6
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
20. yüzyıl Türk tiyatrosunun yönetmen odaklı dönüşümünün incelenmesi
Bu tez, Türk tiyatrosunda tarihsel süreç içerisimde yaşanan avangart yönetmen sorunsalı üzerine hazırlanmıştır. Tiyatroda yönetmenin konumu, işlevi ve yönetmenin genel olarak ülke tiyatroları üzerinde bıraktığı etkiler tartışılmıştır. Bu bağlamda yönetmenliğin doğuş süreci, ardından avangardın sanat alanında doğuşuyle birlikte avangart yönetmen kavramının ortaya çıkışı sonrası tiyatronun geldiği süreç ortaya çıkarılmıştır. İlk Yönetmen Sax-Meiningen Dükü, Konstantin Stanislavski ve Andre Antoine örnek olarak incelenmiştir. Yönetmenliğe ve tiyatro sanatına kattıkları irdelenmiştir. Son olarak avangart yönetmenlere örnek olarak Vsevelod Meyerhold araştırılmıştır. Meyerhold'un oyunculuk anlayışı ve üslubunun hem Rus tiyatrosu hem de çağdaş tiyatroya etkileri değerlendirilmiştir. Böylelikle avangart yönetmenin etkileri de ortaya çıkarılmıştır. Tüm bu örnekler perspektifinde Türk tiyatrosu değerlendirildiğinde Türk tiyatrosundaki avangard sorunsalı belirginleştirilmiştir. Türkiye'de ilk tiyatro yönetmen örnekleri değerlendirilmiştir. Ardından Türk Tiyatrosuna kısa bir bakış atılmış, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemi, sanat anlayışları ve tiyatro durumu hakkında bilgiler verilmiştir. Son olarak Türkiye'de yönetmenlik başlığı altında, yönetmenler Muhsin Ertuğrul ve Haldun Dormen seçilerek bu iki örnek incelenmiş, avangart yönetmen sorunsalı tartışılmıştır.
David Mamet'in tiyatro oyunlarının göstergebilim bağlamında değerlendirilmesi
Bu tez çalışmasında, çağdaş Amerikan tiyatrosunun önemli isimlerinden David Mamet'in dört oyunu olan "Tiyatroda Bir Yaşam", "Glengarry Glen Ross", "Şal" ve "Oleanna", göstergebilim yöntemiyle çözümlenmiştir. Seçilen metinlerde yer alan temel dramatik ögeler ve bu ögelerin oluşturduğu ağ, anlamlandırma süreçleri bağlamında irdelenmiştir. Çalışmada her bir oyunun dil, mekân, zaman, beden dili, metaforlar gibi dramatik unsurları ve bu unsurların yüklendiği işlevler üzerine yoğunlaşılmıştır. Elde edilen bulgular ışığında, Mamet oyunlarının taşıdığı ortak temalar, kültürel kodlar ve evrensel mesajlar çözümlenerek yorumlanmıştır. Sonuç olarak, göstergebilimin metin çözümleme alanındaki etkinliği kanıtlanırken, David Mamet'in insan ve toplum gerçekliğini eleştirel bir bakış açısıyla ele alan tiyatro anlayışının ayırt edici nitelikleri ortaya konulmuştur. Türkiye'de Mamet ve oyunlarına dair çalışmaların yetersiz olması da göz önünde bulundurularak, bu tez ile hem akademik alan yazına katkı sunulması hem de oyunlarının ülkemizde daha fazla sahnelenmesi ve tanınması hedeflenmiştir. Anahtar Kelimeler: Göstergebilim, David Mamet, Tiyatro, Metin Analizi, Toplumsal Eleştiri
Queer representations in Turkish theatre and offering a model for the analysis of the plays through queer theory and feminist dramaturgy
This study proposes a queer dramaturgy model applicable to theatrical texts by combining the strategies of feminist dramaturgy with a queer critical approach. The theoretical framework explores core concepts such as the binary gender system, gender, heteronormative structures, and identity construction. With the contributions of thinkers like Foucault, Butler, Ahmed, and Halberstam, the historical and conceptual foundations of queer theory are revealed. In the practical part of the study, the proposed model is applied to the plays Cadının Bohçası (The Witch's Bundle), Kimsenin Ölmediği Bir Günün Ertesiydi (The Day After a Day When No One Died), and Kraliçe Gece (Queen Night), analyzing how queer representations are constructed at the levels of staging and narration. The findings demonstrate how the binary gender system is reproduced, the impact of normative structures on texts, and the potential for queering. Furthermore, reapplying the model to various plays from the 2000s to the present shows that queer modeling offers a structure that is not fixed but fluid and adaptable to the context of the play. In conclusion, this thesis presents a critical and transformative dramaturgical approach to creating queer literature and a queer critical perspective.
Bertol Brecht'in Adam Adamdır oyunu ile Haldun Taner'in Eşeğin Gölgesi adlı oyununun karakter öğesi üzerinden incelenmesi
Bu tez Bertolt Brecht'in Adam Adamdır oyunu ile Haldun Taner'in Eşeğin Gölgesi adlı oyununu epik unsurlar bağlamında karakter öğesi üzerinden incelemeyi ve karşılaştırmayı hedeflemektedir. Bu karşılaştırmanın epik tiyatro ile sosyal eleştirinin nasıl yapıldığına dair bir analiz yapma imkânı sağlayacağı düşünülmektedir. Bu doğrultuda yapılan çalışma ile beraber ayrıca eserlerdeki karakterlerin toplumsal rollerini ve topluma yönelik verdikleri mesajları daha iyi anlayabilmek adına da bir analiz sunacağı düşünülmektedir. Brecht ve Taner her ikisi de 20. yüzyılın önemli tiyatro yazarlarındandır. Toplumsal eleştiriyi temel alarak dönemlerinin sosyopolitik yapısını eserlerine konu edinmişlerdir. Savaşların etkilerine, toplumsal değişimler ile insanların dönüşümlerine yönelik gözlemler yapmış ve döneminin toplumsal yapısı ile ilgili eleştirilerde bulunarak bireyin içinde yaşadığı toplumla nasıl bir etkileşim içinde olduğunu incelemişlerdir. Bu çalışma Brecht ve Taner'in karakterlerini nasıl tasarladığı, karakterlerin toplumsal eleştiriyi nasıl ortaya koyduğu ve toplumsal dönüşümü nasıl ele almış oldukları üzerine de inceleme yapma imkânı sağlayacaktır.
Haldun Taner'in "Ay Işığında Şamata" oyunundaki kişilerin trajikomik bağlamda incelenmesi
Bu araştırmada, Türk Tiyatrosu'nun önemli oyun yazarlarından Haldun Taner'in "Ay Işığında Şamata" adlı oyununun oyun kişilerinin trajikomik unsurlarının incelemesi yapılmaktadır. Hayatı, bakış açısı, yaşamı, eserleri açısından saygın bir kişilik oluşturan yazarın hemen her oyununda geleneksel izleri görmek mümkündür. "Ay Işığında Şamata" adlı oyunuyla da, bu geleneği bozmayıp oyun kişileri üzerinden Türk toplum yapısını eleştirel-gerçekçi bir biçimde gözler önüne sermektedir. Türk Tiyatrosu'nun Köy Seyirlik Oyunları ile başlayıp, Hacivat-Karagöz Oyunu, meddah, Orta Oyunu ve Kukla Oyunu ile devam eden sürecinde "Ay Işığında Şamata" adlı oyun, komik unsurların trajik unsurlarla bir araya gelerek trajikomiği oluşturması açısından modern Türk Tiyatrosu'nun güzel örneklerinden birini oluşturmaktadır. Haldun Taner bu oyunda "kişiler arası iletişimi, yozlaşmayı, statüyü, insanlar arasındaki üstünlük kurma çabalarını; Türk toplumunun özelliklerini ve Türk toplumunun ahlak yapısını" anlatmaktadır. Oyunun birinci perdesinde bunları anlatan Haldun Taner'in ikinci perdede seyircilerin arasına oturttuğu oyuncu-seyirciler tarafından oyunun eleştirilmesi üzerine sahnedeki oyunculara oyunu tekrar oynatması trajikomik bir durum yarattığı anlaşılmaktadır. Toplumda olan ile olması gerekeni gözler önüne seren yazar bu oyunla toplumun trajikomik kişilerine ve durumlarına örnek oluşturacak bir eser ortaya koyduğu bilinmektedir. Bu eserdeki kişileri trajikomik bağlamda incelemek amacıyla yazılan bu tez, geleneksel Türk tiyatrosunun yapısını ve bu yapıyı oluşturan kişileri araştırmak bakımından önem arz etmektedir. Anahtar Kelimeler: Geleneksel, Tiyatro, Türk, Oyun, Komik, Trajik, Trajikomik.
Karakter yaratımında oyuncunun iyileşmesi
Stanislavski sisteminin en önemli meselelerinden biri gerçekliktir. Sahnede yaşanan her şeyin seyirciye tam anlamıyla geçmesi ve seyircinin piyese tam anlamıyla inanması önemlidir. Zira göstermeye bağlı sanatlar arasında yer alan tiyatro, gerçekliğin yeniden yaratılmasını ve bu yaratıma seyircinin de dâhil olmasını gaye edinir. Aksi durumda piyese inanmayan seyirci ile sahnedekiler arasında sürekli bir mesafe olacaktır ve bu mesafe tiyatronun amaçlarına ulaşmasını engelleyecektir. 19.yüzyılda yaşayan ve "Moskova Sanat Tiyatrosu" gibi önemli bir oluşumu kuran Stanislavski, Büyük Rus devrimi öncesinin önemli isimleri arasındadır. O, tiyatroda gerçekliği oldukça önemsemiş ve tiyatronun seyircide yarattığı gerçeklik duygusuyla başarıya ulaştığını savunmuştur. Psiko-realist oyunculuk kavramını ileri süren ve gerçekliğin karakter yaratımındaki belli kavramlar üzerinden şekilleneceğine inanan Stanislavski geliştirdiği sistem oyunculuğuyla büyük saygı görmekte ve bu alanda öncü olmaktadır. Bu tez çalışmasında Stanislavski sistem oyunculuğu çerçevesinde karakter yaratımı süreci ele alınmış ve bu sürecin sonunda oyuncunun karakterden çıkarak nasıl iyileştiği incelenmiştir. Literatür taraması yöntemiyle hazırlanan tez çalışmasında başta Stanislavski eserleri olmak üzere, bu alandaki önemli kaynaklar derlenmiş ve sonuçları, araştırmayı şekillendirecek şekilde kullanılmıştır.