101 no'lu Mühimme Defteri'nin transkripsiyonu ve değerlendirmesi

`101 No'lu Mühimme Defterinin Transkripsiyonu ve Değerlendirilmesi' başlığını taşıyan yüksek lisans tezi, II. Süleyman'nın saltanatı (1687-1691) yılları içinde yer alan, 1690-1691 yıllarında tutulmuş olan mühimme defterinin, transkripsiyonu, değerlendirilmesi ve tasnifini ihtiva etmektedir.Çalışılmış olan defterin, `Giriş' kısmında defterin kapsadığı yılları içine alan, II. Süleyman'ın saltanatı yıllarından, Osmanlı Tarihi ve Dünya Tarihi için önemli bir dönüm noktası olan Karlofça Antlaşması'na kadar geçen süredeki olaylardan bahsedilmiştir. Bunun ardından genel olarak mühimme defterlerinin özelliklerinden söz edilmiştir.Defter, birinci bölümde, `Değerlendirme' genel başlığı altında ve iki kısımda incelenmiştir. Bunlardan ilki şekil özellikleri kısmı olup, defter fizîkî yönüyle ele alınmış; muhteva özellikleri kısmında ise içerdiği hükümlerin konuları ve içerik olarak değerlendirilmesi ele alınmıştır.Defter; 1690-1691 Osmanlı Tarihinin genel profiline uygun olarak, Belgrad, Vidin, Avlonya gibi Balkanlarda yüzyıl içinde Avusturya ile mücadeleye sebeb olan beldelerin, savunulması, bu savunmalar için gerekli olan mühimmat ve askerin tedariki, bunlarla ilgili, Osmanlı'nın kendi kuvvetlerine, ya da ona tâbi olan Erdel kralı, Eflak voyvodası, Boğdan voyvodası ve Kırım hanlarına gönderilen hükümleri içermektedir. Buna ek olarak bu dönemde oldukça yaygın olan eşkıyalık faaliyetleri, devlet görevlilerinin müsbet ya da menfî çeşitli faaliyetleri, kilise tamirleri, halkın korunması, görev tevcîhi, asker kaçakları ve halka yaptıkları vs. gibi birçok konu defterde bulunmaktadır. İkinci bölümde ise, hükümlerdeki konuların özeti niteliğinde olan hüküm özetleri yer almıştır. Üçüncü bölümde, genelden özele gidecek şekilde hükümler konularına göre tasnif edilmiştir ve dördüncü ve son bölümde de metnin transkripsiyonu yer almıştır.1699 Karlofça Antlaşması gibi, Osmanlı Devleti'nin gerilemesinin belgesi olarak adlandırılabilecek bir olayın, arka planını oluşturan yıllara mercek tutmamızı sağlaması ve bu dönemin askerî, siyâsî, toplumsal, ekonomik durumu hakkında önemli bilgiler içermesi açısından, defterin mühim bir belge niteliği taşıdığını söylememiz mümkündür. Defterin bu yönleri nedeniyle de, çalışmamızın, XVII. yüzyıl Osmanlı Tarihinin 1690-1691 yıllarına ışık tutmasını umut ederek, çalışmanın bu anlamda faydalı olacağı kanaatini paylaşıyoruz.