0-3 yaş arası çocuk sahibi olan ebeveynlerin aşı karşıtlığı ile ilgili düşünce ve davranışlarının incelenmesi

Amaç: Aşılar günümüzde bulaşıcı hastalıkları önleme konusunda en etkili araçtır. Kronik hastalık tablolarının önüne geçilmesi, mortalite ve morbiditenin azaltılması amacıyla takvime uygun aşılama çok önemlidir. Etkili aşılama programı ile gelişmekte olan ülkelerde enfeksiyon nedeniyle ölüm oranlarında belirgin azalma görülmüştür. Dünya genelinde sıklığı giderek artmakta olan aşı reddine yönelik devlet politikaları ve dini-felsefi olarak önde gelen kişilerin telkin yolu ile mücadele başlamış olsa da somut adımlar atılabilmesi için yeterli istatistiksel çalışma ve veri yoktur. Tüm bunlar göz önüne alındığında, ebeveynlerin aşı reddinin önüne geçilmesi, ancak aşı reddine yönelik düşüncelerin ve sebeplerin tespiti ile mümkün olacaktır. Bu çalışmada aşı reddine yönelik düşünce ve tutumların tespiti ve önüne geçilmesi için adımlar atılması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Bu çalışma, DEÜTF Sağlıklı Çocuk İzlem Polikliniği'ne ve Karabağlar 85 No'lu aile hekimliğine başvuran 0-3 yaş arası çocuk sahibi olan ebeveynlere yüz yüze sunulan araştırma veri formu yöntemi ile kesitsel tanımlayıcı olarak yapılmıştır. Kullanılan araştırma veri formu, sosyodemografik veriler ve aşı reddi ile ilgili bilgi, tutum ve düşünceleri anlamaya yönelik sorulardan oluşmaktadır. Bulgular: Çalışmamızda; katılımcıların %52,8'inin aşının çok gerekliği olduğunu, %37,2'sinin aşının gerekli olduğunu %8,7'sinin bu konuda kararsız olduğu ve %1,3'ünün aşının gereksiz olduğunu düşündüğü belirlenmiştir. Katılımcıların %94,8'inin çocuğuna aşı takvimine uygun aşı yaptırdığı, %3'ünün çocuğuna aşı takvimine kısmen uyum ile aşı yaptırdığı ve %2,2'sinin çocuğuna aşı takvimine uygun aşı yaptırmadığı belirlenmiştir. Rutin dışı aşılar (Rotavirüs ve Menenjit aşıları) ile ilgili bilgi sahibi olan ve çocuklarına uygulatan ebeveynlerin aşıların çok gerekli olduğu yönündeki düşünce yüzdesinin, bu aşıları çocuklarına uygulatmayanlara göre daha yüksek olduğu saptanmıştır. Çevresinde aşı yaptırmayı reddeden kişiler olan ebeveynlerin çocuklarına aşı yaptırma konusunda ki kararsızlık oranlarının daha yüksek olduğu saptanmıştır. Aşı ile ilgili bilgileri akademik yayınlardan aldığını ifade eden ebeveynlerin aşıların çok gerekli olduğu yönündeki düşüncesinin daha yüksek olduğu, aşılar ile ilgili bilgileri sosyal medyadan aldığını ifade eden ebeveynlerin ise çocuğunu aşı takvimine uygun aşılatma oranlarının daha düşük olduğu saptanmıştır. Çalışmamıza katılan ebeveynlere, aşılar ile ilgili bilgi alabilecekleri sağlık otoritelerine (çocuk hekimi, aile hekimi, hemşireler, sağlık bakanlığı) ne kadar güven duydukları sorulmuş olup, çocuklarını rutin aşılama takvimine uygun aşılatmayan tüm ebeveynlerin sağlık otoritelerinin söylediklerinin her zaman yanlış olduğuna inandığı, sağlık otoritelerinin söylediklerinin her zaman doğru ve genelde doğru olduğuna inandığını ifade eden ebeveynlerin ise rutin aşılama takvimine uyum oranlarının daha yüksek olduğu saptanmıştır. Covid-19 pandemisi süresince, kendi aşılarını uygun sayıda yaptıran ebeveynlerin, çocuklarını rutin aşılama takvimine uygun aşılatma oranlarının da daha yüksek olduğu saptanmıştır. Sonuç: Ülkemizde 2010 yılından itibaren artış gösteremeye başlayan aşıyı reddeden aile sayısı Sağlık Bakanlığı tarafından açıklanan verilere göre 2017 yılından itibaren 10.000'i geçmiştir. Bu artış hızı ile yaklaşık 5 yıl sonra bağışıklama oranlarının ülkemizde %80'ler düzeyine ineceği tahmin edilmektedir ve bu durum da çok az görülen hastalıkların insidansında ciddi artışa, artık toplumda görülmeyen hastalıkların tekrar ortaya çıkmasına sebep olabilir. Çalışmamızda katılımcıların %94,8'inin çocuğuna aşı takvimine uygun aşı yaptırdığı, %3'ünün çocuğuna aşı takvimine kısmen uyum ile aşı yaptırdığı ve %2,2'sinin çocuğuna aşı takvimine uygun aşı yaptırmadığı belirlenmiştir. Aşılama oranları yüksek olsa dahi düşme eğiliminde olması tedirgin edicidir ve sağlık otoriteleri tarafından ebeveynlere verilecek aşılama / bağışıklama eğitimlerinin bu negatif gidişata engel olabileceği kanaatindeyiz. Sosyal medyanın uygun kullanılmaması ile dezenformasyonun arttığı güncel durumda, yanlış kullanım ve örgütlenmenin aşılar ile ilgili düşünceyi ve aşılama takvimine uyum oranlarını negatif yönde etkilediği ve bununla ilgili eğitimler verilmesi gerektiği aşikardır.