9
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
Türk mitolojisinde kuş motiflerinin tezhip sanatına yansımaları ve yeni tasarımlar
Mitoloji toplumların yaşamını yansıtan bir aynadır. İnsanların yaşamlarından bu yana kurgusal ve mekâna bağlı geliştirdikleri yaratıcı güçler, yaşamlar, ölümler ve buna bağlı olarak tanrısal öyküleri anlatan sosyal bilim alanıdır. Mitos ve logos kavramlarının birleşmesi ile oluşan bu kavram "söylence bilgisi veya bilimi" olarakta aktarılabilir. Mitler insanoğlunun yaşamı boyunca farklı kültür ve coğrafyalarda ortaya çıkmış kültürel miraslardır. Türk toplumu inançlarını, duygularını, gelenek ve göreneklerini iletmede doğayı üsluplaştırıp, stilize ederek motifler ortaya çıkarmışlardır. Bunlardan birisi de kuş figürleridir. Türk toplumu ve mitolojisi için önemli olgular arasındadır. Sanatın her alanında bu tasvirlerin yansıdığını görmek mümkündür. Türk toplumu efsanevi kuş motiflerini yaşatmak için birçok eser ortaya koymuşlardır. Bu alanlardan bir tanesi de tezhip sanatıdır. Bu çalışmada geleneksel değerlerimizden birisi olan tezhip sanatını Türk mitolojisinde bulunan kuşlar ile destekleyerek yeni tasarımlar ile Türk kültür ve sanatına nasıl yansıdığını ortaya çıkmaktadır. Günümüzde önemini korumaya devam eden bu motifler geleneksel Türk sanatları alanında birçok çalışmaya ilham kaynağı olmaya devam etmektedir. Araştırmada, Türk mitolojisindeki kuşların tezhip sanatında kullanılması, motiflerimizin unutulmaması ve yeni alanlarda da görülmesi amaçlanmıştır.
Yaşar Kemal'in "Üç Anadolu Efsanesi" adlı eserinin minyatür sanatıyla görsel anlatımı
Bu araştırma, Yaşar Kemal'in Üç Anadolu Efsanesi adlı eserinde yer alan üç halk anlatısı olan Köroğlu, Karacaoğlan ve Alageyik efsanelerinin, geleneksel Türk minyatür sanatı aracılığıyla görsel anlatı biçimine dönüştürülmesini konu almaktadır. Çalışma, halk edebiyatı ürünlerinin görsel sanatlarla yeniden yorumlanabileceğini ortaya koymakta ve disiplinlerarası bir yaklaşım benimsemektedir. Araştırma nitel yöntemle yürütülmüş, betimleyici ve sanat temelli bir model kullanılmıştır. Bu tez çalışması kapsamında, Yaşar Kemal'in Üç Anadolu Efsanesi adlı eserinde yer alan üç halk anlatısı "Köroğlu, Karacaoğlan ve Alageyik" efsaneleri, olay örgüsü, kişiler ve tematik kavramlar açısından incelenmiş ve bu doğrultuda tasarımları yapılmıştır. Belirlenen altı sahne, minyatür sanatına özgü kompozisyon, renk ve uygulama teknikleriyle görselleştirilmiştir. Özgün olarak tasarlanan bu sahnelerde, minyatür sanatında kullanılan düz boyama, tarama, noktalama, akıtma, münhanî ve tül gibi geleneksel teknikler uygulanmıştır. Renklendirme aşamasında suluboya, zemin uygulamalarında ise akrilik mürekkep tercih edilmiştir. Tüm çalışmalar, minyatür sanatına uygun olarak hazırlanmış, oval kesimli özel kâğıtlar üzerine gerçekleştirilmiştir. Araştırma sonucunda elde edilen bulgular, minyatür sanatının yalnızca tarihî olayları değil, aynı zamanda mitolojik ve efsanevi halk anlatılarını da etkili bir biçimde görselleştirebildiğini göstermektedir. Ayrıca bu çalışma, kültürel belleğin görsel yollarla aktarılmasında minyatür sanatının işlevsel bir araç olabileceğini ortaya koymaktadır. Bu yönüyle araştırma, hem geleneksel sanatların çağdaş anlatılarla buluşturulmasına katkı sağlamakta hem de halk edebiyatının görsel bir dil aracılığıyla yeni kuşaklara aktarılmasına yönelik özgün bir yaklaşım sunmaktadır.
Süleymaniye Kütüphanesi Kılıç Ali Paşa 2 Envanter No'lu Mushaf'ın tezyini açıdan incelenmesi
Tezhip sanatı yüzyıllardan beri süregelmiş köklü ve kadim bir sanattır. Türklerin İslamiyet ile tanışması ve Mushaf'ı kutsal kitapları olarak görmeleriyle birlikte sanatkarların tüm hünerlerini gösterecekleri ana sanat icra zemini haline gelmiştir. Sanatkârlar geçmişten günümüze Kur'an-ı Kerim'i hem en güzel şekilde kaleme almakta hem de onu kıymetli bezemeler ve kap (cilt) ile kuşatmaya devam etmektedirler. Mushaflarda genel olarak zahriye tezhibi, serlevha tezhibi, sûre başı tezhibi, gül, durak ve ketebe sayfası olarak adlandırılan alanlara bezeme uygulanır. Bu araştırmaya konu alınan eser Süleymaniye Kütüphanesi Kılıç Ali Paşa Koleksiyonu 2 envanter numaralı Kur'an-ı Kerim'in tezhip sanatı açısından incelenmesidir. İncelenen Kur'an-ı Kerim ile ilgili olarak künye bilgilerinin olduğu bir tezin dışında bu anlamda konu alındığı herhangi bir kaynağa rastlanmamıştır. Tarafımızdan hazırlanan tezin konusu olan Kuran-ı Kerim'in tezyinat içeren unsurları analiz edilerek daha fazla görsel veri ve desenle tezhip sanatı ile ilgilenen araştırmacılara bir yazma eseri daha tanıtma imkânı sunulmuştur. Öncelikle Süleymaniye Kütüphanesi Kılıç Ali Paşa Kütüphanesi 2 demirbaş numaralı esere dair diğer kaynaklar temin edilmiştir. Eserin 265 adet çift sayfa şeklinde taranmış görsel dosya verisi bulunmaktadır. Bu sayfaların içinde bulunan serlevha, sûre başları ve güllerden oluşan tezyini sahalar araştırmanın kapsamı olarak sınırlandırılmıştır. Konu ile alakalı genel araştırma nitel araştırma yaklaşımlarından biri olan doküman analizi yöntemi ile yürütülmüştür. Elde edilen görsel veriler detaylı bir şekilde incelendikten sonra plan ve desen çizimleri yapılmıştır. Sûre başı tezhiplerinde benzer plan şemalarına ait olanlar gruplandırılmış elde edilen tüm veriler değerlendirmeleriyle birlikte sunulmuştur. Döneminin sanat anlayışına dair bilgileri bünyesinde barındıran bir kaynak olarak kayıt altına alınması ve ulaşılabilir veri haline getirilerek literatüre katkı sağlaması amaçlanmıştır. Hazırlanan tez üç bölümden oluşmakta bunlar; Birinci Bölüm: Mushaf Tezhibi, Cildi ve Bezeme Teknikleri, İkinci Bölüm: Süleymaniye Kütüphanesi Kılıç Ali Paşa 2 Demirbaş numaralı Mushaf'ın tezyini açıdan incelenmesi, Üçüncü Bölüm: Tipoloji kısmını içermektedir. Tez sonuç, kaynakça, ekler ve özgeçmiş ile son bulmaktadır.
Zihinsel yetersizliği olan bireylerde doğrudan öğretim yöntemi ile doğal bitkilerden dokuma sepet yapımının etkililiği
Günlük yaşantılarında tipik gelişen bireylerin kendileri için yapabildikleri çok fazla gelişim alanı bulunmaktadır. Ancak zihinsel yetersizlik yaşayan bireylerde aynı durum söz konusu değildir. Zihin yetersizliği olan bireylerin bağımsız olarak yaşayabilmesi, sosyal hayata katılabilmesi, toplum içerisinde üretici olabilmesi için meslek sahibi olması gerekmektedir. Bu araştırmayla zihinsel yetersizliğe sahip öğrencilere doğal malzemelerle sepet dokuma becerisi öğretilirken, bağımsız çalışabilme, meslek edinme ve sürdürülebilirliğe katkısı incelenmiştir. Araştırma, Bolu il merkezine bağlı, Özel Eğitim Meslek Okulu III. Kademe 3 hafif düzey zihinsel engelli olan 14-18 yaş grubu öğrencilerle yapılmıştır. Bu araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden olan tek denekli araştırma modeli kullanılmıştır. Doğrudan öğretim yöntemiyle sunulan sepet dokuma becerisi öğretiminin zihinsel yetersizliği olan öğrencilerin, sepet dokuma becerilerini yapmalarının etkisini incelerken tek denekli araştırma yöntemlerinden biri olan denekler arası yoklama evreli çoklu yoklama deseni kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen sonuçlara baktığımızda zihinsel yetersizliği olan bireylere sepet dokuma becerisinin öğretiminde Doğrudan Öğretim Yönteminin etkili olduğu görülmüştür. Bağımsız çalışma becerisi her üç öğrencide de öğretim oturumları ve yoklama oturumlarından sonra kazandırılmıştır. Öğrencilerin sepetleri tek başlarına yaparak bağımsız çalışabildikleri ve genelleme yapabildikleri ortaya konmuştur.
Kütahya iline ait efsanelerin çini yüzey ve formlarda uygulamaları
KÜTAHYA İLİNE AİT EFSANELERİN ÇİNİ YÜZEY VE FORMLARDA UYGULAMALARI YÜKSEK LİSANS TEZİ HÜLYA YILDIRIM BOLU ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ LİSANSÜSTÜ EĞİTİM ENSTİTÜSÜ GELENEKSEL TÜRK SANATLARI ANABİLİM DALI (TEZ DANIŞMANI: DR. ÖĞR. ÜYESİ KOZA KURT KIRTAY) BOLU, MAYIS- 2025 XIV + 93 Sayfa Anadolu, coğrafyası üzerinde yeşeren pek çok uygarlığın ve insanlığın gelişim tarihini sözlü ve görsel kültür hazinesi olarak bünyesinde barındırmaktadır. Bu uygarlıklar, kültürel birikimlerini geleceğe aktarma yoluyla, tarihte iz bırakmışlardır. Binlerce yıldır kuşaktan kuşağa taşınan kültürün anlatım dili, sanat olmuştur. Sözlü anlatım halk edebiyatını, görsel anlatımlar ise çini-seramik ve diğer sanatları oluşturmuştur. Bu bağlamda, Anadolu özelinde, binlerce yıllık köklü bir geleneksel kültür birikiminin sahibi olan Kütahya'nın; efsaneleri, çini figür ve motifleri çalışma konusu olarak ele alınmıştır. Kütahya, özgün çini desen ve formlarının gelişimini günümüze kadar sürdürerek, Türk geleneksel sanatları içinde kendine özgü bir yer edinmiştir. Türk halk edebiyatı araştırmaları sonucunda, Kütahya efsanelerinden beş metin çalışma konusu edinilmiş, her biri için ayrı kompozisyon kurgulanmıştır. İfade dili olarak seçilen 18 ve 19. yüzyıllar arası Kütahya çini-seramik desen ve formları araştırılmış, elde edilen veriler günümüz çini estetik ve sanat anlayışıyla harmanlanarak yeni tasarımlar oluşturulmuştur. Kütahya çini-seramikleri, halkın gereksinimlerini karşılaması, işlevsel özellikleri ile özgün üslup ve teknikleri açısından önemli bir konu olması sebebiyle tercih edilmiştir. Yapılan çalışmanın hem belge niteliği taşıması hem de görsel nitelikleriyle kültürel aktarıma katkı sağlaması amaçlanmıştır. ANAHTAR KELİMELER: Kültür, Kütahya, Çini, Seramik, Efsane
13 ve 14. yüzyıl Harîrî Makâmâtı nüshalarında yer alan minyatürlerin kompozisyon renk ve dönem açısından incelenmesi
13 ve 14. yüzyıl minyatür sanatı, dönemin önemli edebî eseri olan Harîrî Makâmâtı'na ait 11 nüsha üzerinden yapılan kompozisyon ve renk değerlendirmeleri ile analiz edilmiştir. Geniş bir coğrafyaya yayılan Selçuklu Devleti ile başlayan oluşumun Memlük Devleti'ne yansımaları ve değişimi incelenmiş, dönemler arası geçiş minyatürler üzerinden ortaya konmuştur. Çalışmanın kapsamını, Harîrî Makâmâtı'nı Paris, Bibliotheque Nationale, (PBnF) Arabe 3929, Paris, Bibliotheque Nationale, Arabe 6094, Paris, Bibliotheque Nationale, Arabe 5847, Leningrad, Academy Of Science, (LAoS) şimdiki adıyla Institute of Oriental Manuscripts of the Russian Academy of Sciences (IOM RAS), St. Petersburg, C.23, İstanbul, Süleymaniye Yazma Eserler Kütüphanesi (SYEK) Esad Efendi 2961, London, British Library, (LBL) Or. 1200, London, British Library, (LBL) Or. 9718, London, British Library, (LBL) Or. Add. 22114, London, British Library, (LBL) Or. Add. 7293, Oxford, Bodleian Library, (OBL) Marsh 458, Vienna, Nationalebibliothek, (VNb) A.F.9 kodlu eserler oluşturmaktadır. Bahsi geçen 11 nüsha içerisinde, elde edilen nüshaların minyatürleri, kompozisyon ve renk açısından irdelenmiştir. Dönemin minyatür sanatına dair Harîrî Makâmâtı minyatürleri üzerinden bir değerlendirme yapılmıştır.
Geometrik geçmeli çinilerden bazı hat örnekleri
"Geometrik Geçmeli Çinilerden Bazı Hat Örnekleri" başlıklı bu tezde, İstanbul'daki cami ve türbelerde yer alan çinili hat örnekleri, çalışmanın odak noktasını oluşturmaktadır. İncelenen eserler; çini yüzeylere uygulanmış, geometrik tezyinat esasına göre tasarlanmış ve hat sanatıyla bütünleştirilmiş süsleme örneklerinden oluşmaktadır. Araştırmamız kapsamında toplam on altı yapı incelenmiştir. Tespit edilen eser sayısı otuz sekizdir. Bunlardan on iki tanesi merkez kurgusu örgü motifli, on altısı merkez yıldız motifli, ikisi ise aynı kurguda tasarlanmış özgün panolardır. İstanbul dışında incelenen yapılarda ise aynı şekilde kurgulanmış sekiz pano yer almaktadır. Araştırma kapsamında, başta Süleymaniye, Hadım İbrahim Paşa, Kadırga Sokullu Mehmed Paşa, Kılıç Ali Paşa ve Beylerbeyi camileri olmak üzere İstanbul'daki bazı camiler analiz edilmiştir. Özellikle yazı çeşidinin celî sülüs olduğu, kurgu ve tasarımlarının ise büyük ölçüde benzerlik gösterdiği gözlemlenmiştir. Panoların çoğu İznik üretimi olup sıraltı tekniğiyle yapılmış; renk olarak ise en çok lacivert tercih edilmiştir. Süleymaniye Camii'nde Fatiha Suresi, iki pano hâlinde yazılmış ve simetrik biçimde yerleştirilerek mihrap duvarını süslemiştir. Hadım İbrahim Paşa Camii'nin son cemaat yerinde, Esmâ-i Hüsnâ yazılı iki pano; Kadırga Sokullu Mehmed Paşa Camii'nde ise mihrapta yer alan İhlâs Suresi yazılı simetrik panolar ve pandantiflerde bulunan altı adet Esmâ-i Hüsnâ panosu dikkat çekmektedir. Kılıç Ali Paşa Camii'nde, mihrap üzerinde Esmâ-i Hüsnâ yazılı bir pano; Beylerbeyi Camii'nde ise İhlâs Suresi yazılı bir pano yer almaktadır. Ayrıca Eyüp Sultan, Şehzade Mehmed ve III. Murad türbeleri ile Topkapı Sarayı'nda da benzer tasarıma sahip çini panolar görülmektedir. İstanbul dışındaki bazı yapılar da araştırmaya dâhil edilerek örnek çeşitliliği artırılmıştır. Anahtar Kelimeler: Çini Sanatı, Hat Sanatı, Geometrik Süsleme, Desen, Motif
15. yüzyıl Timur ve Türkmen dönemi nizamî hamselerindeki (Tsmk) hüsrev ve şirin minyatürlerinin mukayeseli analizi
ÖZET Bu çalışmada TSMK'da bulunan, 15. yüzyıl Timur ve Türkmen dönemi Nizamî Hamselerindeki (TSMK) Hüsrev ve Şirin minyatürlerinin karşılaştırmalı analizinin yapılması amaçlanmıştır. Araştırmamızda yirmi sekiz yazma eser bulunmaktadır. Eserler cilt kapakları, mühürleri, serlevha ve bölüm başı tezhipleriyle beraber incelenerek, detaylı şekilde analiz yapılması hedeflenmiştir. Tasvirlerin aynı yüzyıl ve coğrafya içinde Timurlu ve Türkmen olarak ayrılmasının tespit edilmesi zor olduğu kadar, karmaşık ve iç içe geçmiştir. Kronolojik olarak sıraladığımız 15. yüzyılın başından sonuna kadar tarihlenen bu resimli nüshaların üslup özellikleri, teknik analizleri yapılmış ve bu doğrultuda ikonolojik sonuçlar çıkarılmaya özen gösterilmiştir. Dönemler incelendiğinde, Hüsrev ve Şirin bölümlerine konu olan minyatürlerin genellikle aynı sahneler üzerinde yoğunlaşıp, konu olarak belli başlı olayların resmedilmek için seçildiği fark edilmiştir. Seçilen sahnelerin bir yüzyıl boyunca değişmemesi, eserlerin şablon şekilde benzerlik göstermesi dikkat çekmiştir. Dönemin sanat hâmilerinin talepleriyle yapılmış yazma eserlerde minyatür tasarımı ve kompozisyon kurgusu son derece gelişmiştir. Çalışmanın sonunda ortak coğrafyada aynı zaman içerisinde oluşmuş minyatürlerin arasında karşılaştırma yapılarak benzerlik ve farklılıklar üzerinde durulmuştur. Anahtar kelimeler: Timurlu, Türkmen, Minyatür, Yazma Eserler, TSMK.
Hat sanatında şaz yazışlar
İslâm sanatları içerisinde çok özel bir yere sahip olan hat sanatı, Kurân-ı Kerîm' in ilk yazılışından beri varlığını günümüze kadar değişerek ve gelişerek sürdürmektedir. Önceleri metinleri kayda geçme amacı taşıyan yazı daha sonra yazılacağı yere göre çeşitlenerek estetik bir biçim kazanmaya başlamıştır. Bir takım estetik arayışlara giren hattatlar tarafından asırlar boyunca farklı yazılış biçimlerine yönelmesiyle yazı çeşitliliği artmıştır. Bu çeşitlilik beraberinde "şaz" diye isimlendirdiğimiz yazı tarzlarını ortaya çıkarmıştır. Hat sanatında belirli kuralları olan harf terkiplerinin dışında, şaz sayılabilecek düzeyde yazı mevcuttur. Bu yazı tarz biçimleri, gerek harf gerekse yazı içinde hareke ve tezyinî işaretlerden oluşmaktadır. Özellikle Şeyh Hamdullah'tan itibaren günümüze kadar olan hattatların bu tarz yorumları tez boyunca gündeme getirilmeye çalışılacaktır. "Hat Sanatında Şaz Yazılışlar" diye isimlendirdiğimiz bu çalışmada, Osmanlı döneminin ve günümüz hattatlarının konumuza ait yazılarından seçmeler yapıp incelenmiş ve yer yer mukayese edilmiştir. Şaz yazılışlarda öne çıkan hattatların hayatlarına da kısaca yer verilmiştir.