18. yy. şairlerinden Diyarbakırlı Ali Rızâullah Efendi'nin tahmisleri (İnceleme-metin)

Klasik Türk edebiyatı geleneği içerisinde mecmûalar edebiyat ve kültür dünyamız açısından zengin kaynaklardır. Manzum, mensur, manzum-mensur düzenlenebilen mecmûalar, edebî metin, din, tasavvuf, ilim ve sosyal hayata ait birçok muhtevaya sahip olup bir taraftan antoloji mahiyetini taşırken diğer taraftan yeni, orijinal birçok bilgi ve metni de barındırmaktadır. Bu mecmûalardan biri de Ali Rızâullah Efendi'ye ait Tahmîsler Mecmûası'dır. Bu çalışmada, 18. yy. Şairlerinden Diyarbakırlı Ali Rızâullah Efendi'nin Tahmisleri (İnceleme-Metin) adlı Tahmîsler Mecmûası'nın metin çevirisi ve incelemesi yapılmıştır. Ali Rızâullah Efendi tarafından telif ve istinsah edilen eser; Millet Kütüphanesi, Ali Emîrî Efendi, 172 numaraya kayıtlıdır. 111 şairin 573 manzumesi bulunan eserde; 558 tahmîs, 3 mesnevî, 8 terc'i-i bent, 2 terkib-i bent, 1 muhammes ve 1 tesbî' vardır. Eserin; XIII. ve XIX. yüzyıllar arasında yaşamış şairlere ait şiirlere yapılan tahmîslerden meydana gelmesi ve tahmîs nazım şeklinin metinlerini bir araya getirmesi bakımından önem taşımaktadır. Çalışmamız giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. 18. yy.'ın tarihî, siyasi, sosyal ve edebî bakımdan genel hatlarıyla ele alındığı Giriş kısmında; mecmûa kavramı, mecmûanın gelişim süreci ve tasnifi üzerinde bir değerlendirme yapılarak mecmûaların klasik Türk edebiyatındaki yeri ve önemi hakkında bilgi verildi. Birinci bölümde; Ali Rızâ'î'nin hayatı, edebî kişiliği ve eserleri üzerinde durularak tahmîslerin şairin edebî kişiliğine olan katkısı değerlendirildi. İkinci bölümde, "Tahmîsler Mecmûası'nın tavsifî ve metin incelenmesi" yapılarak mecmûanın şekil özellikleri ve muhtevası incelendi. Üçüncü bölümde, metnin çeviri yazısı ve tıpkıbasımı verildi. Çalışma, bibliyografya ve sonuç bölümü ile sona ermektedir.