16. yüzyıl İznik çini sanatında yemek ve servis kaplarının incelenmesi

İslam mimarisiyle başlayıp günlük kullanım seramiklerini de içine alarak gelişmeye başlayan Türk çini ve seramik sanatı, 16. yüzyılda doruk noktasına ulaşarak bir dönüm noktası olmuştur. Bu dönemde İznik, çini ve seramik alanında bir üretim merkezi haline gelmiştir. İznik çinisinin bu derece ön plana çıkması ve benzersiz olması; dönemin sanat anlayışı, kullanılan teknik, biçim, desen ve kompozisyon ilişkilerinin titizlikle ve mükemmel bir şekilde oluşturulmasından kaynaklanmaktadır.Çeşitli işlevleri yerine getirmek için biçimlenen 16. yüzyıl İznik dönemi seramik kapların biçimleri kullanım alanı olarak dört farklı şekilde sınıflandırıldığı görülmektedir. Bu çalışmanın amacı, bu sınıflandırma içinde daha önce çalışılmamış olan ?Yemek ve Servis Kaplarını (Tabaklar, Sahanlar, Tepsiler, Kâseler-Üsküreler, Tazza'lar)? araştırarak incelemektir. Yemek ve servis kapları sırasıyla biçim açısından tek tek ele alınıp tarih, biçim, renk, desen ve kompozisyon özelikleri sınıflandırılarak anlatılmıştır.Yemek ve servis kapları biçim ve kompozisyon ilişkisi yönünden incelendiğinde; çeşitli kompozisyon şekilleri (serbest, simetrik, tek merkezden vb.) kullanılmış, işlevsellik ön planda tutulmuştur ve kullanım alanına göre işlevsellik dikkate alınarak biçimde değişikliğe gidilmiştir. Kompozisyonlar tasarlanırken süsleme elemanlarına ve tasarım ilkelerine bağlı kalınarak oluşturulmuştur. Ayrıca kompozisyonu oluşturan elemanlardan biçim, motif ve renkler o dönemim sanat anlayışına ve üslubuna göre şekillendirilmiştir.Yapılan araştırmada, İznik dönemi yemek ve servis kaplarının bulunduğu müze ve koleksiyonlardaki örneklerden ve çeşitli kaynaklardan faydalanılmıştır. Bu tez konusu kapsamında yapılan araştırma ile günümüzde devam etmekte olan çini ve seramik sanatına ve de gelecek kuşaklarımıza ışık tutarak belge oluşturulması amaçlanmıştır.Anahtar Kelimeler: İznik, Çini Yemek Kapları, Seramik, Biçim, Motif