12 Mart'tan 12 Eylül'e Türkiye'de hükümet krizleri ve Türk demokrasisine etkileri (1971-1980)

Çağdaş devletlerin büyük çoğunluğunda olduğu gibi, Türkiye Cumhuriyeti'nde de yürütme organı, Millet Meclisi çatısı altında kurulan hükümetler oldu. Cumhuriyetin kuruluşundan itibaren Türk devlet teşkilatındaki siyaset kurumu, demokrasi temelli çok partili hayat olarak hedeflendi ve bu çizgide şekillendirildi. Çok partili siyasî hayat, zaman zaman kesintiye uğrasa da bu modelden vazgeçilmedi. Bazı dönemlerde siyasî hayata, siyaset dışı kurumlar müdahalede bulundu. Bu nedenle Türk siyasetinde olağan dışı dönemler yaşandı. Bazı dönemlerde de siyasî buhranlar ve hükümet krizleri görüldü. İşte bu dönemlerden bir tanesi de "12 Mart 1971 Askeri Muhtırası ile 12 Eylül 1980 Askeri Darbesi" arasında kalan dönemdir. 12 Mart 1971 tarihinde TSK üst komuta kademesi, ülkenin içinde bulunduğu anarşik ve kaotik ortamın sonlandırılamaması, ekonomik şartların her geçen gün kötüye gitmesi, siyasî istikrarsızlık gibi nedenlerle mevcut hükümetin değiştirilerek yerine tüm topluma hitap edecek partilerüstü bir anlayışla hükümet kurulmasını aksi halde idareyi üzerine alacağını bildiren bir muhtıra yayınladı. Bunun üzerine Türk siyasetinde demokratik teamüllerden farklı olan yeni bir dönem başladı. Bu dönemde 4 tane partilerüstü hükümet kuruldu. Ancak bu model başarılı olamadı. Sonra kurulan hükümetler her ne kadar daha demokratik usullerle kurulmaya çalışılsa da mevcut siyasî yapı ve ülkenin genel durumu nedeniyle hükümet krizleri sonlandırılamadı. Yaklaşık 10 yıllık bu süreçte hükümet krizleri nedeniyle 11 tane istikrarsız hükümet kuruldu. Hükümet krizlerinin ortaya çıkmasında parlamenter sistemden kaynaklanan sorunlar, ideolojik ayrışmadan kaynaklanan sorunlar, iç ve dış siyasetten kaynaklanan sorunlar, demokrasi dışı unsurların siyasete müdahaleleri etkileri görüldü. Bu dönemde yaşanan hükümet krizlerinin Türk demokrasisine uzun yıllar sürecek ve günümüze kadar ulaşacak bazı etkileri oldu.