
15
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
Zihin felsefesinde qualia problemi: Anti-indirgemeci bir analiz
Zihin felsefesinde bilincin zor problemi olarak da bilinen qualia problemi kısaca, bilincin fenomenal yönlerinin fiziksel yapıdaki beynin işlevsel yapısıyla nasıl ilişkilendirileceğinin belirsiz olması sorunudur. Şimdiye kadar bu soruna yönelik olarak başta materyalist ve düalist teoriler olmak üzere pek çok teorik yaklaşım geliştirilmiştir. Bunların büyük bir bölümünü oluşturan indirgemeci yaklaşımlar, genel olarak bilinci beyne ve beyinde gerçekleşen fiziksel süreçlere indirgemeye çalışmışlardır. Ancak doğası gereği öznel olan bilinçli durumları bilimin nesnel yöntemleriyle açıklamaya çalışmak şimdiye kadar olumlu bir sonuç vermemiştir. Öte yandan zihinsel olanla fiziksel olanı ontolojik olarak iki ayrı alana hapseden düalist teoriler ise bu ikisinin nasıl etkileşime girdiği konusunda mantıklı bir açıklama sunamamışlardır. Bu nedenle son zamanlarda panpsişist teorilere yönelimde bir artış meydana gelmiştir. Kabaca bilinçli fenomenlerin temelini mikrofiziksel yapıların içerisine yerleştirmeye çalışan panpsişizme göre bilinç sonradan ortaya çıkan bir olgu değil, evrene içkin bir şeydir. Bu sayede panpsişizm, materyalist teorilerin karşılaştığı radikal ortaya çıkış sorunundan ve düalizmin karşılaştığı etkileşim sorunundan kurtulmayı başarmıştır. Bununla birlikte kombinasyon problemi olarak bilinen, mikrofiziksel yapılardaki bilinçli fenomenlerin nasıl oluyor da birleşerek insani türden bilinçli deneyimleri ortaya çıkardığı sorunu panpsişizme önemli bir tehdit oluşturmaktadır. Atomistik panpsişizme alternatif olarak ortaya çıkan ve bilincin temelini kozmosa atfeden kozmopsişizm ise bu sorunun üstesinden gelmektedir. Öte yandan kozmopsişizm, kombinasyon probleminin tersi olan türetme problemiyle karşı karşıyadır. Ancak bize göre bu sorun kozmosun bir deneyim öznesi olduğu kabulünden vazgeçilerek aşılabilir. Dolayısıyla kozmopsişizm, panpsişizme kıyasla teorik avantajlara sahip olduğundan iyi bir alternatif bilinç teorisi olarak ön plana çıkmaktadır.
Nıetzsche'de bilinçdışı
Bu tezde Friedrich Nietzsche'nin bilinçdışı anlayışı bilincin birincilliğine yönelik eleştirisiyle ve ikincil bilinç kuramıyla birlikte ele alınmıştır. Düşünce tarihi boyunca ruh, akıl, zihin ve bilinç insanın özü kabul edilmiştir. Bilincin insanda egemen olduğu inancı Nietzsche tarafından çeşitli vesilelerle kapsamlı ve sert eleştirilere tabi tutulmuştur. Nietzsche özellikle töz ve özne inançlarını bu yanlış fikirden sorumlu tutmuştur. Ona göre töze ve özneye olan inanç birer yanılsamadır. Bunlarda dilin özne-yüklem yapısına olan inancın rolü büyüktür. Ancak Nietzsche soybilimsel bir yaklaşımla töz ve özne inancının ilksel kaynaklarının canlılığın çok eski tarihlerine kadar gittiğini savunur. Organizmanın haz-acı duyumsamaları onun, çevresini bir haz-acı ilişkisi üzerinden duyumsaması "bilen öznenin başlangıç yasası" olmuştur. İçgüdüler, dürtüler ve duygulanımlarla işleyen bilinçdışı süreçler bilinçli düşüncelerimizin ve eylemlerimizin ardındaki asıl nedenlerdir. Onlar da temelde kuvvetler çatışmasına ve güç istencine dayalıdır. Bilinç bunlara yalnızca tanıklık etmektedir ve bilinçdışı süreçlerin yalnızca yüzeyidir. Zaten bilinç, çok sonradan, toplumsallaşmayla ve iletişim ihtiyacı nedeniyle, dille "el ele" gelişmiştir. Bu nedenle bilinç dilin yapısının sınırlarına mahkûmdur. Bilinç bilinçdışı süreçlerin dürtüler ve duygulanımlar aracılığıyla yüzeye çıkan genelleştirmelerinden, çarpıtmalarından oluşur. Bu bir yorumlamadır. Ancak yorumlama aslen tüm bilinçdışı süreçlerde mevcuttur. Dürtüler dünyaya deşarj olmalarını sağlayacak imkânlar olarak bakarlar. Zira eylemlerimiz temelde içgüdülerimizden kaynaklı dürtülerimizi deşarj etmeye yöneliktir. Bunu hisler ve duygulanımlar aracılığıyla yaparlar. İnsanda bilinçdışı ve bilinç her an birlikte iş görür, fakat birincil olan bilinçdışıdır.
Spatial patterns of the turkish manufacturing industry in the context of economic integration: An analysis for the post 1980 period
The dynamics of industrial agglomeration across the regions and the reasons for such agglomeration have been the focus of interest particularly in exploring the effects of economic integration of regions on the spatial distribution of economic activity. In this context, following the predictions of the literature on New Economic Geography, Turkey?s integration with the European Union as a candidate member is a likely cause of changes in spatial concentration patterns of the economic activity over the years. The major objective of the study is to complement the findings of the studies on industrial agglomeration in Turkey?s manufacturing industry by exploring whether regional specialization and geographical concentration patterns have changed over time and to expose the driving forces of geographical concentration in Turkey?s manufacturing industry, particularly during Turkey?s economic integration process with the European Union under the customs union established in 1996. Geographical concentration and regional specialization are measured by GINI index for NUTS 2 regions at the 4-digit level for the years between 1980 and 2001. To investigate which variables determine geographical concentration, the systematic relation between the characteristics of the industry and geographical concentration is tested. A regression equation is estimated, where the dependent variable is GINI concentration index, the independent and control variables are the variables that represent different determinants of agglomeration identified in the competing theories. The major finding of the study is that Turkey?s manufacturing industry has a tendency for regional specialization and geographical concentration. Increase in the average values for regional specialization and geographical concentration support the predictions developed by Krugman that regions become more specialized and industries become more concentrated with economic integration. As for the answer to which variables determine geographical concentration, the analysis supports the the predictions of New Trade Theory which states that the firms tend to cluster in regions where there are economies of scale. The findings also support that economic integration with the EU has been a significant factor in determining the geographical concentration of industries.
Fichte ve Hegel'de öznelerarasılık ve tanınma mücadelesi
Bu tez, Fichte ve Hegel'in öznelerarasılık ve tanınma mücadelesi konusundaki düşüncelerini farklarıyla birlikte ortaya koymayı amaçlamaktadır. İlk bölüm, Kant felsefesini eleştirmek yoluyla kendi felsefesinin temellerini kurmaya çalışan Fichte'nin görüşlerini içermektedir. Burada Fichte, bir yandan modern felsefenin özne kavrayışından geriye kalan solipsizm ve dualizm problemlerine, diğer yandan dogmatizm problemine müdahale eder. Bu problemleri Fichte, Wissenschaftslehre adlı kendi sisteminde pratik bir ilke ya da bir eylem olarak belirlediği Ben'in başkasıyla olan ilişkisi aracılığıyla öznelerarasılık temelinde ele alır. Bu temelden hareketle ikinci bölüm, Fichte'nin öznelerarasılık ve tanınma (Anerkennung) konusundaki görüşlerine ayrıldı. Tanınma teorisinde başkası öz-bilincin ve özgürlüğünün transsendental bir koşulludur. Başkasının Ben'e çağrıda (Aufforderung) bulunması yoluyla ortaya çıkan tanınma süreci, karşılıklı olup bir hak ilişkisi temelinde toplumsal bir karakterdedir. Tezin üçüncü bölümü, Fichte'den devraldığı tanınma kavramını daha da derinleştiren ve genişleten Hegel'in bu konudaki görüşlerine ayrıldı. Tanınmayı Fichte'deki temel koyma ve transsendental yükünden kurtaran Hegel, onun fenomenolojik yönünü ön plan çıkarır. Bilinç, öz-bilinç ve evrensel öz-bilinç sürecine bağlı olarak Hegel'de tanınma, efendi-köle diyalektiği şeklinde olumsuz ve karşılıklı olumlu tanınma içeriğinde Tin olarak iki farklı şekilde ortaya çıkar. Tin (Geist) olarak karşılıklı tanınma, Ben'in Biz olması anlamında çoğul ve öznelerarası bir karakterde olup özgürlük olarak etik bir yaşamın (Sittlichkeit) temelini oluşturur. Anahtar Sözcükler: Ben, Başkası, Öznelerarasılık, Tanınma, Hak, Tin, Özgürlük
Husserl'in fenomenolojisinde zaman kavramı ve öznelerarasılık
Bu çalışma, Husserl'in fenomenolojisinde öznelerarasılık ve zaman bilinci arasındaki ilişkinin nasıl tesis edildiğini incelemeyi hedeflemektedir. Husserl'in zaman bilinci analizi hayattayken yayınladığı dersler ve araştırma elyazmaları üzerinden incelenecek ve zaman bilincindeki temel tartışmalara yer verilecektir. Zaman bilinci ile öznelerarasılık arasındaki ilişki Başkasını deneyimlemek için temel önemde olan Einfühlung ve Paarung kavramları üzerinden irdelenecektir. Başkasını deneyimlediğimizde, zaman bilincinin nasıl bir işlevi olduğu, yeniden üretici edim olan Einfühlung'un zaman bilinciyle nasıl bir ilişkiye sahip olduğu, bellekle zaman bilinci arasında nasıl bir ilişki kurulabileceği ayrıntılı olarak ele alınacak, zaman bilinci ile Başkasını deneyimlemenin somut örnekleri kendini en belirgin dışa vurduğu sahalar olan Sinema ve Psikopatoloji üzerinden gösterilecektir.
Benedetto Croce'de bilginin imkânı olarak "Estetik bilinç" ve "Tarihsel bilinç" üzerine bir inceleme
İtalyan felsefe geleneğinin 20. yüzyıldaki en önemli temsilcisi Benedetto Croce, özellikle estetik ve tarih teorisiyle büyük etki yaratmıştır. Ona göre estetik ve tarih tüm bilgimizi kuşatan iki temel alandır. Hegel'den de oldukça etkilenmiş olan Croce, tüm gerçekliği Tin (lo spirito) kavramıyla açıklar ve dünyayı tinin teorik ile pratik olan iki formu içinde kavradığımızı ileri sürer. Teorik tinin alanına giren her türden bilginin temelinde bireysel olanı konu edinen sezgi bilgisi bulunur. Onun felsefesinin özgün yönü, ifadeyle özdeşleştirdiği sezgiyi, genel olarak bilgi için belirleyici bir konuma getirmesidir. Bu ifade kuramı dahilinde her türden bilginin ana karakteristiği ifade edilebilirlik hâline gelir. Yani kavramsal bilgi de dahil olmak üzere her şey ancak sezgi temelinde bilinebilir. Öte yandan Tin kavramını merkeze koyan ve her türden bilgiyi ifadeye indirgeyen Croce, hakiki sezginin doğasında gerçek ve gerçek olmayan ayrımı bulunmadığını vurgulayarak, bazı durumlarda fiziksel gerçekliğin varlığını reddetmeye varmıştır. Çünkü fiziksel gerçekliğin bağımsız bir varlık alanı olarak ele alınması durumunda bir düalizm tehlikesi ortaya çıkar. Bu nedenle Croce, fiziksel etkinliği tinin pratik alanı içinde kavrayarak bu durumdan kaçınmaya çalışır. Ne var ki bunun neticesinde sezgi ile fiziksel gerçeklik arasında bir çelişki doğar. Bunun sonucunda estetik söz konusu olduğunda fiziksel fenomen olarak sanat eseri kendi başına değer taşımayan bir sembole indirgenmiş, tarih söz konusu olduğunda ise tarihi oluşturan kronik, belge gibi temel unsurlar tek başlarına ölü, anlamdan yoksun, tarihin bizzat kendisi ise yaşayan olarak nitelendirilmiş olur. Dolayısıyla sanat teorisinde sanat eserinin fiziksel varlığı tehlikeye girerken tarih teorisinde ise tarihi oluşturan unsurlar ile tarihin kendisi arasında olası bir düalizm zemini oluşur. Birinci bölümde hem tarih ve estetiğin hem de bunlara ilişkin söz konusu problemlerin oturduğu zemini daha ayrıntılı anlamak için Croce'nin Tin Felsefesi tüm yönleriyle genel olarak açıklanmıştır. Tinin teorik ve pratik formu ile onu oluşturan estetik, mantık, ekonomi ve ahlâk olmak üzere dört momentin serimlemesi yapılmıştır. İkinci bölümde sezginin ifade ve dille özdeşliği ayrıntılı bir biçimde ele alınmıştır. Croce'nin bu bağlamda bilgi teorisini nasıl oluşturduğu ve sanat eserinin bir bilgi formu olarak onun felsefesindeki konumu ile diğer bilgi türleri arasındaki ilişki ayrıntılı olarak ortaya konmuştur. İfade kuramına dayanan sanat kavrayışına bağlı olarak fiziksel fenomenin ifadeye indirgenmesinin yol açtığı sorunlar tenkit edilmiştir. Üçüncü bölümde Croce'nin saf kavram bilimi olarak mantığı genel hatlarıyla açıklanmış ve söz konusu kavrayış ekseninde tarih ile felsefenin özdeşliği gösterilmiştir. Sonrasında onun mutlak tarihselcilik ve tarihyazımı teorisi temelinde şekillenen çağdaş tarih kavramı ortaya konulmuştur. Son kısımda ise tarih teorisindeki tarih ve tarihi oluşturan unsurlar arasındaki görünür çelişki çözümlenerek Croce'nin düalist ve idealist yorumlanmasına dair tartışma yürütülmüştür. Sonuç olarak, Croce'nin sezgi temelli bilgi teorisi temelinde, bir bilgi formu olarak ortaya koyduğu sanat eserinin salt ifadeden ibaret olamayacağı, fiziksel formunun da aynı ölçüde gerçek olduğu ve bu ikisinin bir bütünlük içinde bulunduğu ileri sürülmüştür. Tarihsel bilgi söz konusu olduğundaysa, Croce'nin tarih ile kronik arasında yapmış olduğu yaşayan ve ölü ayrımı neticesinde ortaya çıktığı düşünülen düalist çelişkinin, söz konusu ayrımın reel değil ideal bir tarzda ele alındığı takdirde aşılarak tarih teorisinin sağlam bir zemine oturtulabileceği gösterilmiştir.
Riccardo Manzotti'de zihin felsefesi yaklaşımları
Bu çalışmada İtalyan filozof, psikolog ve robotik mühendisi Riccardo Manzotti'nin Yayılmış Zihin Kuramı incelenecektir. Zihin felsefesi kuramları arasında fizikalist bir yaklaşıma sahip olan Yayılmış Zihin Kuramı'nın zihin açısından başlıca inceleme alanlarını nesne, bir nesne olarak beden, deneyim biçimleri olarak standart algı, illüzyonlar, halüsinasyonlar, rüyalar ve zaman oluşturuyor. Manzotti, öncelikle zihin felsefesi çalışmalarının nesneye bakışını, nesneyi zihin ya da deneyimin merkezine yerleştirerek revize eder. Bedeni de fiziksel dünyadaki diğer nesnelerin arasındaki bir nesne olarak tanımlar. Özel bir statüden kurtulan ve nesneyle eşitlenen bedenle birlikte deneyim ya da zihnin nesnesinin tanımı artık rahatlıkla yapılabilir. Deneyimlediğimiz her şey ya da zihin dediğimiz şey fiziksel dünyanın kendisinden başkası değildir. Deneyim nesnedir ve beden de deneyimlediği nesneye dönüşen nesnedir. Manzotti illüzyonlar, halüsinasyonlar ya da rüyalar gibi zihnin kendisinin ürettiğine inanılan algıları Yayılmış Zihin Kuramı içerisinde yeniden tanımlar. Standart algının dışında gibi görülen bu deneyim biçimleri içsel ve zihinsel üretimler değil fiziksel dünyadan beslenen deneyim biçimleridir. Deneyimin zamanı da deneyim ya da zihin açısından Manzotti'nin ele aldığı konular arasındadır. Doğrusal bir zaman algısını reddeden düşünür, geçmiş, şimdi ve gelecek kavramlarına Yayılmış Zihin Kuramı çerçevesinde farklı yorumlar getirmektedir.
Hüsnü Hamid Sayman'ın Yeni Usûl Hendese kitabı ve değerlendirilmesi
Bu tez çalışmasında, Erken Cumhuriyet Dönemi'nin ilk yıllarında kız ve erkek öğretmen okullarında okutulan geometri kitaplarından Hüsnü Hamid Sayman'ın Yeni Usûl Hendese adlı kitabı incelenmiştir. Hüsnü Hamid Sayman Dârülfünȗn'da görev yaptığı esnada en çok eser veren matematikçi olmasının yanında, çalışkanlığı ve başarılarıyla alanında örnek olan bir eğitimci olmuştur. Osmanlıca kaleme alınmış olan Yeni Usül Hendese ders kitabının metin incelemesinin yapılması amacıyla eserin ilk cildinin içindekilerinin transkripsiyonu yapılmıştır. Böylece günümüz Türkçesine içeriği aktarılan eser, günümüz modern eğitim yaklaşımları açısından değerlendirilmiştir. Söz konusu dönemdeki matematik eğitiminin temelleri sorgulanarak, Hüsnü Hamid'in matematik ders kitaplarının yazımında işe koşulan matematik eğitimi yöntem ve teknikleri belirlenmiştir. Bu inceleme sonucunda söz konusu eserde, sarmal (spiral) yaklaşımın kullanıldığı, modern öğretim ilke ve yöntemlerinden ise ilişki kurma (tematiklik) ilkesi, tümevarım, hazırbulunuşluk ilkesi, ön bilgilendirme-uyarma ilkesi, açıklık (ayanilik) ilkesi, teknoloji-araç gereç kullanımı ilkesi ve son olarak değerlendirme ilkesinin kullanıldığı tespit edilmiştir. Öğretmen okullarında okutulan bir ders kitabı olan Yeni Usûl Hendese, içeriği açısından Erken Cumhuriyet Dönemi öğretmen yetiştirme ve matematik öğretimi yöntem-tekniklerinin ortaya konması açısından önem arz etmektedir. Bu tez çalışması ile söz konusu eser literatüre kazandırılmıştır.
Modern Avrupa düşüncesinde estetiğin siyasallaşma problemi
Modern Avrupa düşüncesinde estetiğin ideolojisi ve siyasallaşması denildiğinde pekala kaygan bir zeminde en karmaşık ve en tartışmalı bir yere işaret ettiğimizi kabul etmemiz gerekir. Tarihi çok eskilere dayanan estetik, bir güzellik bilimi olarak değerlendirilmesinden bu güne kadar farklı algılama biçimleriyle karşımıza çıkmıştır. Belirsiz bir yerde duran estetik terimi, her yüzyılda kullanıldığı her alanda farklı formlarda, yeni algılama biçimleriyle kendini göstermektedir.Bu bağlamda biz, üç bölümden oluşan bu çalışmanın birinci bölümünde, estetik ve sanat teriminin hem bir birleriyle ilişkisini hem de tarihsel görüngüsünü genel algılama biçimini ortaya koymaya çalıştık. Çalışmanın ikinci bölümünde, esas tartışma konumuz olan 18. ve 19. yüzyıllarda, modern Avrupa düşüncesinde estetik ve siyasetin nasılda iç içe geçtiğini ve estetiğin siyasallaşma eğilimini genel bir düşünce algısını karşılaştırdık. Modernliğin estetik ve siyaset algısının yanı sıra toplumsal bağlamda siyaset ve estetiğin konumunu, yine iktidar ve estetik ilişkisini inceleme konusu yaptık.Çalışmamızın son bölümünde ise, modern sanatların estetik ve siyasetle oluşturduğu bağlamı tartışmaya çalıştık. Bu bağlamda estetik ve siyaset ilişkisini genel bakış açısı içinde plastik sanatlardan, sinemaya, müzikten kültür ve edebiyata kadar kısmen estetik ve siyaset algısına dair tartışmaları karşılaştırdık. Yine uluslararası sergiler ve bu sergilerin milliyetçilik, ulus, faşizm gibi kavramlarla olan ilişkisini estetik ve siyaset bağlamında ela alarak bir dizi saptamalar ortaya koyduk. Çalışmanın sonuç bölümünde ise incelemenin vardığı yargıları tartışmaya çalıştık.
Tragedyalardan aile dizimine duygu sağaltımı
DAile Dizimi tekniği, bireyin deneyimlerinden yola çıkarak aile sisteminin görselleştirildiği uygulamalı bir grup çalışmasıdır. Aile Dizimi çalışmalarında aile ilişkileri sistemsel olarak analiz edilerek, sorunlara bütünsel bir bakış açısı getirilmektedir. Aile Dizimi çalışması teatral biçimde, gerçek aile üyeleri yerine geçen temsilciler yardımıyla yapılmaktadır; bastırılmış duygular açığa çıkarılarak duyguların sağaltımı gerçekleştirilmektedir. Böylece çalışma sırasında aile sistemi içerisinde bozulmuş olan sıra ve düzen yeniden kurulabilmektedir. Aile Dizimi tekniği, uygulama biçimi, konusu ve sağaltım yönü bakımından antik çağ tragedyalarıyla benzerlik göstermektedir. Tragedyalar, tanrı ve insan ilişkilerini ele alarak mitolojik öykülerin canlandırıldığı sanat eserleridir. Ancak Aristoteles, tragedyanın sanat işlevinin yanı sıra katharsis etkisi olduğunu da belirtmektedir. Tragedya, duygusal tepkileri tetikleyerek, seyircilerde duygu sağaltımına neden olmaktadır. Bu özelliği ile tragedyalar, günümüzde birçok iyileştirme tekniğinin kaynağıdır. Jacob Levy Moreno, tragedyaların iyileştirme yönünü psikodrama adı altında psikoterapi alanına yerleştirmiştir. Virginia Satir, bu tekniğe üçüncü kuşağı ekleyerek Aile Heykeli yöntemini ortaya koymuştur. Bert Hellinger ise 1990'larda bu teknikleri geliştirerek, nesiller arası şifa sürecini içeren Aile Dizimi yöntemini dünyaya tanıtmıştır. Böylece Aile Dizimi köklerini tragedyalardan alan teatral bir çalışmadır. Bu tezin temel amacı, Aile Dizimi tekniğinin köklerinin tragedyalara dayandığını belirlemektir. Alt amacı ise Aile Dizimi tekniğinin, duyguların sağaltımında etkililiğini, felsefenin alt dallarıyla nasıl desteklendiğini ve çalışma süreçlerinin felsefeyle nasıl ilişkili olduğunu ortaya koymaktır. Bu tez hem nitel hem de nicel bir çalışma özelliği taşımaktadır.
Giorgio Agamben: İstisna hali ve egemenlik kavramları üzerine bir inceleme
Bu çalışmada Giorgio Agamben'in politika felsefesinde önemli bir yer işgal eden istisna hali ve egemenlik kavramları arasındaki ilişki üzerinde durulacaktır. Agamben bu kavramlar aracılığıyla Antik Yunan'dan günümüze süregelen Batı siyaset ve hukuk geleneğinin tarihsel arka planını, egemenliğin doğasında yatan temel unsurları ve aporetik durumları anlamaya çalışmış; modern demokrasi, hukuk, insan hakları gibi temel kavramların içine düştüğü açmazları veya krizleri incelemeye gayret etmiştir. Agamben'in içinde bulunduğu gelenekle ilişkisi, eklemlendiği tartışmalara katkısı, kendi argümanlarının içeriği ve dayanağı bu çalışmanın başlıca temaları olacaktır. Bu çalışma aynı zamanda Agamben'in biyopolitika, nekropolitika, çıplak yaşam, homo sacer, muselman gibi kavramsallaştırmaları, demokrasi ve totalitarizm ilişkisine bakışı, Foucault ve Arendt gibi düşünürlere yönelttiği eleştirileri, istisnai bir mekân olan kampın etik-politik analizi ve alternatif bir politikanın olanağı üzerinde durarak günümüz sosyo-politik meseleleri anlamayı ve analiz etmeyi hedeflemektedir.
Spinoza'nın duygular öğretisi
Spinoza'nın duygular öğretisi pek çok düşünüre göre Spinozacı felsefenin temelinde yer alır. Tüm felsefesini içkinci ve yaşamı olumlayan bir düzlemde geliştirdiği için onun duygular öğretisi de conatus (varlıkların varoluşlarını sürdürme çabası) temelli yaşama arzusundan türer. Kendisinden önceki ve sonraki felsefelerde duyguların olumsuzlanması, yadırganması ya da küçük görülmesine karşın Spinoza Etika'da duyguları olabildiğince yansız bir biçimde tanımlayıp irdelemiştir. Duygular, etkilenişlere bağlı olarak deneyimlenir ve onlar bireyin eyleme gücündeki değişimlerdir. Bir birey ve aynı zamanda toplumsal bir varlık olan insanın sürekli duygulanışlara maruz kalıyor olması, inancını, düşünüşünü ve eylemlerini belirler. Etika'daki ayrıntılı duygu incelemesi dışında Spinoza'nın belli başlı duyguların işlevleri hakkında bilgilendirme çabası diğer eserlerinde de -özellikle Teolojik-Politik İnceleme'de - görülür. Bunu yaparken duyguları aşkıncı bir referansa dayandırmadan ve kökten bir olumsuzlamaya uğratmadan sadece içkinci anlamda, varlıkların yaşama arzusunu arttırması veya azaltması etkileri bağlamında incelemiştir. Bu ahlaki bir inceleme değildir. Çünkü Spinoza, iyinin ve kötünün doğada bulunan şeylere ya da eylemlere karşılık gelmediğini düşünür. O, bu kavramların içeriğini fayda ve zarar ile anlamlandırmıştır. Yani Spinoza'nın gözünden bir duygulanış, konatik çabaya ve eyleme gücüne katkıda bulunduğu ölçüde iyidir, ona engel olduğu ya da katkıda bulunmadığı ölçüde ise kötüdür. Bu ilişki sebebiyle duyguları somut bir gerçeklik olarak ele alır. İnsanların tüm eylemleri yaşama arzularını arttıran veya azaltan duygular nedeniyle oluyorsa o halde insanın ve insanlardan oluşan bir toplumun esenliği, duyguların nedenselliğinin doğru kavranmasıyla olanaklıdır. Dahası Spinoza'nın duyguların doğasına dair saptadığı düşünceler, günümüzün genç bilimi olan nörobiyolojiyle de uyum içindedir. Bu durum ona olan ilgiyi artıran sebeplerdendir. Ülkemiz dâhil dünya çapında Spinoza çalışmaları giderek artmaktadır fakat yapılan uluslararası çalışmalar incelendiğinde Spinoza'nın özellikle duygular öğretisine (tek veya karşılaştırmalı duygu incelemesine) olan ilginin yaklaşık son on yılı kapsadığı görülür. Ülkemizin Spinoza külliyatı için de yeni çalışmalardan biri olarak sayılabilecek bu çalışmada, Spinoza'nın duygu öğretisi uyarınca "duygu/etki" ve "duygulanış/etkileniş" kavramlarının ne anlama geldiğini ve duyguların bilgisinin nedenselliğinin doğru kavranmasına bağlı olarak bunun bireysel ve toplumsal olarak ne tür bir mutluluk ve esenlik kaynağına dönüşebileceği araştırılmaktadır. Anahtar Kelimeler: Duygu, Etki, Etkileniş, Conatus, Güç, Arzu, Sevinç, Keder
Nesiller arası adalet: Rawls'cu bir savunma
Nesiller arası adalet sorunu felsefe, siyaset, ekonomi, sağlık, çevre, iktisat ve hukuk gibi birçok alanı ilgilendiren bir konudur. Bu sorun, gelecek nesillere karşı olan yükümlülükler, insan hakları, nüfus politikaları, kaynak kullanımları, tasarruflar ve tedbirler, çevre, iklim, ahlak gibi çeşitli konu başlıkları üzerinden incelenmektedir. Ancak bu konu üzerine yapılan çalışmalar, özellikle ulusal literatürde, henüz yeterli düzeyde değildir. Bu tez çalışması, nesiller arası adalet konusunu felsefi bir problem olarak ele alarak çevre, iklim, haklar, tasarruflar gibi konular üzerinden inceler. Bu bağlamda ilkin nesiller arası adalet kavramı, bu konuda geliştirilmiş lehte ve aleyhte görüşler incelenecektir. Daha sonra, nesiller arası adalet konusu on dokuzuncu yüzyıldan itibaren yaygın bir felsefi ve politik görüş olan faydacılık açısından incelenmektedir. Faydacı ahlak felsefecileri doğrudan nesiller arası adalet problemine değinmemelerine karşın birçok yorumcu faydacılığın bu konuda en radikal görüşü temsil ettiğini ileri sürer. Bu tezin amaçlarından biri faydacılığın nesiller arası adaletle ilgili görüşünün felsefi temellerini daha doğru biçimde ortaya koymaktır. Bu tezdeki felsefi dayanaklarımdan biri olan yirminci yüzyıl siyaset felsefesinin önde gelen düşünürlerinden John Rawsl'un hakkaniyet olarak adalet kuramı çerçevesinde nesiller arası adalet konusu ele alınmaktadır. Tezin son bölümünde ise, nesiller arası adalet konusu çevre, iklim ve sürdürülebilir nüfus bağlamında somut konular üzerinden incelenmektedir. Tez boyunca temellendirmeye çalıştığım görüşlerden biri şu ki nesiller arası adalet konusunda gelecek nesillere karşı sorumluluklarımızın olduğudur. Çünkü gelecek nesillerin var olmalarını ve yaşam standartlarını büyük ölçüde belirleyecek olan mevcut nesillerin yapacakları seçimler ve politikalar olacaktır. Anahtar Kelimeler: Adalet; çevre; faydacılık; gelecek nesiller; John Rawls
En az eylem ilkesine ilişkin felsefi perspektifler
The principle of least action (PLA) is a pivotal concept in theoretical physics, positing that when an object moves from one point to another, it minimizes a quantity called action. During its inception, the PLA was associated with theological and teleological notions as scholars sought to understand why particles followed such paths. Later, its wide applicability across different theories in physics and its utility in problem-solving led to its recognition as a significant principle. However, over the past century, due to the PLA yielding the same empirical predictions as the equations of motion (EOMs), the prevailing view in modern physics is that the PLA is merely a mathematical reformulation of the EOMs. In recent decades, philosophers have challenged this view, arguing that while the PLA is empirically equivalent to the EOMs, they are inequivalent in other respects. Some of these philosophers assign physical significance to the quantity of action, while others consider the PLA to be a meta-law. In this thesis, I will analyze these views. I will use the intriguing case of 'alternative Lagrangians' to argue against assigning physical significance to the action. I will then argue that the wide applicability of the PLA is not due to its modality as a meta-law but rather to the prevalence of second-order EOMs in the fundamental laws of physics. Keywords: Alternative Lagrangians, Constraint, Meta-laws, Principle of least action
Aristoteles'te epistemenin temeli olarak tanım
This research would like to clarify the fact that, being an absolute knowledge, epistêmê bases itself on definitions, kathalou, which are for Aristotle, directly predicated of proper name. We pursue this aim by initially analyzing the logos which composes the epistêmê, and finding the onomata. Taking into account the beings signified by these onomata, the onomata obtained from the analysis of the logos, are classified as proper names that correspond to the first ousiai, and as kathalou, that correspond to the second ousiai. After having completed the analysis of the logos, we focus on the limitation that Aristotle imposes to the epistêmê, which will only designate the demonstration consisting of a chain of syllogisms going from necessary premises to necessary conclusions. Taking into serious consideration the rule "all dianoetic knowledge proceeds from a preexisting knowledge", we will ask: "How are the premises from which premises do demonstrations proceed generated?". We will show that these premises are produced by a kind of definition which does not contain "to be / not to be" (einai / mê einai), and which function as necessary and immediate principles. In order to complete our analysis, we propose an interpretation that suppresses the distinction between the notions of "definition" and of "term" by highlighting the fact that those definitions that do not contain "to be / not to be", and the terms, designate the same eidê, but do so for two different usages. Ultimately, this research aims to show that there is a necessary relationship between the analysis of the logos and of the epistêmê, and that this relationship is founded on the double notions of "definition / term".