1757-1758 yılı Mekke surre defterleri transkripsiyon ve değerlendirmesi

Surre, sözlükte "içine altın ve para gibi kıymetli eşyaların konulduğu kese" anlamına gelmektedir. Surre kelimesi terim olarak ise her yıl hac döneminden önce genellikle Mekke ve Medine halkına dağıtılmak için yollanan para, altın ve diğer eşyaları ifade etmektedir. İslam dininde büyük öneme sahip olan bu iki şehir, İslam devletlerince her zaman önemsenmiştir. Fakat Osmanlı Devleti'ndeki padişahlar tarafından ayrı bir öneme sahip olmuştur. Bu sebeple İslam'ın gözdesi olan Mekke ve Medine'ye sınıf farkı gözetmeksizin zengin veya fakir, ileri gelen ya da halktan herhangi birisine varıncaya kadar herkes tarafından özel bir törenle çeşitli hediyeler ve para gönderilmiştir. Harameyn'e surre gönderme geleneğini, Osmanlı Devleti'nden önce diğer İslam devletleri de başlatmış ve bu geleneği sürdürmeye çalışmıştır. Fakat bu geleneği yüksek bir ihtimam ile Osmanlı Devleti sürekli hale getirmiş ve belli bir sisteme oturtmuştur. Osmanlı Devleti'nde ilk olarak Yıldırım Bayezid döneminde surre gönderilmiştir. Daha sonra I. Mehmed, II. Murad dönemlerinde bu gelenek devam ettirilmiş ve I. Selim zamanında Hicaz'ın Osmanlı Devleti'nin topraklarına katılmasıyla sürekli ve sistemli hale gelmiştir. Böylelikle surreler, devlet erkânının katılımıyla birlikte özel törenler eşliğinde süregelmiş ve devletin yıkılmasına kadar devam etmiştir. Bu çalışmada 1171 Hicri/1757-1758 Miladi tarihinde Osmanlı Devleti tarafından Mekke'ye gönderilen surreler ve surrelerin kayıtlarının tutulduğu defterler ele alınmıştır. Transkripsiyonu yapılan bu defterlerden elde edilen bilgilerle, dönemin o Mekkesi ile ilgili sosyal ve ekonomik durumları hakkında çeşitli çıkarımlar yapılmaya çalışılmıştır.