15-18. yy. Nogay-Kazak Jırav ve akınlarının dili (Giriş-inceleme-metinler-sözlük)

Kazaklar oldukça zengin bir sözlü edebiyat kültürüne sahiptirler. Bu sözlü edebiyat kültürü içerisinde jırav ve akınların mirası özel bir önem taşımaktadır. Jırav ve akınların mirası edebî yönden araştırılmış olmakla birlikte Türkiye türkolojisinde bu eserler üzerine ciddi bir dil incelemesi yapılmamıştır. Kazakistan'da yapılan dil incelemeleri de sınırlıdır. Biz çalışmamızda 15-18. yy.lar arasında yaşayan Nogay-Kazak jırav ve akınlarının sözlü edebiyat ürünleri üzerine bir dil incelemesi yaptık. Çalışmamız temel olarak 5 bölümden oluşmaktadır. Bunlar 1. Giriş, 2. İnceleme, 3. Metinler, 4. Sonuç ve 5. Sözlük bölümleridir. Jırav ve akınlar Kazak edebiyat tarihi kitaplarında "Kazak Hanlığı devrindeki edebiyat" başlığı altında ele alınmaktadır. Giriş bölümünde bu edebiyat geleneği hakkında genel bilgiler verilmiştir. İnceleme bölümünde ses bilgisi, şekil bilgisi, cümle bilgisi ve söz varlığı (edebî dilde aktif olarak kullanılmayan kelimeler, eskicil kelimeler, Oğuzca kökenli kelimeler vb.) ele alınmıştır; yeri geldikçe edebî Kazak Türkçesinden ayrılan gramer özellikleri üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde metinlerin transkripsiyonu, aktarmaları ve Arap harfli yazma nüshalar verilmiştir. Sonuç bölümünde ise edebî Kazak Türkçesinde aktif olarak kullanılmayan ancak jırav ve akınların dilinde karşılaşılan Oğuzca ve Çağatayca unsurların kullanılmasının sebepleri açıklanmaya çalışılmıştır. Dizin bölümü ise kendi içinde iki bölüme ayrılmıştır; birinci bölümde gramatikal dizin, ikinci bölümde ise özel adların gramatikal dizini verilmiştir. Bu çalışmayla 15 ve 18. yy.lar arasında yaşayan jırav ve akınların sözlü edebiyat ürünleri kesintisiz olarak Türkiye Türkçesine aktarılmış ve yapılan dil incelemesi neticesinde Kazak Türkçesinin tarihi seyri hakkında da veriler elde edebileceğimiz ciddi neticelere ulaşılmıştır.