdümlü veri yaratma, toplama ve analiz sürecinden ziyade veri veya yöntem güdümlü sosyal araştırmalar tasarlanmaktadır. Bu tez çalışması bahsedilen ikilemle sosyolojinin nasıl yüzleşebileceğini sorunsallaştırmaktadır. Çalışma bu kapsamda dijital çağda yürütülen sosyal araştırmalara kılavuz olabilecek bir içerik sunmaktadır. Çalışmada mekanizma tabanlı açıklamanın, mikro ve makro düzey arasındaki ilişkinin, orta boy sosyolojik teorilerin ve etmen tabanlı modellemenin analitik sosyoloji açısından yeri ve önemi detaylandırılmaktadır. Çalışma, dijital iz verilerinin analizinin hesaplamalı sosyal bilim yöntemleri aracılığıyla nasıl yürütüldüğüne dair uygulamalı bir örnek sunma amacıyla 2011 yılının başından 2022 yılının sonuna değin içerisinde "Suriyeli" anahtar kelimesini barındıran 2 milyonu aşkın Türkçe tweete Twitter Akademik API aracılığıyla erişim sağlamaktadır. Bu doğrultuda, çalışma bir yandan kelime bulutları, duygu analizi, konu modelleme ile tweet metinlerinin analizini gerçekleştirmekte diğer yandan ise bu metinleri paylaşan Twitter kullanıcılarının etkileşim dinamiğine network analizi ve görselleştirmesi aracılığıyla yer vermektedir. Buradan gelen betimsel bulgular nezdinde, Twitter verilerinin işaret ettiği olası network mekanizmalarının analitik sosyoloji bağlamında istatistiksel network modelleri aracılığıyla nasıl soruşturulabileceği irdelenmektedir. Ayrıca bu çalışmada, sosyal araştırmanın bugünü ve geleceği bakımından, geleneksel araştırma yöntemleri ile hesaplamalı sosyal bilim yöntemlerinin yeri analitik sosyoloji bağlamında ele alınmaktadır. Bahsedilenler ışığında, analitik sosyoloji ile hesaplamalı sosyal bilim yöntemlerinin birbirlerinin tamamlayıcı unsuru olarak yer almalarının dijital çağda yürütülen bir sosyal araştırmaya hangi yönlerden katkı sağlayabileceği örneklendirilmektedir.

Analitik sosyolojiAğ modeliAğlar+5
Talip Akçelik
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2023
00
Master'sOpen AccessTR

Türkiye'deki LGBTİQ+ hareketinin STK'laşması: Neoliberalizm, sivil toplum ve cinselliğin müzakeresi

Ekonomik politikaların olanaklı kıldığı öznellikler ve alanların birbiri ile etkileşimi, toplumsal hareketlerin dönüşümü ve işlevselleştirdiği stratejileri anlamak için elverişli bir alan sunmaktadır. Neoliberalizmin ekonomik anlayışının, ideolojik yansımaları, yapıp-etmeleri dönüştürücü/bozuşturucu gücü toplumsal hareketlerin mücadele anlayışlarını, stratejilerini ve pratiklerini etkilemektedir. LGBTİQ+ hareket(ler)inin aynı anda barındırdığı ulusaşırı ve yerel karakteristikler ile neoliberalizmin konsolidasyonu için araç ve kaynaklara sahip sivil toplumu bir arada dikkate aldığımızda neoliberal akılsallığın etkisinin tartı(şı)labileceği bir kesişime odaklanmış olunmaktadır. Söz konusu kesişime odaklanarak bu araştırma kapsamında Kaos GL Dergisi üzerinden arşiv çalışması ile Türkiye'deki LGBTİQ+ hareketinin politik konumlanışı ve benimsenen mücadele pratiklerine dair söylemsel izlek incelenerek bir referans noktası oluşturulmuştur. Oluşturulan referans noktası, 1990 – 2003 tarihleri arasında LGBTİQ+ hareketine dahil olmuş 40 yaş üstü ve 2010 sonrasında harekete katılmış 30 yaş altı olan LGBTİQ+ hak savunucuları ile yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmelerden elde edilen veriler üzerinden hizalanmaya çalışılmıştır. Böylece Türkiye'deki LGBTİQ+ hareketinin farklı dönemlerinde harekete katılma, mücadele algıları ve pratikleri konularında hak savunucularının düşünce ve deneyimlerinin nasıl şekillendiği ve değiştiği ve bu değişimleri neoliberal akılsallığın ne derece etkilediği incelenebilmiştir. Bulgular doğrultusunda LGBTİQ+ların işlevselleştirebildikleri ve müttefiklerini arttırabildikleri her alanda mücadeleyi yaygınlaştırmaya çalıştıkları, neoliberal akılsallığın bireysel güçlenme ve özgürleşmeye yönelik algısının tam olarak benimsenmediği fakat hareket alanının daraltılması itibariyle gerçekleştirilen pratiklerin biçimsel olarak bu akılsallıkla benzer göründüğü ve güncel amacın mevzi kaybetmemeye odaklanıldığı sonucuna varılmıştır.

Cinsel ve toplumsal cinsiyet azınlıklarıNeo-liberalizmSivil toplum+2
Atilla Yardaş
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2023
00
Master'sOpen AccessTR

Türk sosyolojisinde sosyo-kültürel yapı ve girişimcilik

Bu çalışmada, Türk sosyoloji literatüründen hareketle Türkiye'de sosyo-kültürel yapı ile sosyo-ekonomik yapının girişimcilik ile ilişkisi konu edilmektedir. Çalışma sonunda, Türkiye'de girişimcilik olgusuna dair dağınık bir görünüm arz eden görüş ve değerlendirmelerin düzenlenmesi ve organize edilmesi sayesinde Türkiye'de sosyolojik açıdan göz ardı edilmiş bir olgu olarak girişimciliğe dair bir başvuru kaynağının oluşturulması ve Türk toplumunda girişimcilik ile ilişki içerisindeki başlıca sosyolojik olguların belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu doğrultuda, Türk sosyolojisi literatüründe ekolleri kapsayacak ve sosyolojik görüş farklılıklarını temsil edecek şekilde seçilen 10 Türk düşünürünün girişimcilik olgusu üzerine görüşleri incelenmiş ve bu inceleme sonrasında Türkiye'de girişimcilik olgusu ile ilgili ön plana çıkartılan ortak temalar belirlenmiştir. Daha sonra bu ortak temalardan hareketle Türkiye'de girişimciliğin güncel durumu birtakım istatistiksel verilerle de desteklenerek değerlendirilmiştir. Çalışma sonucunda, Türkiye'de girişimcilik olgusu söz konusu olduğunda devletin toplumsal ve iktisadi alanlardaki merkezi konumunun başat faktör olarak değerlendirildiği görülmüş ve Türkiye'de girişimcilik bağlamında sorunun birey kaynaklı değil, toplumsal/kurumsal/yapısal bir dizi faktör kaynaklı olduğu ileri sürülmüştür.

GirişimcilikSosyoekonomik yapıSosyokültürel yapı+2
Talha Aydın
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2023
00
Master'sOpen AccessTR

Dijital ortamda alt kültür inşası: Geek alt kültürü üzerine sosyolojik bir araştırma

Bu araştırmada, alt kültür ve sanal topluluk birleşiminde ortaya çıkan yeni/mikro aidiyet ilişkilerinin görünümleri ele alınmaktadır. Bu bağlamda tezin amacı, Discord sanal topluluk oluşturma platformu ve geek kültürü kesişiminde topluluk duygusu üzerinden bireylerin kurmuş olduğu yeni/mikro aidiyet dinamiklerini anlamaktır. Çalışmada nitel araştırma yöntem ve teknikleri benimsenmiş ve bu kapsamda Discord sanal topluluk oluşturma platformunda geek kültürüne yönelik içerik üreten Star Wars Türkiye-Sithpedi sunucunda yer alan 20 katılımcı ile derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Araştırma sonuçlarında katılımcıların sosyal hayatlarında ortak ilgiler ve değerler ekseninde yaşadıkları yalnızlığı geek kültürü ve Discord özelinde oluşturdukları topluluk duygusu ekseninde mikro bir bağlamda telafi edebildikleri bulgulanmıştır. Bu doğrultuda dijital ortamların bireylere ortak ilgiler ve değerler bağlamında yeni birliktelikler oluşturmaları için önemli bir aidiyet alanı açtığı görülmüştür. Bu kapsamda ilk olarak katılımcılar sosyal hayatlarında karşılaştıkları sorunlardan uzaklaşmak amacıyla internet tabanlı gelişen geek kültürüne yönelmekte ve geek kültürü ile dijital ortamlar üzerinden ilgisel ortaklıklar kurmaktadırlar. İkinci olarak katılımcılar bu dijital ortamlarda sadece ilgilsel ortaklıklar özelinde değil değerler, arkadaşlıklar ve kendini ifade edebilme noktasında da birliktelikler kurmakta ve yalnızlıklarını gidermektedirler.

AidiyetAltkültürGeek kültürü+4
Pınar Yener
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2023
00
Master'sOpen AccessTR

Foucaultcu bakışla kadın bedeninin inşasında egzersizin rolü

Özneler belli rasyonalite ekseninde bilginin iktidarı tarafından üretilmektedir. Foucault'nun öznenin keşfedilmesi anlamında iktidar ilişkilerini ortaya koyması iktidarın her bir insan ilişkileri içerisinde mevcut olmasıyla söz konusu olmuştur. Özne, oluşumu aşamasında rasyonalitenin sınırları içerisinde iktidar ilişkilerine dâhil olmakta ve kendini nesne konumunda bulmaktadır. Beden bu anlamıyla ilk elden sahip olduğumuz araç olarak denetime tabi olan konumunda yer almaktadır. Kadın bedeni üzerinde uygulanmakta olan denetim mekanizmaları kadın bedenini ince olma, narinlik, annelik, güzellik, zindelik, bakım kavramlarıyla sürekli olarak idealize etmekte ve standart bir biçime tabi kılmaktadır. Dolayısıyla tez, araştırma kapsamında olan her bir kadının politik duruşunu sergileyeceği sahip olduğumuz bedene ne kadar hâkim olduğumuzun ve onu nasıl anlamlandırdığımızın üzerinde durmaktadır. Çalışma, egzersiz yapan kadınların bedeni algılama şekillerini derinlemesine mülakat teknikleriyle analiz etmekte ve beden teorilerinin kuramsal çerçevesini özellikle beden, özneleştirme ve iktidar çevresinde ele alınmasını içermektedir. Bu çalışmada, kadının fit görünümlü olma hayali, estetik kaygı nedeniyle kilo alma fobisi ve kadın bedeni politikalarının fark edilmeksizin çok iyi işlerlik kazanmasının kadının kendilik algısına nasıl yansıdığı sorgulanmaktadır. Çalışmanın amacı, kadın bedenine ilişkin mevcut sosyal pratiklerin dil yoluyla ifadelendirilmesiyle ortaya çıkan kişinin kendi bedenini nasıl itaatkâr hale getirdiğini belirlemektir. Çalışmanın yöntemi yorumcu inşacı yaklaşımdan hareketle kadın öznelerin kendi bedenlerini nasıl algıladıkları sorusuna dayanmaktadır. Bu çerçevede 23 katılımcı kadın ile derinlemesine görüşmeler yapılarak veriler toplanmıştır. Verilerin analizi sürecinde CAQDAS paketlerinden Maxqda programı ara yüzünün kullanımında, veri üzerinde ses kayıtlarının deşifre yapımında ve veriyi kodlamada sağlanan kolaylıktan dolayı tercih edilmiştir.

BedenBeden inşasıEgzersiz+5
Dilara Ayça Çekiç
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2023
00
DoctorateOpen AccessTR

Ötekinin bilgisi: Weber'de Avrupa-merkezciliğin yapısökümü

Avrupa-merkezcilik, Batı'nın tarihsel biçimde ayrı bir gelişim izleyerek dünyanın geri kalanından her anlamda ayrıcalıklı konumda olarak ayrıldığını savunmaktadır. Batı metafiziği, başlangıcından beri yaşamın logos-merkezci biçimde kavram karşıtlıklarıyla yeniden düzenlendiği bir yapıdadır. Logos-merkezci biçimde hâkikat arayışına düşen Batı düşünce geleneği bu nedenle gerçeğin rasyonalite uğruna gizlendiği, kurduğu karşıtlıklarla işleyen ayrım stratejileriyle gerçeğin, hâkikat arayışı uğruna feda edildiği bir düşünce geleneği olmuştur. Avrupa'nın dünyanın geri kalanı karşısında üstünlüğünü inşa eden Avrupa-merkezci düşüncenin temelinde yatan bu ayrım, kurulan biz-öteki karşıtlığının özellikle Batı-Doğu ayrımı bağlamında moderniteyle birlikte yeniden üretilmiştir. Antik Yunan'dan itibaren ontolojik ve epistemolojik olarak Avrupa'yı üstün bir konuma yerleştiren Avrupa-merkezcilik, Aydınlanma, Rönesans, Reform, Sanayi Devrimi ve Fransız Devrimi sonrasında yaşadığı değişimleri modernite söylemi etrafında kendi üstünlüğünü inşa etmek için kullanmıştır. Batı düşüncesine egemen olan rasyonalite saplantısı, Avrupa-merkezci söylemin ayrılmaz bir parçası olmuştur. Dolayısıyla dünyanın Avrupa-merkezci düzenlenmesi çerçevesinde inşa edilen biz ve ötekiler ise, modernite söyleminin temel kabulleri ekseninde kurulmuştur. Bu çalışma, Avrupa-merkezci biz ve öteki ayrımının tarihsel olarak nasıl inşa edildiğini gözeterek, sosyolojinin kurucu isimlerinden Weber'in "Protestan Ahlâkı ve Kapitalizmin Ruhu" ile "Ekonomi ve Toplum" adlı eserleri üzerinden Avrupa-merkezciliğin yapısökümünü gerçekleştirmiştir. Seçilen eserler kapsamında sosyal eylem, yönetim, kapitalizm, din, şehirleşme olgularının eleştirel bir okumayla yapısökümü gerçekleştirilmiştir. Derrida'nın yapısökümcü okuma yönteminin kullanıldığı çalışmada, logos-merkezci biçimde kurulan kavramsal karşıtlıkların ifşa edilmesi, Batı-Doğu kategorik ayrımını yeniden üreten kavram karşıtlıklarının ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Merkezsiz bir okuma yapabilmek adına yapısökümle ortaya çıkarılan kavram karşıtlıkları, karşıtlıkları kuran stratejiler bağlamında da yorumlanmıştır. Araştırma sonucunda, Weber'in Avrupa-merkezciliğin yeniden üretimindeki rolü gerçekleştirilen yapısökümcü analiz bağlamında değerlendirilmiştir.

AvrupamerkezcilikMetafizikRasyonalizm+3
Umut Erdoğan
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2023
00
Master'sOpen AccessTR

14-18 yaş arasındaki ergenlerin COVID-19 pandemisi sürecinde sosyal etkileşim deneyimleri

Bu nitel çalışmanın amacı, COVID-19 Pandemisi ve pandeminin getirdiği sosyal izolasyonla beraber "yeni normal" sürecinin, 14-18 yaş arası ergenlerin sosyal etkileşim deneyimlerinde nasıl bir rol oynadığını anlamaktır. Aile bireyleri ile "normalde" olduğundan daha fazla vakit geçirme, akranlarından uzun süreli ayrı kalma ve çevrimiçi bir şekilde öğrenim görme deneyimi, ergenler için benzeri görülmemiş bir deneyim olmuştur. Araştırmada 25 kadın, 10 erkek olmak üzere 35 ergen katılımcı ile görüşülmüştür. Her ergenden aile bireyleri, akranları ve öğretmenleri bağlamındaki sosyal etkileşim ağları içinde pandeminin nasıl bir rol oynadığını ifade etmeleri istenmiştir. Bu verilerin değerlendirilmesi ile ergenlerin sosyal etkileşim deneyimleri ve kaygı deneyimleri olmak üzere iki ana tema belirlenmiştir: Sosyal etkileşim deneyimlerinin ergenlerin cinsiyetlerine, yaşlarına, kaygı düzeylerine, ebeveynlerinin tutumuna ve okullarının türüne göre farklılaştığı sonucuna ulaşılmıştır. Pandemi sürecinde ergenler özelinde sağlık kaygısı, eğitim kaygısı ve sosyal kaygı olmak üzere üç tür kaygının öne çıktığı bulgusuna ulaşılmıştır.

COVID 19ErgenlerPandemiler+3
Didem Tunçyürek
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2023
00
Master'sOpen AccessTR

Yerli ve Suriyeli girişimcilerin rekabet ve entegrasyon konusundaki düşünceleri: Gaziantep örneği

Bu çalışmada, Suriye İç Savaşı sonrasında Türkiye'ye zorunlu göçle gelen ve girişimci olan Suriyeli göçmenler ile onlarla aynı bölgede faaliyet gösteren yerli girişimcilerin; girişimcilik, rekabet ve entegrasyon konusundaki düşünce ve deneyimleri incelenmiştir. Göçmen girişimcilik deneyimi yaklaşımları ve entegrasyon teorileri üzerinden bir durum çalışması olarak tasarlanan bu çalışmada nitel desen kullanılmıştır. Çapraz durum çalışması olan bu çalışmada hem yerli girişimcilerin hem de Suriyeli girişimcilerin işletme kurma süreçleri, deneyimleri, birbirleri hakkındaki rekabet algıları, karşılıklı etkileşim düzeyleri ile işletmeciliğin Suriyeli göçmenlerin entegrasyon süreçlerindeki yerini ortaya koymak amaçlanmıştır. Araştırma sahası olan Gaziantep ilinde teorik örnekleme tekniği ile gıda ve kişisel hizmet sektöründe faaliyet gösteren 15'i yerli, 16'sı Suriyeli işletme sahibine ulaşılarak yarı yapılandırılmış görüşme formu ile veri toplanmıştır. Veriler MAXQDA nitel analiz programında açıklayıcı analiz tekniği ile analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda, yerli girişimciler ve Suriyeli girişimcilerin rekabet algısının düşük olduğu, girişimciliğin sosyal refah üzerinde olumlu katkıları olduğu, işletme mekânının sosyal temas noktaları oluşturduğu ve girişimcilik faaliyetlerinin göçmenlerin yerli toplum ile etkileşim düzeyini artırdığı dolayısıyla entegrasyonları üzerinde olumlu katkısı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

BütünleşmeGaziantepGirişimciler+4
Adem Abar
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2023
00
DoctorateOpen AccessTR

Engelli üniversite öğrencilerinin akran ilişkileri üzerine nitel bir araştırma

Üniversiteli engeli olan gençlerin gözünden arkadaşlık ilişkilerine yönelik deneyimlerini sosyal sermaye üzerinden keşfetmeyi konu edinen bu araştırmada engelli gençlerin arkadaşlık ilişkileri, engelliliği ve engelli bedene sahip olma, arkadaşlık ilişkilerinde ailenin rolü, üniversite yaşamı ve pandemide arkadaşlık ilişkileri araştırılmıştır. Üniversiteli engeli olan gençlerin üniversite ortamındaki arkadaşlık ilişkilerini sosyal sermaye üzerinden betimlemek ve anlamak amaçlanmış olup nitel araştırma deseni kullanılmıştır. Araştırmanın amaçlı örneklemini üniversiteli (18-24 yaş aralığındaki) 12 (görme ve/veya ortopedik) engelli genç oluşturmaktadır. Katılımcılara kartopu tekniği ile ulaşılmıştır. Diğer bir ifadeyle tanışılan ve araştırmaya katılmaya gönüllü olan bir katılımcı diğer katılımcıya referans olmuştur. Araştırmanın veri toplama sürecinde derinlemesine görüşme tekniği kullanılmış olup görüşmelerde yarı yapılandırılmış görüşme formları kullanılmıştır. Araştırmanın görüşmeleri pandemi döneminde alınan tedbirler -sokağa çıkma yasaklarının olması -nedeniyle görüşmeler online ortamda gerçekleştirilmiştir. Araştırma verileri tematik analizle değerlendirilmiştir. Araştırmada ulaşılan temalar çerçevesinde arkadaşlığın anlamına ilişkin yardımlaşma, sosyal destek, güven, benzerlik, mekanı ve duyguları paylaşmak, birliktelik ve beraberlik üzerinden açıklamışladır. Arkadaşlık ilişkilerinin başlamasında ve sürdürülmesinde mekan ve yardımlaşma, kabul edilme, birlikte zaman geçirme ve sosyal destek üzerinden değerlendirmişlerdir. Engelliliğe ve engelli olmaya ilişkin anlamlandırmalarında yetersiz/eksik, hasta olma gibi ifadelerin kullanılması ve arkadaşlık ilişkilerinde toplumda var olan olumsuz kültürel tanımlamaların devam ettiği anlamına gelebilir. Üniversiteye gitmek için aileden uzakta yaşama ya da okulda bulunulan süre aileden bağımsızlaşmanın bir adımıdır. Sosyalleşme açısından engelli gençlerin ailelerinin aileye aidiyetten çok onların arkadaşlık ilişkilerine müdahale etmeyerek ya da onların kararlarına saygı duyarak toplumsal yaşama katılımlarını desteklemektedirler. Engelli genç için üniversite ortamı engeliyle ilişkili hem olumlu hem de olumsuz yönlerini deneyimleyip olumsuz yönleriyle başa çıkabilen güçlü bireyler olmasına katkıda bulunmaktadır. Pandemide kampüs yaşamından uzak kalmak engelli gençlerin bir yandan arkadaşlarıyla uzaklaşmalarına neden olurken bir yandan da mekansal birliktelik yoksunluğu yaşamalarına neden olmaktadır.

Akran ilişkileriArkadaşlıkEngelli kişiler+4
Hülya Eker
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2023
00
Master'sOpen AccessTR

Madde bağımlılarının damgalanma sonrası bağımlılık döngüsü

Madde bağımlılığı giderek artan bir toplumsal sorun haline gelmiştir. Çalışmada ele alınan konu madde bağımlılarının damgalanma süreçleridir. Damgalanma, toplumda normal dışında olan ya da suç teşkil eden davranışlarda bulunan bireyler üzerinde gerçekleşir. Birey damgalanarak toplum tarafından da cezalandırılmış olur. Bu anlamda madde bağımlısı bireylerin toplum tarafından damgalanıp damgalanmadığı ve eğer damgalanmış iseler bu durumun bağımlılık süreçlerine etkisinin olup olmadığını ortaya koymak bu çalışmanın temel amacını oluşturmuştur. Araştırma evrenini Ankara'da tedavi olmuş ve olan madde bağımlıları oluşturmuştur. Kartopu örneklem seçimi yöntemiyle Ankara'da bulunan HİGED ve UBAM isimli tedavi merkezlerinde tedavi olmuş 20 madde bağımlısı bireyle gönüllülüklerine dayalı görüşmeler yapılmıştır. Nitel verilerin değerlendirilmesi için MAXODA11 nitel analiz programı ile tema analizi yapılmıştır. Çalışmanın bulgularına göre madde bağımlısı bireyler damgalanmış kişilerdir. Bu damgalanma sonucunda ise bağımlılık süreçleri olumsuz etkilenerek bağımlılık döngüsünden kurtulmalarının güçleştiği görülmüştür. Anahtar Sözcükler Madde bağımlılığı, Damgalanma, Haricîler

BağımlılıkDamgalamaMadde bağımlılığı+3
Merve Arılık
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2019
00
Master'sOpen AccessTR

Feminist sosyal politikanın eleştirileri bağlamında Türkiye Cumhuriyeti sosyal güvenlik sisteminde toplumsal cinsiyetin görünümü

Feminist teori ortaya çıkışından bugüne bilimin eril olduğu iddiasından hareketle tüm düşünce alanlarına eleştirel biçimde yaklaşarak dönüştürmeye çalışmaktadır. Uzun yıllardır devlet politikalarının bir parçası olan ve 1929 Ekonomik Buhranı sonrası tüm devletlerin benimsediği müdahaleci refah uygulamaları da toplumsal cinsiyet bakış açısı ile feministler tarafından eleştiriye tabi tutulmuştur. Bu çalışma, feminist birikimin sosyal politikaya yönelttiği eleştirileri ana başlıklar halinde derlemektedir. Bir araya getirilen bu eleştiriler ışığında sosyal politika alanının toplumsal cinsiyet ile ilişkili sorunlarının, Türkiye' de, alanın en önemli araçlarından olan sosyal güvenlik sistemine nasıl yansıdığının görülmesi amaçlanmaktadır. Bu amaçla, yapılan reform sonrası uygulamaya konan ve yürürlükte olan mevzuat (5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve ilgili alt mevzuatı) ile reformun yürürlüğe girişinden önce sigortalı olanların tabi olduğu mülga kanunların hükümleri (5434, 506, 1479, 2925 ve 2926 sayılı Kanunlar) ve ülkenin sosyal güvenlik sisteminin yürütücüsü konumunda bulunan Sosyal Güvenlik Kurumu'nun çeşitli uygulamaları, toplumsal cinsiyet bakış açısı ile incelenmektedir. Anahtar Sözcükler Refah Devleti, Feminizm, Sosyal Politika, Sosyal Güvenlik, Kadın, Toplumsal Cinsiyet

Feminist ekonomiFeminist etikFeminizm+5
Şerife Ceylan
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2019
00
Master'sOpen AccessTR

Trans bireylerin intihar girişiminde bulunma nedenleri ve baş etme yolları

Çalışmada intihar girişiminde bulunan trans bireylerin intihara girişim nedenleri ve bunlarla baş etme yollarının neler olduğu sorgulanmıştır. Araştırma, intihar girişiminde bulunan trans bireylerin intihar girişim nedenlerini tespit etmek ve intihar sonrası yaşamlarını nasıl sürdürdüklerini ortaya koymak amacıyla yapılmıştır. Bu amaç doğrultusunda intihar girişiminde bulunan 12 (on iki) trans bireyle derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Görüşmeler sırasında sorulan sorularla; trans bireylerin açılma deneyimlerinin, aldıkları tepkilerin, kendilerini çevrelerine ve ailelerine kabul ettirme çabalarının, geçiş süreçlerinin, intihar teşebbüsünün altında yatan nedenlerin, kendi bedenleriyle ilgili karar alma süreçlerinin, intihar girişiminden sonra hayatlarını devam ettirmek için ne gibi stratejiler geliştirdiklerinin açığa çıkarmayı hedeflemiştir. Hegemonik erkeklik üzerinden ötekileştirilmeye maruz kalan LGBTİ+ bireyler, özellikle de trans bireyler için hayat şartları daha da zorlaşmaktadır. Bu zorluk toplumdaki nefret söylemi kapsamında kendini bulmaktadır ve bu da bir çok farklı sosyal alanları etkilemektedir. Bu sosyal alanlar trans bireylerin toplumsal hayata katılımında, sosyal dışlanmaya sebebiyet vermekte ve dışlanma sonucunda onların eğitim, çalışma ve istihdam, barınma ve sağlık haklarından faydalanmalarını engellemekte ve yaşadıkları güçlükler nedeniyle toplumda sorunlu kişiler olarak algılanmalarına neden olmaktadır Farklı cinsel yönelimleri olan bireyler sosyal dışlanmaya maruz kalmakta, sosyal dışlanma ise dolaylı olarak intihara neden olabilmektedir. LGBT gençlerin dünya genelinde ve Türkiye'de sosyal dışlanmaya maruz kalma ve intihar davranışında bulunma oranlarının yüksekliğine bakıldığında bu durum açıkça görülmektedir. (Köten, Erdoğan, 2015, s.143). Bu kapsamda intihar girişiminde bulunan 12 trans bireyin hayatlarının bazı dönemlerinde ister baskılardan, ister karşılaştıkları zorluklardan ya da kendini yalnız hissetme isterse de kabullenememe düşüncesi nedeniyle intihar girişiminde bulundukları görülmüştür. Yaşamla mücadelede trans bireylerin geliştirdikleri baş etme yollarının toplumda kendilerine yer edinmek adına cinsiyet değişimi için heteroseksüel toplumun kabul gördüğü 'erkeklik' ve 'kadınlık' kalıplarına kendilerini dahil etme çabaları, kendilerini soyutlayarak yaşamaları, sosyal hayatlarının sadece kendi trans çevrelerinden oluşturduklarını, ya da kimlik değişiminden sonra hayatlarında önceki kimliklerini bilen, anlayışsız davranan insanları hayatlarından çıkarmaları, bunlara benzeyen başka korunma mekanizmaları olduğu tespit edilmiştir.

Başa çıkmaLGBTTranseksüel+2
Shovkat Karimova
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2019
00
Master'sOpen AccessTR

Göç ve sosyal dışlanma: Gaziantep ve İstanbul'da yaşayan Suriyeli Abdal sığınmacılar örneği

Bu çalışmada 2019 yılının farklı aylarında Türkiye'nin Suriye'ye sınır şehri olan Gaziantep ve en çok sığınmacı barındıran şehirlerinden biri olan İstanbul'da yapılan saha araştırmalarından elde edilen nitel veriler kullanılarak, Suriyeli Abdal sığınmacıların maruz kaldıkları sosyal dışlanma deneyimleri analiz edilmektedir. Çalışmada sözü edilen dışlanma deneyimleri temelde beş ayrı düzlemde ifade edilmektedir. Bunlar; mekânsal, ekonomik, politik, kültürel ve söylemsel düzeylerdir. Çalışma kapsamında bu deneyimleme biçimlerinin her biri, sığınmacı Abdalların yerleştikleri şehir merkezlerinde verdikleri yaşama tutunma mücadelesi esnasında karşılaşmış oldukları zorlukları sosyal dışlanma olgusu bağlamında değerlendirilmektedir. Dolayısıyla araştırmanın amacı, Türkiye'de yaşamakta olan Suriyeli Abdal sığınmacıların hayatta kalma mücadelelerini, savaş öncesi ve sonrası değişen hayat pratiklerini, gündelik hayattaki dışlanma biçimlerini ve bu dışlanmaya karşı geliştirmiş oldukları taktiksel manevra biçimlerini Gaziantep ve İstanbul örneklemleri üzerinden anlamaya çalışmaktadır. Çalışma kapsamında yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmış ve görüşmeler derinlemesine görüşme tekniğine uygun olarak büyük çoğunluğunu yerleşik ve sığınmacı Abdalların oluşturduğu 45 görüşmeci ile yapılmıştır. Derinlemesine görüşmelerin yanında saha araştırmaları sırasında alınan katılımlı gözlem notları da analiz sürecinde elde edilen araştırma bulgularını desteklemek için kullanılmıştır. Çalışma sonucunda varılan en önemli sonuçlardan biri, Abdal sığınmacıların sahip oldukları kimliksel özellikler ve dezavantajlı konumları nedeniyle göç sonrası süreçte farklı derecelerde kategorik bir dışlanma süreciyle karşı karşıya olduklarını göstermiştir. Anahtar Kelimeler: Göç, Sosyal Dışlanma, Abdallar, Alevilik

AbdallarAlevilikDışlanmışlık+6
Murat Yılmaz
İstanbul Arel University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2019
00
Master'sOpen AccessTR

Arap milliyetçiliğinin doğuşunda batılı misyonerler ve eğitim faaliyetleri: Suriye ve Suriye Protestan Koleji örneği

Bu çalışmanın genelde Osmanlı topraklarında özelde ise başta Suriye olmak üzere Lübnan ve Mısır'da gerçekleştirilen misyonerlik süreçlerini anlatan akademik ve siyasi çalışmalardan en önemli farkı, Arap milliyetçiliğinin doğuşunda ve gelişiminde batılıların ve batılı misyonerliğin eğitim kurumları aracılığıyla ifade etmeye çalıştığı sürecin tarihsel önemini ortaya koymasıdır. Süreç olarak Arap milliyetçiliğinin doğuşu, bir düşünce olarak savunulması ve sonraki aşamaları gerek Arap entellektüellerin gerekse ülke içinde yaşanan bir takım farklı oluşumların iz düşümü ile birlikte ifade edilmeye çalışılmıştır. Suriye Protestan Koleji baz alınarak eğitim kurumları aracılığıyla Arap toplumunda millet fikrinin yapay bir şekilde icat edilmesi birincil kaynaklarla anlatılmaya çalışılmıştır. Ayrıca batı kökenli Katolik ve Protestan misyonerliğinin doğudaki hedeflerine de değinilerek günümüzde Ortadoğu tarih içerisinde Levant olarak adlandırılan ve Osmanlı İmparatorluğu genelindeki müdahaleci etkileri açıklanmaya çalışılmıştır. Bu bulgular seçkin misyonerlik arşivleri ve birincil kaynakların ağırlıkta olduğu bir literatür taraması sonucu ortaya konulmuştur.

Ali Ülvi Özbey
İstanbul Arel University · Institute of Graduate Studies
2020
00
Master'sOpen AccessTR

Altkültürel gençlik analizi: Diyarbakır'daki "keko gençlik grupları"

Gençliğin alt kültürel oluşumu: Diyarbakır'daki "Keko Gençlik Grupları" örneği üzerine yapılan alan araştırması üç bölüm olarak düzenlenmiştir. Birinci bölümde Keko Gençler'in kim oldukları, toplum tarafından algılanma ve kabul edilme durumları ve davranışları incelenmiştir. İkinci bölümde Keko Gençler'in aile ve çevreleriyle olan ilişkileri değerlendirilmiştir. Son bölüm olan üçüncü bölümde de derinlemesine mülakatlar yapılmıştır. Bu mülakatlarda, Keko Gençler'in kendilerini nasıl gördükleri, toplumsal çevrelerinde bulunanlar (Rehber öğretmen, Muhtar, çevre esnafı vb. gibi) tarafından nasıl görüldükleri üzerinde durulmuştur. Son bölümde bir sorun olarak kabul edilen, Keko Gençler ile ilgili çözüm önerileri geliştirilmektedir. Bu çalışma, Diyarbakır ilinin merkez ilçeleri olan Bağlar, Şehitlik ve Sur olmak üzere üç bölgede yapılmıştır. Uzaktan gözlem, derinlemesine mülakat, odak grup çalışması, katılımlı gözlem ve doküman inceleme tekniklerinin yardımıyla kırk üç (43) kişiyle derinlemesine mülakat, yirmi dört (24) kişiyle odak grup çalışması yürütülerek çalışma tamamlanmıştır.

AltkültürDamgalamaDiyarbakır+3
Mehmet Ekinci
İstanbul Arel University · Institute of Graduate Studies
2020
00