7
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
Nusret Çolpan minyatürlerinde İstanbul camileri
Bu çalışmamızda, minyatür nakkaşı Nusret Çolpan'ın hayatı incelenmiş ve "İstanbul Camileri" minyatür eserlerinin kompozisyon özellikleri açısından analizi ve değerlendirilmesi yapılmıştır. Nusret Çolpan, minyatür sanatıyla özdeşleşmiş, tarihe mal olmuş minyatür nakkaşıdır. Şehir minyatürü tarzıyla; hayatını, yaşadığı kültürel ortamı, içinde bulunduğu etkileşimi günümüze yorumlayarak yansıtmıştır. Nusret Çolpan 1952-2008 yılları arasında yaşamış, Cumhuriyet Dönemi Türk Minyatür Sanatının Ord. Prof. Süheyl Ünver ve Azade Akar gibi en önemli şahsiyetlerden ders almış, birçok talebe yetiştirmiş, Türkiye ve dünya şehirlerinden birçok eserler nakşetmiştir. Nusret Çolpan minyatür sanatına kattığı yeni üslubuyla ve hem yerel hem de özgün kalışıyla, bu yüzyılda yetişmiş kıymetli sanatkârlarımızdan olması açısından büyük önem arz etmektedir. Nusret Çolpan'ın en ayırt edici vasfı, minyatürün ana hatlarını zedelemeden ve sürekliliğini sağlayarak özgün ve yeni bir stil kazandırmasıdır. Tez çalışmamızda Nusret Çolpan'ın ailesi, dostları ve öğrencileriyle röportajlar yapılmış, kronolojik sıra ile hayatına yer verilmiştir. Nusret Çolpan'ın minyatüre bakışı, sanatını icra ederken gösterdiği hassasiyeti ve sanatının inceliklerini örnekler ile ele alınmıştır. Nusret Çolpan'ın sadece İstanbul camilerini çalıştığı minyatürler ele alınmış, analiz ve değerlendirmeleri yapılmıştır. Bununla birlikte Nusret Çolpan'ın tüm eserlerinin sergilendiği etkinliklere de yer verilmiştir. Bu çalışma, Nusret Çolpan'ın üslup ve tarzını daha iyi anlamak, minyatür eserlerinin kompozisyon özelliklerini gelecekteki nakkaş adaylarına aktarmak ve rehberlik etmesi açısından literatüre katkı sağlama amacı taşımaktadır. Anahtar kelimeler: Nusret Çolpan, Minyatür, Minyatür Sanatı, Çini, Nakkaş
Hat sanatında şaz yazışlar
İslâm sanatları içerisinde çok özel bir yere sahip olan hat sanatı, Kurân-ı Kerîm' in ilk yazılışından beri varlığını günümüze kadar değişerek ve gelişerek sürdürmektedir. Önceleri metinleri kayda geçme amacı taşıyan yazı daha sonra yazılacağı yere göre çeşitlenerek estetik bir biçim kazanmaya başlamıştır. Bir takım estetik arayışlara giren hattatlar tarafından asırlar boyunca farklı yazılış biçimlerine yönelmesiyle yazı çeşitliliği artmıştır. Bu çeşitlilik beraberinde "şaz" diye isimlendirdiğimiz yazı tarzlarını ortaya çıkarmıştır. Hat sanatında belirli kuralları olan harf terkiplerinin dışında, şaz sayılabilecek düzeyde yazı mevcuttur. Bu yazı tarz biçimleri, gerek harf gerekse yazı içinde hareke ve tezyinî işaretlerden oluşmaktadır. Özellikle Şeyh Hamdullah'tan itibaren günümüze kadar olan hattatların bu tarz yorumları tez boyunca gündeme getirilmeye çalışılacaktır. "Hat Sanatında Şaz Yazılışlar" diye isimlendirdiğimiz bu çalışmada, Osmanlı döneminin ve günümüz hattatlarının konumuza ait yazılarından seçmeler yapıp incelenmiş ve yer yer mukayese edilmiştir. Şaz yazılışlarda öne çıkan hattatların hayatlarına da kısaca yer verilmiştir.
15. yüzyıl Timur ve Türkmen dönemi nizamî hamselerindeki (Tsmk) hüsrev ve şirin minyatürlerinin mukayeseli analizi
ÖZET Bu çalışmada TSMK'da bulunan, 15. yüzyıl Timur ve Türkmen dönemi Nizamî Hamselerindeki (TSMK) Hüsrev ve Şirin minyatürlerinin karşılaştırmalı analizinin yapılması amaçlanmıştır. Araştırmamızda yirmi sekiz yazma eser bulunmaktadır. Eserler cilt kapakları, mühürleri, serlevha ve bölüm başı tezhipleriyle beraber incelenerek, detaylı şekilde analiz yapılması hedeflenmiştir. Tasvirlerin aynı yüzyıl ve coğrafya içinde Timurlu ve Türkmen olarak ayrılmasının tespit edilmesi zor olduğu kadar, karmaşık ve iç içe geçmiştir. Kronolojik olarak sıraladığımız 15. yüzyılın başından sonuna kadar tarihlenen bu resimli nüshaların üslup özellikleri, teknik analizleri yapılmış ve bu doğrultuda ikonolojik sonuçlar çıkarılmaya özen gösterilmiştir. Dönemler incelendiğinde, Hüsrev ve Şirin bölümlerine konu olan minyatürlerin genellikle aynı sahneler üzerinde yoğunlaşıp, konu olarak belli başlı olayların resmedilmek için seçildiği fark edilmiştir. Seçilen sahnelerin bir yüzyıl boyunca değişmemesi, eserlerin şablon şekilde benzerlik göstermesi dikkat çekmiştir. Dönemin sanat hâmilerinin talepleriyle yapılmış yazma eserlerde minyatür tasarımı ve kompozisyon kurgusu son derece gelişmiştir. Çalışmanın sonunda ortak coğrafyada aynı zaman içerisinde oluşmuş minyatürlerin arasında karşılaştırma yapılarak benzerlik ve farklılıklar üzerinde durulmuştur. Anahtar kelimeler: Timurlu, Türkmen, Minyatür, Yazma Eserler, TSMK.
Geometrik geçmeli çinilerden bazı hat örnekleri
"Geometrik Geçmeli Çinilerden Bazı Hat Örnekleri" başlıklı bu tezde, İstanbul'daki cami ve türbelerde yer alan çinili hat örnekleri, çalışmanın odak noktasını oluşturmaktadır. İncelenen eserler; çini yüzeylere uygulanmış, geometrik tezyinat esasına göre tasarlanmış ve hat sanatıyla bütünleştirilmiş süsleme örneklerinden oluşmaktadır. Araştırmamız kapsamında toplam on altı yapı incelenmiştir. Tespit edilen eser sayısı otuz sekizdir. Bunlardan on iki tanesi merkez kurgusu örgü motifli, on altısı merkez yıldız motifli, ikisi ise aynı kurguda tasarlanmış özgün panolardır. İstanbul dışında incelenen yapılarda ise aynı şekilde kurgulanmış sekiz pano yer almaktadır. Araştırma kapsamında, başta Süleymaniye, Hadım İbrahim Paşa, Kadırga Sokullu Mehmed Paşa, Kılıç Ali Paşa ve Beylerbeyi camileri olmak üzere İstanbul'daki bazı camiler analiz edilmiştir. Özellikle yazı çeşidinin celî sülüs olduğu, kurgu ve tasarımlarının ise büyük ölçüde benzerlik gösterdiği gözlemlenmiştir. Panoların çoğu İznik üretimi olup sıraltı tekniğiyle yapılmış; renk olarak ise en çok lacivert tercih edilmiştir. Süleymaniye Camii'nde Fatiha Suresi, iki pano hâlinde yazılmış ve simetrik biçimde yerleştirilerek mihrap duvarını süslemiştir. Hadım İbrahim Paşa Camii'nin son cemaat yerinde, Esmâ-i Hüsnâ yazılı iki pano; Kadırga Sokullu Mehmed Paşa Camii'nde ise mihrapta yer alan İhlâs Suresi yazılı simetrik panolar ve pandantiflerde bulunan altı adet Esmâ-i Hüsnâ panosu dikkat çekmektedir. Kılıç Ali Paşa Camii'nde, mihrap üzerinde Esmâ-i Hüsnâ yazılı bir pano; Beylerbeyi Camii'nde ise İhlâs Suresi yazılı bir pano yer almaktadır. Ayrıca Eyüp Sultan, Şehzade Mehmed ve III. Murad türbeleri ile Topkapı Sarayı'nda da benzer tasarıma sahip çini panolar görülmektedir. İstanbul dışındaki bazı yapılar da araştırmaya dâhil edilerek örnek çeşitliliği artırılmıştır. Anahtar Kelimeler: Çini Sanatı, Hat Sanatı, Geometrik Süsleme, Desen, Motif
13 ve 14. yüzyıl Harîrî Makâmâtı nüshalarında yer alan minyatürlerin kompozisyon renk ve dönem açısından incelenmesi
13 ve 14. yüzyıl minyatür sanatı, dönemin önemli edebî eseri olan Harîrî Makâmâtı'na ait 11 nüsha üzerinden yapılan kompozisyon ve renk değerlendirmeleri ile analiz edilmiştir. Geniş bir coğrafyaya yayılan Selçuklu Devleti ile başlayan oluşumun Memlük Devleti'ne yansımaları ve değişimi incelenmiş, dönemler arası geçiş minyatürler üzerinden ortaya konmuştur. Çalışmanın kapsamını, Harîrî Makâmâtı'nı Paris, Bibliotheque Nationale, (PBnF) Arabe 3929, Paris, Bibliotheque Nationale, Arabe 6094, Paris, Bibliotheque Nationale, Arabe 5847, Leningrad, Academy Of Science, (LAoS) şimdiki adıyla Institute of Oriental Manuscripts of the Russian Academy of Sciences (IOM RAS), St. Petersburg, C.23, İstanbul, Süleymaniye Yazma Eserler Kütüphanesi (SYEK) Esad Efendi 2961, London, British Library, (LBL) Or. 1200, London, British Library, (LBL) Or. 9718, London, British Library, (LBL) Or. Add. 22114, London, British Library, (LBL) Or. Add. 7293, Oxford, Bodleian Library, (OBL) Marsh 458, Vienna, Nationalebibliothek, (VNb) A.F.9 kodlu eserler oluşturmaktadır. Bahsi geçen 11 nüsha içerisinde, elde edilen nüshaların minyatürleri, kompozisyon ve renk açısından irdelenmiştir. Dönemin minyatür sanatına dair Harîrî Makâmâtı minyatürleri üzerinden bir değerlendirme yapılmıştır.
Türk mitolojisinde kuş motiflerinin tezhip sanatına yansımaları ve yeni tasarımlar
Mitoloji toplumların yaşamını yansıtan bir aynadır. İnsanların yaşamlarından bu yana kurgusal ve mekâna bağlı geliştirdikleri yaratıcı güçler, yaşamlar, ölümler ve buna bağlı olarak tanrısal öyküleri anlatan sosyal bilim alanıdır. Mitos ve logos kavramlarının birleşmesi ile oluşan bu kavram "söylence bilgisi veya bilimi" olarakta aktarılabilir. Mitler insanoğlunun yaşamı boyunca farklı kültür ve coğrafyalarda ortaya çıkmış kültürel miraslardır. Türk toplumu inançlarını, duygularını, gelenek ve göreneklerini iletmede doğayı üsluplaştırıp, stilize ederek motifler ortaya çıkarmışlardır. Bunlardan birisi de kuş figürleridir. Türk toplumu ve mitolojisi için önemli olgular arasındadır. Sanatın her alanında bu tasvirlerin yansıdığını görmek mümkündür. Türk toplumu efsanevi kuş motiflerini yaşatmak için birçok eser ortaya koymuşlardır. Bu alanlardan bir tanesi de tezhip sanatıdır. Bu çalışmada geleneksel değerlerimizden birisi olan tezhip sanatını Türk mitolojisinde bulunan kuşlar ile destekleyerek yeni tasarımlar ile Türk kültür ve sanatına nasıl yansıdığını ortaya çıkmaktadır. Günümüzde önemini korumaya devam eden bu motifler geleneksel Türk sanatları alanında birçok çalışmaya ilham kaynağı olmaya devam etmektedir. Araştırmada, Türk mitolojisindeki kuşların tezhip sanatında kullanılması, motiflerimizin unutulmaması ve yeni alanlarda da görülmesi amaçlanmıştır.
Konya Merkez'deki Selçuklu üslubunda yapılmış çini sandukalar
Konya 12. yy.'da Anadolu Selçukluların başkent olmuştur. Başkent olmasıyla birlikte yoğun bir imar faaliyetini beraberinde getirdiği gibi sanatı da önemli ölçüde etkilemiştir. Konya merkezde, Anadolu Selçukluları'na ait birçok mimari eser inşa edilmiştir. Bu araştırmada, Konya merkezde bulunan ve Anadolu Selçuklu dönemine tarihlenen Karaarslan Türbesi, Sırçalı Bedreddin Muslih Medresesi, II. Kılıç Arslan Türbesi, Mevlâna Manzumesi Dergâhı, Sahip Ata Türbesi'nde bulunan çini sandukalar ile yine Selçuklu üslubunda yapılmış Osmanlı dönemine tarihlenen Cemal Ali Dede Türbesi'ndeki çini sandukalar ele alınmıştır. Çalışma dört ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, "Giriş" ana başlığı altında "konunun tanımı, amacı ve önemi", "konunun sınırları", "kullanılan materyal ve yöntem" ve "konu ile ilgili literatür özetleri" üzerine genel bilgiler verilmiştir. "Anadolu Selçuklu Devletinde Çini Sanatı" başlığını taşıyan ikinci bölümde "Çininin Tarihçesi ve Anadolu Selçuklularında Kullanımı" alt başlığı altında hammadde, teknik ve desen ile kullanım alanları üzerine bilgi verilmiştir. Ayrıca, "Sandukanın Tanımı" başlığını taşıyan diğer alt başlıkta sanduka terimi üzerinde durulmuştur. "Konya Merkez'deki Selçuklu Üslubunda Yapılmış Çini Sandukalar" başlığını taşıyan üçüncü bölüm, araştırma bulgularının yer aldığı, çalışmanın konusunu belirleyen katalog bölümüdür. Katalog bölümünde, 25 adet çini sanduka Örnek No, İnceleme Tarihi, Eserin Adresi, Eserin Bulunduğu Yer, Tarihi, Fotoğraf No, Çizim No, Tür-Cins, Ölçüleri, Kullanılan Renkler, Kullanılan Motifler, Kullanılan Teknikler, Desen Tasarımı, Günümüzdeki Durumu ve Kompozisyon şeklinde oluşturulan bir gözlem formuna göre oluşturulmuştur. Her bir katalogda, sandukalar bu ölçütlere göre incelenmiş; fotoğraflar ve çizimler ile desteklenmiştir. Çalışmanın dördüncü bölümü ise "Değerlendirme ve Sonuç" başlığını taşımaktadır. Bu bölümde sandukalar; yeri, kime ait olduğu, tarihi, türü, formu, malzeme ve teknik, ölçüsü, yazı türü, yazı dili, kullanılan renk, kullanılan motif ve süsleme şeklinde oluşturulan başlıklarla tablolar halinde değerlendirilmiştir.