13. yüzyıla ait bir Türk dili yadigârı: Kitabü'l-Ef'al (Metin-inceleme-dizin)

9. yüzyılın sonu Türk tarihinde; kültürel, dinî ve dilsel anlamda büyük bir etki yaratmıĢtır. İslamlaştırma ve fütûhat dönemine denk gelen bu etki ile Türkler, İslam dinini kabul edip daha önce kullandıkları yazı sistemlerinden vazgeçip Arap harflerini kabul etmişlerdir. İslam dinini anlayabilmek, Arap ve Fars halklarıyla ticaret yapabilmek ve birlikte yaşamayı sağlayabilmek için bu dilin öğrenilmesi gereklilik hâline gelmiĢtir. Dolayısıyla dil kılavuzları, sözlükler, satır arası Kuraan tercümeleri, edebiyat ve tarihî eserler; dil incelemeleri açısından büyük önem verilecek kadar Türkçenin filolojik zenginliği hâline gelmiĢtir. Eldeki verilere göre, Arap harfleriyle yazılan ilk Arapça-Türkçe eser 10. yüzyılda, Karahanlılar döneminde Kaşgarlı Mahmud tarafındanyazılmış Dîvânu Lugâti't-Türk'tür. Fransız Millî Arşivlerinde bulunan Kitabü'l-Ef'al de satır arası Arapça-Farsça-Türkçe sözlük örneklerinden biridir. Harezm sahasında yazıldığı düşünülen eser, 13. yüzyılda kaleme alınmıĢtır. Arapça fiillerin Türkçe karĢılıklarının verildiği eserde, Türkoloji araĢtırmalarına kaynaklık edebilecek fonetik-morfolojik örnekler bulunmaktadır. Bu çalışmada, Arapça sözlüklere, Eski Türkçe kaynaklarına ve gramer çalışmalarına dayanarak Kitabü'l-Ef'al adlı eser fonetik, morfolojik ve leksik bakından ele alınmıĢ, metnin tranaskripsiyonu ve dizini de çalışmanın son bölümü olarak sunulmuştur.