Afet yaşayan bireylerde sosyal destek algısının kaynak ve işlev temelli ölçülmesi: Bir ölçek geliştirme çalışması

Afet yaşayan bireylerde sosyal desteğin nasıl ölçüleceği, psikometri literatüründe çözüm bekleyen bir sorun olarak kalmaktadır. Mevcut araçların büyük çoğunluğu, afet bağlamında işlevsel açıdan kritik olan kaynak (kimden?) ve işlev (nasıl/ne zaman?) boyutlarını birlikte ele almaktan uzak kalmaktadır. Bu çalışma, 2023 Kahramanmaraş depremi mağdurlarını hedef kitle olarak belirleyerek afetlerde algılanan sosyal destek yapısını kaynak ve işlev temelli çok boyutlu bir model üzerinden ölçen yeni bir psikometri aracı geliştirmeyi amaçlamaktadır. Ölçek geliştirme araştırması iki aşamadan oluşmaktadır. Birinci aşamada sistematik literatür taraması, uzman değerlendirmesi (Delphi tekniği), bilişsel görüşmeler ve pilot çalışma aracılığıyla 43 maddelik bir ön havuz oluşturulmuştur. İkinci aşamada, 8 ilde depremden doğrudan etkilenen 607 katılımcıdan yüz yüze, kâğıt-kalem formatında veri toplanmıştır. Elde edilen veriler; keşfedici faktör analizi, keşfedici graf analizi, doğrulayıcı faktör analizi, keşfedici yapısal eşitlik modellemesi, ölçüm değişmezliği, güvenirlik, yapı geçerliği, madde tepki kuramı ve ağ psikometrisi analizleriyle değerlendirilmiştir. Bulgular, beş faktörlü 28 maddelik bir yapıyı tutarlı biçimde desteklemiştir. İç tutarlık ve bileşik güvenirlik kabul edilebilir sınırlar içinde kalmış; yakınsak ve ıraksak yapı geçerliği sağlanmış; madde tepki kuramı analizleri yüksek madde ayırt ediciliğini ortaya koymuş; ağ psikometrisi boyutsal tutarlılığı doğrulamıştır. Ortak yöntem varyansı anlamlı bir alternatif açıklama olarak değerlendirilemeyeceği görülmüştür. Geliştirilen Afetlerde Algılanan Sosyal Destek Ölçeği (AASDÖ-28), kaynak ve işlev boyutlarını eş zamanlı olarak ele alan, güçlü psikometrik özelliklere sahip bir araç olarak afet sonrası psikososyal değerlendirme literatürüne katkı sunmaktadır.