1144 numaralı Kudüs-i şerif Surre Defteri (M. 1620-21/h. 1030) (Transkripsiyon-değerlendirme)

Surre, kelime olarak kese, akçe kesesi, para kesesi demektir. Genel olarak içine değerli eşya ve para konan şeylere de surre denmektedir. Terim olarak ise; Osmanlı Devleti tarafından her yıl Hac mevsiminde Haremeyn-i Şerîfeyn (Mekke ve Medine şehirleri) ve Kudüs-i Şerîf ahalisine gönderilen aynî ve nakdî yardımlara denmektedir. Gönderilen paralar, keselere koyulduğu için bu adı almıştır. Bir diğer adı da 'malûmiyye' idi. Osmanlılarda sürrenin başlangıcı eskilere dayanmaktadır. Kaynaklarımızın belirttiği üzere surre alayını gönderen ilk Osmanlı Hükümdarı Yıldırım Bayezid Handır. İlk surreyi Yıldırım Bayezid, sonra oğlu Çelebi Sultan Mehmed göndermişlerdir. Sultan II. Murad da Mekke, Medine ve Kudüs'e her yıl surre gönderirdi. Surre kafilesi, her yıl Receb-i Şerîf'in on ikisinde muhteşem bir alayla İstanbul'dan yolcu edilirdi. Osmanlılar'ın Kudüs'e hizmetleri yönetimleri boyunca artarak devam etmiştir. Osmanlılar'ın verdikleri isimle Kudüs-i Şerîf, üç semavi din tarafından mukaddes kabul edilen yegâne şehirdir. Mekke ve Medine'nin yanısıra Kudüs'e ve Halîlü'r-rahman'a da surre gönderilmiştir. Kudüs sürresi ise, kaynaklara göre Sultan II. Murad döneminde gönderilmeye başlanmıştır. Osmanlı hükümdarları, surrenin güvenli bir şekilde Kudüs'e ulaştırılmasına ve ihtiyaç sahiplerine dağıtılmasına özen göstermişler. Hac yolları üzerinde bulunan Kudüs ve çevresinde emniyet ve asayişin sağlanması son derece mühim bir konu olarak değerlendirilmiştir. Bu hususta, H. 1030 / M. 1620-1621 tarihli Kudüs Ahâlîsi Surre Defteri'nden, Osmanlı Kudüs'ünün 17. yüzyılın ilk çeyreğindeki tarihini, sosyokültürel ve iktisadî durumunu içeren kıymetli bilgiler elde edilmiştir. Tezimizi müteşekkil defterimizi transkript edeceğiz ve surre defterimizin ayrıntılı olarak değerlendirmesini yapacağız. Böylelikle Osmanlı devleti döneminde Kudüs'ün çalışmamız için belirlediğimiz tarihler süresince nasıl bir yol izlediğini aktarmış olacağız.