Ortaöğretim Öğrencilerinin Ortak Dil Olarak İngilizceye, Dünya İngilizcelerine ve İngilizce Aksanına Yönelik Farkındalık Düzeylerinin İncelenmesi

Bu çalışma, 2018 Ortaöğretim İngilizce Dersi Öğretim Programı’nı Dünya İngilizceleri (Dİ) ve Ortak Dil Olarak İngilizce (ODOİ) kavramları ekseninde analiz etmeyi ve ortaöğretim öğrencilerinin bu kavramlara yönelik farkındalık düzeylerini belirlemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada nicel araştırma modeli benimsenmiş; veriler Erzincan ilinde öğrenim gören 441 öğrenciye uygulanan Ortak Dil Olarak İngilizce kavramına, Dünya İngilizceleri kavramına ve İngilizce aksanına yönelik farkındalık ölçekleri aracılığıyla toplanmıştır. Çalışmanın kapsamını genişletmek amacıyla, öncelikle Ortak Dil Olarak İngilizce, Dünya İngilizceleri ve İngilizce aksanına yönelik farkındalık ölçekleri geliştirilmiş; Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizleri ile ölçeklerin geçerlik ve güvenirlik çalışmaları tamamlanmıştır. Doküman incelemesi sürecinde öğretim programı; genel amaçlar, felsefe ve kazanımlar boyutlarında betimsel analize tabi tutulmuştur. İnceleme sonucunda, öğretim programının giriş bölümünde İngilizceyi küresel bir ortak dil olarak tanımlayan teorik bir vizyon sunmasına rağmen, uygulama düzeyindeki kazanımların baskın bir şekilde iç çember (ABD ve İngiltere) normlarına dayandığı görülmektedir. Özellikle telaffuz ve dinleme kazanımlarında standart dil ideolojisinin korunduğu, çeşitli İngilizce varyantlarının ve dilsel çeşitliliğin göz ardı edildiği tespit edilmiştir. Öğrenci verileri incelendiğinde, katılımcıların öğretim programının kısıtlamalarına rağmen yüksek düzeyde ODOİ farkındalığına (X̄=4,08) ve pozitif bir aksan farkındalığına (X̄=3,89) sahip oldukları görülmüştür. Öğrencilerin Türk aksanıyla İngilizce konuşmayı bir eksiklik olarak görmedikleri ve anlaşılabilirliği estetik kaygıların önüne koydukları belirlenmiştir. Değişkenler arası analizlerde, cinsiyetin sadece aksan farkındalığında (kız öğrenciler lehine) anlamlı bir fark yarattığı; anne eğitim düzeyinin ise Dünya İngilizceleri farkındalığı üzerinde etkili olduğu saptanmıştır. Yapılan analizlerde, öğrencilerin ODOİ farkındalıklarının İngilizce akademik başarılarını anlamlı düzeyde yordadığı ortaya konmuştur. Araştırma sonucunda, öğretim programının öğrencilerin gerçek dünyadaki iletişim ihtiyaçlarıyla uyumlu hale getirilmesi ve öğretmen eğitiminde dilsel çeşitliliğe yer verilmesi gerektiği önerilmiştir.