1246 (1830-1831) tarihli Çankırı Kazası'nın 1810 numaralı nüfus defteri

Nüfus defterleri devletlerin sosyal, kültürel ve ekonomik yapısını analiz etmek için önemli bir kaynak oluşturmaktadır. Osmanlı Devleti'nde, modern olarak nitelendirilen ilk nüfus sayımı 1830-1831 yıllarında gerçekleştirilmiştir. Bu nüfus sayımının doğal bir ürünü olarak ortaya çıkan nüfus defterleri, tarih araştırmalarında oldukça büyük bir önem arz etmektedir. Nüfus defterleri; tutuldukları dönemin demografik, ekonomik ve sosyolojik yapısı hakkında zengin bilgiler sunmaktadır. Bölgenin idari yapısı, yerleşim yerlerinin isimleri, kayda konu olan şahısların isim ve lakap bilgileri, yaşları, erkek nüfusun sayısı, doğum ve ölüm tarihleri, göç olayları, nüfus hareketleri gibi birçok konu defterler sayesinde öğrenilebilmektedir. Din, bireyin ve toplumun değer yargılarını da şekillendirir. Omanlı İmparatorluğu, dini ve siyasi yapısı iç içe geçmiş, İslam'ın devlet yönetiminde önemli bir rol oynadığı bir devletti. Osmanlı'nın devlet yapısı, İslam hukuku (şeriat) ve geleneksel devlet yönetimi kurallarıyla şekillenmişti. Bu ilişkiler, Osmanlı'nın toplumsal yapısında ve devlet idaresinde şekillenmiştir. Din, devlet yönetiminin bir parçası olarak kabul edilmiş ve bu anlayış yüzyıllar boyunca Osmanlı İmparatorluğu'nun temel karakteristiklerinden biri olmuştur. 1810 numaralı Çankırı Kazası defterinde mahalle ve karye kayıtlarındaki mesleklere baktığımız zaman en çok icra edilen mesleklerin Hafızlık, İmamlık ve Mollalık olduğunu görmekteyiz. Buda Osmanlı Devleti'nin sosyal hayatta Osmanlı siyasi iktidarı için bir toplumsal değer yargısı olmasının yanı sıra, başlangıçtan itibaren önemli bir meşruiyet aracı ve güç sembolü olmuştur. Çünkü Osmanlı Devleti, daha kuruluş aşamasındayken din-devlet birlikteliği içerisindedir. Manevi önder olarak da itibar görürlerdi. 1810 numaralı Çankırı kazasının nüfus defteri 1246 yılı kayıtlarındaki istatistiklerini içermektedir. Ankara Çankırı'da bulunan mahalle ve köy isimleri, hane reislerinin adları, şahısların statü ve lakaplarını belirten unvanları, akrabalık ilişkileri, meslekleri, yaşları, erkek çocuk doğum ve ölüm yaşları da çalışmalarda ortaya çıkarılmıştır. Defterde Gayri müslim nüfusa herhangi bir bilgiye ulaşılmamıştır. Bundan ötürü vergilendirmeyle ilgili bir bilgi yoktur. Fiziksel özellikler ile ilgili bir bilgi yoktur. Anahtar Kelimeler: Osmanlı Devleti, Çankırı Kazası, Nüfus Defteri, 19.Yüzyıl, Müslim Defteri.