Poetry magazines
132 theses under this subject heading
15. YY.da yazılmış bir şiir mecmuası gramer-metin-dizin
XV.yy. Türk dili açısından önemli şair ve ediplerin yetiştiği bir dönemdir. Tasavvuf akımının etkili olduğu bu dönemde Anadolu coğrafyasında boy gösteren Yunus Emre, Şeyyad Hamza, Eşrefoğlu Rumi gibi kimi şairler verdikleri eserlerle Türk dilinin gelişimine önemli katkılar sağlamış, kalıcı eserler bırakabilmiştir. Bu şairler ve şiirlerin kimisi öne çıkarak sonraki nesillerce de tanınır, bilinir olmuş, kimileri ise fazlaca tanınmayıp geri planda varlığını sürdürmüştür. Geçmiş yüzyıllarda Türk diliyle yazılmış el yazması eserlerin günümüz diline aktarılması, edebiyat ve şiir gibi dil malzemesinin incelenmesi açısından uygun alanlarda dahi tümüyle gerçekleştirilememiştir. Dünyanın çeşitli yerlerindeki kütüphanelerde Türk dilinde yazılmış, varlığı bilinmekle birlikte henüz detaylı olarak incelenmemiş elyazması eserler bulunmaktadır. Bu eserlerden epey bir kısmı edebiyat ve dil araştırmacıları tarafından ortaya çıkarılmış, incelenmişse de bir kısım yazma eserler halıhazırda günümüz yazı çevrimine aktarılmayı ve incelenmeyi beklemektedir. Bu alandaki çalışmalar, yazmaların ait olduğu dönemin belirleyici özelliklerinin tespit edilmesi bakımından değerli olup, ayrıca örnek zenginliğine katkı sağlayacaktır. XV. yy.da yaşamış bir şair olan Halilî'nin yazdığı "Furkatname" adlı eserin Staatsbibliothek zu Berlin Preuβischer Kulturbesitz "Berlin Devlet Kütüphanesinde (Prusya Kültür Mirası) bulunan nüshası araştırmacılarca olarak incelenmiştir. Ancak söz konusu yazmanın sonunda Fürkatname bütünü dışında olduğu anlaşılan ve farklı şairlerin şiirlerinin bulunduğu bir ayrı bölüm daha vardır. Yapılan bu çalışmada bir bütün olarak söz konusu yazma sonundaki tüm şiirlerin üzerinde gramer çalışması ve dil incelemesi yapılmıştır. Anahtar Sözcükler: Türk Dili, 15. yy. Türk şiiri, Eski Anadolu Türkçesi, dil yapısı, gramer özellikler
Çorum Hasanpaşa Kütüphanesi 19 hk 25231 numarada kayıtlı mecmû'a-i eş'âr adlı eserin transkripsiyonu, incelenmesi ve MESTAP'a göre tasnifi (1b-34b)
Arapça cem' (toplama) kökünden gelen mecmûa kelimesi "düzenlenmiş, biriktirilmiş unsurların tamamı" anlamında kullanılmaktadır. Mecmûalar; yazıldıkları döneme ait edebî zevki yansıtma, divan ve cönklerde yer almayan bazı şiirleri içerme, bilinmeyen şâirleri ortaya çıkarma gibi özelliklere sahiptir. Bu çalışmada, Mecmû'a-i Eş'âr'ın (1b-34b) varakları arasındaki şiirlerinin transkripsiyonu ve incelemesi yapılmıştır. Eserin tamamı 106 varaktan oluşup müstensihi ve istinsah tarihi belli değildir. Mecmû'a-i Eş'âr'ın incelenen kısmında 82 şâire ait 193 adet şiir tespit edilmiştir. İki şiirin şâiri tespit edilememiştir. Şiirler genel olarak 15-20. yy. arasında yaşayan divan ve halk şâirlerine aittir. Ancak ağırlık olarak 19. yy.'da yaşayan şâirlerin şiirlerinden oluşmaktadır. Çalışmamıza esas olan bölümde (1b-34b) 119 gazel, 5 müseddes, 4 müstezad, 2 muhammes, 2 murabba, 1 terkîb-i bend, 3 kıt'a; 56 koşma ve 1 semai yer almaktadır. Ayrıca şiirlerin arasına yazılmış, bazıları anonim bazılarının şâiri belli 15 beyit bulunmaktadır. Mecmû'a-i Eş'âr'daki şiirlerin şekil ve içerik özellikleri incelendi. Daha sonra ise metnin transkripsiyonuna yer verildi. Yapılan inceleme neticesinde Mecmûa'da; Fuzûli gibi zirve şâirlerin şiirlerinin yanı sıra Nâzî, Haşmet, ǾAynî gibi daha az bilinen şâirlerin şiirlerine de yer verildiği görülmüştür. Ayrıca ismine kaynaklarda rastlayamadığımız şâirler de (Farık, Muhlis vb.) tespit edilmiştir. Bu çalışmalar neticesinde, gün yüzüne çıkarılan bu Mecmûa'nın dönemin şiir zevki ve şâirlerin sanat anlayışları hakkında fikir vereceği ve Türk edebiyatı tarihi bakımından aydınlatıcı olacağı düşünülmektedir. Anahtar Kavramlar: Mecmû'a-i Eş'âr, mecmûa, klasik Türk şiiri, Türk halk şiiri
Çorum Hasan Paşa Yazma Eserler Kütüphanesi 19 hk 2211 numarada kayıtlı şiir mecmûası (inceleme- metin ve MESTAP'a göre tasnifi)
Mecmû'alar, Klasik Türk edebiyatının ana kaynaklarını destekleyici kaynaklar olmaları bakımından oldukça önemli eserlerdir. Antoloji niteliğindeki bu eserler mürettiblerinin edebî zevki penceresinden oluşturuldukları devre ışık tutmaları bakımından paha biçilmezdir. Tezimizin konusu olan Çorum Hasan Paşa Yazma Eserler Kütüphanesi 19 Hk 2211 numarada kayıtlı Mecmû'a bir şiir mecmû'asıdır. Eser iki ayrı Mecmû'a görünümünde ve toplam 173 varaktan oluşmaktadır. Yaptığımız numaralandırmaya göre toplam 707 şiir/şiir parçasından oluşmaktadır. Mecmû'a'da 15-17. yüzyıllar arasında yaşamış 118 farklı şaire ait şiirlerin olduğu tespit edilmiştir. Nitekim kime ait olduğu tespit edilemeyen 46 şiir/şiir parçası bulunmaktadır. Yaşadığı yüzyıl tespit edilemeyen şairlerin de bu yüzyıllar arasında yaşadığı düşünülmektedir. Çalışmada mecmû'alar hakkında genel bilgiler verilmiş, 19 Hk 2211 numaralı Mecmû'a tanıtılmış ve incelenmiştir. Mecmû'a'nın çeviri yazılı metni verilmiş ve MESTAP'ın önerdiği şekilde dökümü yapılmıştır. Anahtar Kavramlar: Klasik Türk Edebiyatı, Mecmû'a, Mecmû'a-i Eş'âr, MESTAP Bilim Kodu: 31402
Ankara Milli Kütüphane Yazmalar Koleksiyonu 06 Mil Yz A 3616 numarada kayıtlı Şiir Mecmû'ası (İnceleme-metin ve MESTAP'a göre tasnifi)
Mecmûʻâlar; tarih, edebiyat, tıp, güzel sanatlar, din, sosyal yaşam ve insanlık gibi pek çok alanda insanlara kaynaklık eden eserlerdir. Böyle önemli eserlerin incelenip gün yüzüne çıkarılması da alan yazını için oldukça önemlidir. İncelediğimiz Mecmûʻa, Ankara Milli Kütüphane Yazmalar Koleksiyonu'nda 06 Mil Yz A 3616 yer numarasında Mecmûʻa-i Eş'âr adı ile kayıtlıdır. Eser, dinî unsurlar ihtiva etmektedir. İçerisinde 4 mesnevi, halk şiiri nazım şekillerinden koşma biçimiyle ilâhî türünde yazılmış 9 adet koşma, divan şiiri nazım şekliyle yazılmış olan 7 gazel ve biçimi tespit edilemeyen 1 adet ilâhî bulunmaktadır. Mensur kısımlarda ise akıl baliğ olanların bilmesi gereken farzlar, vacipler ve delilleri, Allah hakkında bilinmesi gereken farz ve vacipler, peygamberler, din ve iman vd. hakkında bilinmesi gereken vacipler ve Şeyh Hasan Basrî'den rivayet olunan 54 farz risâlesi bulunmaktadır. Eserin dil özelliklerinden 17. yy.da meydana getirildiği düşünülmektedir. Çalışmamızda mecmûʻalar hakkında bilgiler verilmiş, Türk edebiyatında mecmûʻaların öneminden bahsedilmiş ve konu edilen 06 Mil Yz A 3616 numaralı yazma tanıtılarak incelenmiştir. İnceleme sonucu elde edilen veriler, çeviriyazılı metin şeklinde verilmiştir. Anahtar Kavramlar: Klasik Türk Edebiyatı, Mecmûʻa, Mecmûʻa-i Eşʻâr, İlâhî, Mesnevi.
Mecmûʿa-i eşʿâr (Yapı Kredi Sermet Çifter Araştırma Kütüphanesi Y-410) (İnceleme, metin ve MESTAP'a göre tasnifi)
Mecmûʿalar, edebiyat tarihi açısından kaynak eserler olması bakımından önem arz etmektedir. Bununla birlikte şairlerin dîvânlarında yer almayan şiirlerine mecmûʿalarda rastlanılmaktadır. Bu şiirleri gün yüzüne çıkarmak o dönemin edebi zevk ve beğenileri hakkında bilgi edinilmesini sağlamaktadır. Bu çalışmada, Yapı Kredi Sermet Çifter Araştırma Kütüphanesi Y-410 numarada kayıtlı Mecmûʿa-i Eşʿâr'da yer alan 1a-45b sayfaları arasındaki şiirlerin transkripsiyonu ve incelemesi yapılmıştır. Eser 45 varaktan oluşan ve taʿlik hatla kaleme alınmış el yazması bir eserdir. Eserin müstensihi ve istinsah tarihi belli değildir. Mecmûʿa-i Eşʿâr'daki şiirler genel olarak 15-18. yüzyıl arasında yaşayan şairlere aittir. Bu şairler arasında; ʿAbîdî, Ahdî, Azîzî, Bâkî, Behiştî, Beyânî, Cenâbî, Cevrî Çelebi, Cihânî, Emrî, Figânî, Firâkî, Gâzâli, Hâfız, Hamîdî, Halîlî, Hayretî, Hilâlî, Hüdâyî, Kamî, Kudsî-zâde Mehmed Şeyhî Efendi, Lâmiʿî, Latîfî, Levhî, Meylî, Misâlî, Muhibbî, Murâdî, Necâtî, Nefʿi, Nevʿî, Nizâmî, Rahmî, Revânî, Riyâzî, Sâdık, Sâʿi, Selîmî, Tabʿî, ʿUlvî, Vâlihî, Yahyâ, Zâtî, Zînetî ve ismi tespit edilemeyen bir şair olmak üzere 45 şair bulunmaktadır. Mecmûʿa'da; 81 gazel, 10 kaside, 6 müfred, 4 müseddes, 3 tarih, 3 kıtʿa, 2 rubâʿî, 1 muhammes, 1 koşma, 1 tercî-i bend, 1 terkîb-i bend yer almaktadır. Mecmûʿa'daki şiirlerin şekil ve içerik özellikleri incelenerek metnin transkripsiyonuna yer verilmiştir. Mecmûʿa'da yer alan şiirler, şairlerin dîvânlarıyla karşılaştırılarak farklılıklar dipnotlarda belirtilmiştir. Çalışmada, Y-410 numarada kayıtlı Mecmûʿa'nın çeviri yazılı metni verildikten sonra MESTAP'a göre tasnifine yer verilmiştir.
British Library or 4129 numaralı yazma şiir mecmuası (İnceleme-metin)
Bu çalışmada İngiltere British Library'de bulunan 4129 numarada kayıtlı şiir mecmuasının transkripsiyonlu metni sunulup eser üzerinde incelemelerde bulunulmuştur. Mecmuanın tanımı ile birlikte bunun edebiyat tarihindeki yeri ve önemi anlatılmıştır. Daha sonra 116 varaklık araştırma konusu olan mecmua ile ilgili bilgiler verilmiştir. Gazellerin çoğunlukta olduğu ve 408 şiir içeren bu mecmuada, kasîde, terciè-bend, tahmis, muhammes ve müseddes nazım şekilleri de bulunmaktadır. Tez, giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında Klasik Türk Edebiyatında mecmua ve nazîre ile ilgili genel bilgiler verilmiştir. Birinci bölümde çalışma konusu olan mecmuanın şekil ve muhtevasına dair incelemelerde bulunulmuştur. İkinci bölümde ise mecmuanın divanlarla karşılaştırmalı metni ve sonuç yer almaktadır. Anaftar Kelimeler: Klasik Türk Edebiyatı, Mecmua Geleneği, Şiir Mecmuaları, Nazîre.
İBB Atatürk Kitaplığındaki Bel_Yz_K1339 numaralı şiir mecmuasının ʿMecmuaların Sistematik Tasnifi Projesi'ne (MESTAP) göre tasnifi ve transkripsiyonlu metni
Arapça cem' kökünden türeyen mecmua kelimesi anlam bakımından dağınık şeyleri bir araya getirmek, toplamak, derlemek, biriktirmek ve tertip etmek anlamlarına gelmektedir. Mecmua kelimesini edebî bir ıstılah çerçevesinde ele aldığımızda, farklı şahıslara ait metinlerin ya da şiirlerin, bir araya getirilmek suretiyle, oluşturulan eserler bütünü anlamına gelmektedir. Mecmuaları günümüzdeki edebiyat dergileri veya seçilmiş şiirlerden oluşan kişisel 'şiir defterleri' olarak da görebiliriz. Günümüzdeki antolojilerin vasıflarını taşıyan bu eserler, derleyicisinin şahsi zevklerini, inanışlarını, devrinin dil özelliklerini ve edebî eğilimlerini de yansıtan niteliktedir. Şiir mecmuaları klāsik Türk edebiyatını tahlil ve tahkik etmede kaynaklık eden önemli eserlerdir. Arap harfli metnini günümüz harflerine aktardığımız bu mecmua, İBB Atatürk Kitaplığındaki Bel_Yz_K1339 katalog künyeli şiir mecmuasıdır. Mecmuanın Elîfîzāde Feyzullāh tarafından derlendiği belirlenmiştir. Araştırmamız mecmuanın ortaya çıkışı ve geniş bir tanıtımının yapıldığı ve mecmuaya dair muhtelif bilgilerin yer aldığı ve de bunların yanı sıra Mecmuaların Sistematik Tasnifi Projesi (MESTAP) kapsamıyla alākalı hususları içeren giriş bölümü ile birlikte toplam üç bölümden meydana gelmektedir. Birinci bölümde; nüshā özelliği ve tertibi, mecmuanın ihtivā ettiği şairler, hayatları ve şiir sayıları, şiirlerin nazım şekilleri ve ölçüleri, muhteva bilgisi ve müstensihin tanıtımı yer almaktadır. İkinci bölümde, mecmuanın MESTAP'a göre tasnif edilmiş metni, üçüncü bölümde ise, mecmuanın transkripsiyonlu metni, tezin sonuç kısmı, mecmuanın tıpkıbasımı ve dizinine yer verilmiştir. Anahtar Kelimler: Klāsik Türk Edebiyatı, Mecmua, MESTAP, Antoloji, Şiir
Hurûf-ı Hecâ Üzre Mürettep Şiir Mecmû'ası (İnceleme-Metin)
Bu çalışmada, XVIII. yüzyılda tertiplenmiş ve müellifi bilinmeyen "Hurûf-ı Hecâ Üzre Mürettep Şiir Mecmû'ası" başlıklı eser, transkribe edilerek söz konusu dönemde kaleme alınmış nazireler ve şiirler tespit edildi. Eserde 25 adet nazire bulunmakla birlikte söz konusu nazireler, Şiirine Nazire Yazılan Şair, Nazireyi Yazan Şair, Vezni, Gazelin Başlığı, Konusu, Redifi, Kafiyesi, Yüzyılları" başlıkları altında incelendi. Gazellerin her birinin hem "nazire" başlığı altında kaydedilmesi hem de model şiirle konu, vezin, kafiye ve redif bakımından benzerlik göstermesi söz konusu gazellerin nazire tanımına ve ölçütlerine uygun olduğunu gösterdi. Konunun daha iyi anlaşılabilmesi adına nazirelerle ilgili bilgiler ve tespitler tablo şeklinde sunuldu. Şairlerin mecmû'ada yer alan şiirleri ile divanlarında yer alan şiirleri ise gazel, beyit ve kelime bakımından karşılaştırıldı. Bu mukayese sonucunda "Nâ'ilî Efendi, Nâbî Efendi ve Fuzûlî" adlı üç şairin şiirlerinin farklı olduğu tespit edildi. Bazı gazellerin şairlerin divanlarında bulunan gazellerle büyük oranda farklılık gösterdiği, bazılarında beyit, bazılarında ise kelime değişikliği olduğu görüldü. Bütün bu unsurlar tablo hâlinde ayrıntılı ve düzenli bir şekilde ortaya konuldu. Yazma nüshada te'lif ve istinsah tarihine dair kesin bir bilgi verilmediği gibi eserdeki şairlere bakıldığında XVI, XVII ve XVIII. yüzyılda yaşamış isimler olduğu görüldü. Mecmû'ada dönem olarak diğer şairlerden geç bir yüzyılda yaşamış oldukları bilinen; Nahifî, Koca Ragıp Paşa ve Kuburizâde gibi şairlerin şiirlerinin kayıtlı olması eserin XVIII. yüzyılda yazıldığı ihtimalini doğurdu. Mecmû'ada XVI. yüzyıldan 9, XVII. yüzyıldan 20, XVIII. yüzyıldan 10 şair mevcut olmasına rağmen 5 şairin de hangi yüzyılda yaşadığı kesin olarak tespit edilemedi. Tez iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde "Eserin Müellifi, Eserin İsim Meselesi, Eserin Yazılış Tarihi Meselesi, Nüsha Tavsifi, Mecmû'anın Dış Özellikleri, Muhteva, Mecmû'ada Yer Alan Şairler ve Şairlere Ait Gazel Sayıları" konu başlıkları altında eserin incelemesi yapıldı. İkinci bölümde ise mecmû'anın transkripsiyonlu metni ve özel adlar dizini verildi.
Atatürk kitaplığı bel_yz_k.0700 numarada kayıtlı bir şiir mecmuası: Transkripsiyonlu metin-inceleme (I. bölüm 1a-60a)
Son yıllarda yapılan birçok çalışma ile edebiyat tarihi açısından mecmuaların önemi gözler önüne serilmiştir. Şiir mecmualarına ilk örnek XV. yüzyılda Ömer bin Mezîd tarafından verilmiştir. Daha sonra Klasik Türk edebiyatının gelişimiyle birlikte mecmuaların sayısında ve niteliğinde de artış sağlanmıştır. Klasik Türk edebiyatı tarihi içerisinde tezkirelerde hakkında bilgi bulunmayan, divan tertip etmemiş veya var olan eserleri günümüze ulaşma imkânı bulamayan şairlerle ilgili malumatlara mecmualar sayesinde ulaşılır. Bunun haricinde mecmualar kaleme alındıkları devrin edebi anlayışına ışık tutmuş ve tenkidli divan neşirlerinde de araştırmacıların faydalandıkları başlıca kaynaklar olmuşlardır. Bu çalışmada derleyicisinin bilinmediği, tek nüshası Atatürk Kitaplığı Bel_Yz_K.0700 numarada kayıtlı şiir mecmuası (1a-60a İnceleme-Metin) ele alınmıştır. Çalışmada bahsi geçen mecmua transkripsiyon alfabesiyle günümüz alfabesine çevrilmiştir. İnceleme bölümünde mecmuanın edebiyat tarihimizdeki yerine ve önemine dikkat çekilmiştir. Ayrıca mecmuanın muhtevası hakkında bilgiler verilmeye çalışılmış ve manzumeler daha önce yayınlanmış çalışmalar ile karşılaştırılmıştır. Elde edilen verilen tablolar halinde sunulmuştur. Anahtar Sözcükler: Klasik Türk edebiyatı, mecmua, şiir mecmuaları, Atatürk Kitaplığı
Bibliothèque Nationale de France 1624 numaralı şiir mecmûası (İnceleme-metin-sözlük-tıpkıbasım)
Türk dili ve edebiyatı, tarihin karanlık devirlerinden günümüze kökler salarak, binlerce yıldır Türk milletinin zihin ve gönül dünyalarını beslemiş, nesiller arasında kimi zaman sözlü kimi zaman da yazılı ürünlerle köprüler kurarak etkileşim sağlamıştır. Bu etkileşim, bazen bir şiir bazen de bir şiirin bestelenmesiyle ortaya çıkan şarkılarla sağlanmıştır. Ülkemizde ve dünyanın çeşitli kütüphanelerinde bilim, kültür ve sanat dünyamızı aydınlatan birçok elyazması eserin mevcûdiyeti ehillerince maruftur. Hiç şüphesiz mecmûalar da bu eserlerin önemli bir bölümünü oluşturur. Çalıştığımız mecmûa, Bibliothèque Nationale de France 1624 numarada kayıtlı şiir mecmûasının 40a ila 110a varaklarıdır. Mecmûanın mürettibi belli değildir. Eksik beyitli ve aslından farklı yazılmış şiirlerle beraber, farklı şairlerin şiirlerine ve şarkı türü örneklerine de bol miktarda rastlanmaktadır. Şairi belli olmayan şiirler de vardır. Çalışmanın ilk bölümünde mecmûa hakkında genel bilgilere, ikinci bölümünde transkripsiyonlu metne ve son bölümünde de sonuç ve sözlük kısımlarına yer verilmiştir. Anahtar Sözcükler: Klâsik Türk Edebiyatı, Mecmûa, Şiir, Şarkı, Transkripsiyonlu Metin
Divançe-i Emir Osman B. Mehmet Sivasî (Çeviriyazı, tenkitli metin)
Mecmû'a, Arapça cem' kökünden gelmektedir. Mecmualarda farklı şairlere ait şiirler veya nazireler aynı kafiye altında tanzim edilir. Mecmualarda yalnızca şiir örnekleri bulunmaz, dönemin ve yaşanılan çevrenin fikirlerine göre de içerik şekillenebilir. Dolayısıyla bizim mecmualardan genel olarak dönemin zevklerini, edebî tercihlerini hatta şairinin ferdî temayüllerini de anlamamız kabildir. Bizim çalıştığımız mecmuanın İstanbul Atatürk Kitaplığı O.E.1300 numarada kayıtlı metni, bu duruma örnek teşkil etme hüviyetindedir. Birçok şairin şiirini ihtiva etmesinin yanı sıra rûya tabirleri, Mesnevî şerhi (bir kısım), şiir tahlili, musiki makamları gibi bilgiler de bulundurmaktadır. Fakat Süleymaniye Kütüphanesi Hasan Hüsnü Paşa'da kayıtlı 758 numaralı metinde yalnızca Hâmişî'ye ait (Kaygusuz Abdal'ın isnistnaî birkaç şiiri dışında) şiirler vardır. Bu yönüyle mecmuâdan ziyade divançelere ait özellikleri taşıdığını söylemek kanaatimizce yanlış olmayacaktır. Buna mukabil eş metnimiz olan A.K'ndaki nüshanın adı "Divançe-i Emîr Osman b. Mehmet Sivasî" olarak geçse de biz özelliklerinden mütevellit metni mecmuâ olarak kabul etmeliyiz. İsim ile ilgili bir başka husus da kaynaklarda Hâşimî'nin künyesinde rastlamadığımız "b. Mehmet" lafzıdır. Bize göre bu isim Hâşimî'nin torunu Mehmet Süreyya tarafından eklenmiştir. Anahtar sözcükler: Mecmuâ, Hâşimî, Emir Osman, XVI. yüzyıl
İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı yazma eserler bölümü OE_YZ_0119 numarada kayıtlı Mecmû'a-i Eş'ar
Arapça 'cem' kökünden gelen mecmua, dini ya da din dışı konularda manzum ya da mensur parçalardan seçilerek oluşturulmuş, çoğunlukla yazarları ve yazıldıkları tarihleri belli olmayan yazmakullanılmıştır. Mecmualar derleme yoluyla meydana getirilmiş, tamamen derleyenin zevkini yansıtan eserlerdir. Bu eserler düzgün ve tertipli şekilde olabildiği gibi düzensiz bir şekilde de olabilmektedir. Mecmualar şairlerin divanların yer almayan şiirleri ya da tezkirelerde ismi geçemeyen şairlerin isimlerini ortaya çıkartması yönüyle edebiyat tarihi için büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı yazmaeserler bölümü OE_Yz_0119 numarada kayıtlı Mecmû'a-i Eş'âr, mecmuaların sistematik tasnifi projesine (MESTAP) göre incelenmiştir. Anahtar kelimeler: Mecmua
Michigan Üniversitesi'nde 421 numara ile kayıtlı şiir mecmuası içerisinde yer alan Türkçe şiirler (İnceleme- metin)
Şiir mecmuaları, Eski Türk edebiyatında ayrı bir değer arz etmektedir. İçerisinde yer alan eserler bilhassa bu mecmualarda yer alan şiirler edebiyat araştırmacıları için önemli bir kaynak oluşturmaktadır. Bu mecmualarda divanı bulunan şairler ve tezkirelerde adı zikredilen şairlere rastladığımız gibi, divanı olmayan ve kaynaklarda adına yer verilmemiş şairlere ve bu şairlerin şiirlerine rastlamak da mümkündür. Bu mecmualarda pek tanınmış şair olmasına rağmen divanında olmayan şiirlerin bulunması, şiir mecmualarının ne denli araştırmaya değer olduğunu göstermektedir. Tezimize kaynak olan bu şiir mecmuası, Michigan Üniversite'sinde 421 numara ile kayıtlıdır. Bu mecmua içerisinde yer alan Türkçe şiirler, transkribe edilip inceleme-metin esasıyla ele alınmıştır. Michigan Üniversitesi'nde 421 numara ile kayıtlı olan mecmuada; fal ile alakalı bilgiler, Ayet tefsirleri, denizcilik kavramları ve birçok- şairin şiirleri mevcuttur. Bu mecmua 177 sayfa olup metinler incelenirken sayfa esasına göre hareket edilmiştir. Bütün Türkçe şiirler, tek tek incelenmiştir. Mecmuada en çok muhammes ve tahmisler dikkati çekmektedir. Anahtar Kelimeler: Divan şiiri, mecmua, şiir mecmuası,
İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığında Bel_yz_K1589 numarada kayıtlı Şiir Mecmuası
Klasik Türk edebiyatı, Türk edebiyatının önemli bir dönemini oluşturmaktadır. Edebi eserler meydana getirildiği dönemin siyasi, kültürel, sosyal, dini izlerini taşır. Antoloji özelliğine sahip olan mecmualar dönemin edebi özelliği hakkında da bilgiler verir. Çalışmamızın konusunu oluşturan eser İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığında Bel_Yz_K1589 numarada kayıtlı şiir mecmuasıdır. Mecmua 71 varaktan oluşmaktadır. Tezin giriş bölümümde mecmua ve mecmuaların sınıflandırılması ile ilgili bilgi verildi. İkinci bölümde mecmuanın özellikleri belirlenerek incelemesi yapıldı. Mecmua XVIII. yüzyılda yaşamış şairlerin şiirlerini içermektedir. Metin içinde yer alan şairlerin biyografileri kısa bir şekilde sunulmuştur. Mecmuada beyitlerle yazılan nazım şekillerinden gazel ve kaside ağırlıklı olarak kullanılmıştır. Metinde gazel ve kasidelerin yanı sıra muhammes, tahmis, müseddes, muaşşer, terkib-i bent gibi nazım şekilleriyle yazılmış şiirler de bulunmaktadır. Nazım şekilleri, aruz kalıpları ve MESTAP tablosuna yer verilmiştir. Üçüncü bölümde şiir mecmuasının transkrpsiyonlu metni yer almaktadır. Mecmuada bulunan şairlerin şiirleri Dîvânlardaki şiirlerle karşılaştırılarak metin tenkidi yapılmıştır. Şiirlerde Dîvânlardan farklı olarak beyit sayısı farklılığı, diziliş farklılığı ve kelime farklılığı gibi durumlar söz konusudur. Bu farklılıklar dipnotlarda gösterilmiştir.
Oğuz Ergeç koleksiyonu mecmûası (80b-150a inceleme-transkripsiyonlu metin-tıpkıbasım)
Çalışmamızda 330 varaktan oluşan Oğuz Ergeç Koleksiyonu Mecmûası diye adlandırılmış olan şiir mecmûasının 80b-150a varakları arasındaki bölümü incelenmiştir. Mecmûanın incelenen ilk 150 varağında eserin mürettibine ve derleme tarihine dair herhangi bir bilgiye ulaşılamamıştır. Ancak 18. yy.ın sonu ile 19. yy.ın başlarında peyderpey derlendiği düşünülmektedir. Mecmûanın incelediğimiz bölümü gazellerden oluşmaktadır. Bu bölümde toplam 236 şair, 620 şiir yer almaktadır. Bu şiirlerin 48'i nazîre, 90'ı Farsça şiirdir. İlk 150 varakta en çok şiiri bulunan şair Nâbî'dir. İncelediğimiz bölümde divanlarda mevcut olmayan 20 şiir tespit edilmiştir. Bunların üçü Nâbî'ye aittir. Giriş bölümünde çalışmanın konusu, kapsamı, önemi, yöntem ve sınırlılıkları belirtilmiş; mecmûalar hakkında genel bilgiler verilmiştir. Birinci bölümde ise çalışmamıza konu olan varaklar arasındaki şairler, şiirleri, aruz kalıpları ve nazîreler tablolar halinde verilmiştir. Bu tablolarda beliren veriler ışığında değerlendirmeler yapılmış; eserin içeriği, dil ve imlâ özelikleri tanıtılmıştır. İkinci bölümde 80b-150a varakları arasındaki şiirlerin çevriyazı metni verilmiştir. Varılan sonuçların değerlendirmesi ve kaynakça ile çalışma tamamlanmıştır. Anahtar kelimeler: Mecmûa, şiir mecmûası, divan edebiyatı, gazel.
Milli Kütüphane 03 Gedik 18185 numarada kayıtlı Kâni'î Mecmuası'nın Şiir Mecmualarının Sistematik Tasnifi Projesi'ne (MESTAP) göre tasnifi
Başta şiir olmak üzere birçok türü kapsayıcı bir eser olarak ortaya konan "mecmûʿa", aslen Arapça bir kelime olup "cem edilmiş, bir araya getirilmiş, toplanmış" gibi anlamlara gelir. Edebi bir terim olarak yine başta şiir olmak üzere birçok bilim ve sanat sahasının muhtelif verimlerini içeren kitaplar anlamında kullanılmaktadır. Bu anlamda şair ve ediplerin ele geçmemiş eserleri hakkında önemli ipuçları vermek veya bunları keşfetmek açısından mecmuaların önemli bir işlevi vardır. Mecmuaların muhtevalarını onları detaylı bir şekilde ele almadan öğrenmek neredeyse imkânsızdır. İşte bu çalışma mecmuaların bilimsel ve sistematik bir projeyle ele alınmasını hedefleyen bir anlayışın ürünü olarak ortaya çıkmıştır. Çalışmamızın konusunu Milli Kütüphane'de 03 Gedik 18185 numarada kayıtlı olan Kâni'î Mecmuası oluşturmaktadır. Çalışmamız ana hatlarıyla iki bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde genelde mecmualar, özelde Kâni'î Mecmuası hakkında bilgiler paylaşılmaktadır. İkinci bölüm ise mezkûr mecmuanın MESTAP'a göre tasnifini ve mikrofilm görüntülerini içermektedir içermektedir.
İBB Atatürk Kitaplığı OE_YZ_0561 numarada kayıtlı şiir mecmuasının transkripsiyonlu metni ve mecmuaların sistematik tasnifi projesi'ne (MESTAP) göre tasnifi
Arapça "cem'" kökünden türemiş bir kelime olan mecmua, "toplama, bir araya getirme" anlamlarına gelmektedir. Edebî bir terim olarak ise mecmua, şiirlerle yahut çeşitli konuların ele alındığı yazılarla oluşturulan eserlerin genel ismidir. Şiir mecmuaları, Klasik edebiyatın farklı dönemlerine ait ürünlerini bir araya getirdiği önemli kaynaklardandır. Mecmualar şiir mecmuları ile sınırlı kalmayıp zengin içerikleri ile edebiyatın yanında tıp, tarih, sosyoloji gibi bilim dallarına da hizmet edecek nitelikte önemli eserlerdir. Çalışmamızın konusu İBB Atatürk Kitaplığı OE_Yz_0561 numarada kayıtlı şiir mecmuasının transkripsiyonlu metni ve Mecmuaların Sistematik Tasnifi Projesi'ne (MESTAP) göre tasnifidir. Çalışmamıza konu olan mecmuada daha çok 17. yüzyıl şairlerinin eserlerinden örneklere yer verildiği görülmektedir. Derleyicisi hakkında herhangi bir bilgi içermeyen mecmua; 127 varak ve 548 şiirden oluşmaktadır.
İBB Atatürk Kitaplığı BEL_Yz_K_0336 ve BEL_Yz_K_0700 numarada kayıtlı şiir mecmualarının mecmuaların sistematik tasnifi projesi'ne (MESTAP) göre tasnifi
Mecmua; "toplama, toplanma, bir araya getirme, getirilme" gibi anlamlara gelen ve edebiyat tarihi açısından oldukça önemli olan bir kaynaktır. Şiir mecmuaları ise farklı yahut aynı nazım şekliyle kaleme alınmış şiirlerin bir araya getirildiği eserlerdir. Mürettibinin kişisel zevk ve anlayışına göre şekil alan şiir mecmuaları yeni bilgilerin edinilmesi açısından son derece önemli kaynaklardır. Mecmualarda, bir şairin divanında yer almayan şiirlerine, daha evvel bir örneği görülmeyen farklı nazım şekillerine veya türlerine rastlamak mümkündür. Yine aynı şekilde bugüne kadar kaynaklarda adı geçmeyen, divanı tespit edilemeyen veya bulunamayan şairlerin şiirlerinin tespitinde, divan sahibi şairlerin de divanlarında yer almayan şiirlerinin ortaya konulması noktasında da önemli bir kaynaktır. Şiir mecmuaları tertip edildiği dönemin edebî zevklerinin, dönem içerisinde sıkça kullanılan tür ve şekillerin tespiti noktasında da hazine niteliğinde olan eserlerdir. Mecmualar edebiyatın yanı sıra tıp, dinler tarihi, sosyoloji, tarih gibi çeşitli bilim dallarına da hizmet edebilecek nitelikli eserlerdir. Mecmularda Arap harfli olarak yer alan metinlerin günümüz harflerine aktarılarak bilim dünyasının istifadesine sunulmasının edebiyat tarihimize büyük bir katkı olacağına şüphe yoktur. Bu bağlamda çalışmamız İstanbul Büyükşehir Belediyesi, Atatürk Kitaplığı BEL_Yz_K_0336 ve BEL_Yz_K_0700 numaralarda kayıtlı şiir mecmualarının,"Mecmuaların Sistematik Tasnifi Projesi"ne (MESTAP) göre tasnifinden oluşmaktadır. Anahtar Kelimeler: Divan Edebiyatı, MESTAP, Şiir Mecmuası
İBB Atatürk kitaplığı BEL YZ K 0773 numarada kayıtlı şiir mecmuasının transkripsiyonlu metni ve mecmuaların sistematik tasnifi projesi'ne (Mestap) göre tasnifi
Arapça "cem' " (جمع) kökünden türemiş bir kelime olan mecmua, "bir araya getirilen, derlenen, cem edilen" anlamlarına gelmektedir. Bir edebiyat terimi olarak mecmua, "farklı kişilere ait metinlerin/metin parçalarının bir araya getirildiği defter" olarak tanımlanmaktadır. Bugünkü antolojilerin ilk örnekleri olduğunu söyleyebileceğimiz şiir mecmuaları, derlenen şiirlerin nazım şekli ve muhteva özellikleri bakımından hem mürettibin şahsî zevki hem de şiirlerin yazıldıkları dönemin edebî zevki hakkında bilgiler vermektedir. Türk edebiyatında mecmuanın doğuşunu kaynaklar XV. yüzyıl olarak kaydetmektedir. Ömer Bin Mezid'in 1437 senesinde derlediği nazire mecmuası bu anlamda bilinen ilk eser olarak kabul edilmektedir. Takip eden yüzyıllarda ise farklı tür ve içeriklerde metinlerin derlendiği mecmualar ayrı bir telif türüne dönüşmüştür. Çalışmamızın konusu İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı Bel Yz K0773 numarada kayıtlı şiir mecmuasının transkripsiyonlu metni ve "Şiir Mecmualarının Sistematik Tasnifi Projesi"ne (MESTAP) göre tasnifinden oluşmaktadır. Çalışmamız "giriş" ve iki ayrı bölümden meydana gelmektedir. Mecmuanın tanıtımı, tarihsel gelişimi ve şiir mecmuaları hakkında genel bilgilerin verildiği giriş bölümünün ardından birinci bölümde İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı Bel Yz K 0773 numarada kayıtlı şiir mecmuasının tanıtımı yapılmıştır. Bu bölümün ardından ikinci bölümde tezimize konu olan mecmuanın transkripsiyonlu metni verilmiştir. Şiirlerin, yayımlanan divanlardan karşılaştırılması yapılmış ve elde edilen veriler dipnotlarda gösterilmiştir. Daha sonra "Şiir Mecmualarının Sistematik Tasnifi Projesi"ne göre mecmuadaki manzumelerin matla ve makta beyitleri / bentleri MESTAP tablosuna işlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Klasik Türk Edebiyatı, Mecmua, MESTAP, Şiir, Şiir Mecmuası.
Milli Kütüphane 06 HK 3639 ve 06 MİL YZ A 54 numaralarda kayıtlı mecmuaların 'mecmuaların sistematik tasnifi projesi'ne (MESTAP) göre tasnifi
Mecmua, günümüzde "dergi, şiir antolojisi" anlamında kullanılan çeşitli konularda yazılan şiir ya da metinlerin derlenip bir araya getirildiği defter ya da kitaplara denir. Mecmualar bir ya da daha fazla yazar tarafından yazılabilir. İçerdikleri zengin malzeme ile hem Klasik Türk Edebiyatı araştırmalarına hem de çeşitli bilim dallarına kaynaklık etmektedir. Mecmualar yazıldıkları dönemin sanatsal ve kültürel hayatı ile tıp, tarih, dinler tarihi, coğrafya gibi çeşitli alanlarla ilgili bilgiler içermektedir. Özellikle kütüphanelerde "Mecmûʿa-i Eşʿâr" ya da "Mecmûʿatü'l-Eşʿâr" adlarıyla kayıtlı olan şiir mecmuaları klâsik şiirimiz için önemli birer kaynaktır. Bu mecmualarda bilinmeyen şairlere, şairlerin bilinmeyen şiirlerine, farklı nazım şekillerine, aruz kalıplarına, farklı nazım türlerine, bir şairin hayatı ile ilgili önemli bilgilere rastlanabilir. Milli Kütüphane 06 Hk 3639 ve 06 Mil Yz A 54 numaralarda kayıtlı mecmuaların "Mecmuaların Sistematik Tasnifi Projesi"ne (MESTAP) göre tasnifi çalışmamızın konusunu oluşturmaktadır. Çalışmamızdaki 06 Hk 3639 numaralı mecmua nazım şekilleri ve aruz kalıplarının çeşitliliği bakımından zengindir. 06 Mil Yz A 54 numaralı mecmuada gazel nazım şekli ağırlıklı olarak kullanılmıştır. Her iki mecmuada 15. ve 19. yüzyıllar arasında yaşamış olan şairlerin şiirleri yer almaktadır. Bâkî, Fuzûlî, Nâbî, Beliğ, Sâbît, Nedim gibi meşhur şairlerin şiirleri çoğunluktadır. Her iki mecmuada yer alan şiirlerin matla ve maktaları / ilk ve son bendleri transkiribe edilerek "Mecmuaların Sistematik Tasnifi Projesi" (MESTAP) tablosuna aktarılmıştır. Anahtar Kelimeler: Klasik Türk Edebiyatı, Klasik Türk Şiiri, Mecmua, MESTAP, Şiir Mecmuası
Milli kütüphane 06 MİL YZ A 2519 ve 06 MİL YZ A 1998 numaralarda kayıtlı mecmuaların mecmuaların sistematik tasnifi projesi'ne (MESTAP) göre tasnifi
Günümüzdeki şiir antolojilerinin karşılığı olan, türlü konulardaki manzum ve mensur yazıların bir araya getirildiği kitap ve şiir defterine "mecmuʽa" denir. Mecmualar, edebiyat tarihimizin aydınlatılmasında çok önemli bir yere sahip birincil kaynaklardandır. Edebî ilgi ve zevke sahip kişiler tarafından rağbet gören şiirlerin derlenip toplandığı bu defterler, özellikle edebȋ ve biyografik açıdan edebiyat tarihimize ayna tutacak ve karanlıkta kalan birçok noktayı aydınlatacaktır. "Mecmuaların Sistematik Tasnifi Projesi" (MESTAP) dâhilinde hazırlamış olduğumuz bu çalışmamızda incelediğimiz, Milli Kütüphane'de "Mecmuʽa-i eşʽâr" adıyla anılan 06 Mil Yz A 2519 ve 06 Mil Yz A 1998 numarada kayıtlı mecmualar antoloji niteliğindeki şiir mecmualarındandır. Çalışmamızdaki 06 Mil Yz A 2519 numaralı mecmua özenle tertip edilmiş ve iki bölüme ayrılmıştır. Birinci kısımda muaşşer, müsebba, müsemmen, tahmis, terci-i bend vetesdis nazım şekilleri ile yazılmış şiirler yer almaktadır. İkinci bölümde ise Emrî ve Hayalî'nin gazellerine yer verilmiştir. 06 Mil Yz A 1998 numaralı mecmua ise herhangi bir tertip hususiyetine sahip değildir. Mecmuada 15. ve 18. asırlar arasında yaşamış şairlerden gazeller, çeşitli müfred, matla, terkib-i bend, rubai, şarkı, muamma ve lugazlar bulunmaktadır. Mecmuada özellikle 16. ve 17. yüzyılın büyük şairlerinden Bâkî, Fuzûlî, Nâbî ve Nef'î gibi önde gelen şairlere ait şiirler yekûn teşkil eder. Her iki mecmuadayer alan şiirlerin matla ve makta beyitleri/bendleri transkiribe edilerek "Mecmuaların Sistematik Tasnifi Projesi" (MESTAP) tablosuna aktarılmıştır.
BB Atatürk Kitaplığı Mc_Yz_K_0168 numarada kayıtlı mecmuanın transkripsiyonlu metni ve "şiir mecmualarının sistematik tasnifi projesi"ne (MESTAP) göre tasnifi
Arapça "cem'" kökünden türemiş olan mecmua, "toplanıp biriktirilmiş, tertip ve tanzim edilmiş şeylerin bütünü" anlamına gelmektedir. Edebî bir terim olarak da genellikle derleyicisinin zevkine göre farklı sanatçıların değişik türlerdeki eserlerinin toplanmasından meydana gelen manzum, mensur ya da manzum-mensur karışık defterler anlamında kullanılmıştır. Muhteva bakımından muhtelif çeşitleri bulunan mecmualardan biri de şiir mecmualarıdır. Yazıldığı dönem için antoloji niteliği taşıyan şiir mecmuaları biyografik kaynaklarda izine rastlayamadığımız şairlerin şiir veya şiirleriyle karşılaşma imkânını sağlamaktadır. Edebiyat tarihinde büyük bir boşluğu doldurduğu görülen şiir mecmuaları, yazıldığı dönemin edebî zevkine ışık tutmaktadır. Çalışmamızda, bir şiir mecmuası ele alınmıştır. Resmî ve özel kütüphanelerde bulunan tüm mecmuaların veri tabanı çıkartılarak edebiyat araştırmacılarının hizmetine sunulmasını amaçlayan "Mecmuaların Sistematik Tasnifi Projesi" (MESTAP) kapsamında çalıştığımız söz konusu mecmua İstanbul Büyük Şehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı Mc_Yz_K_0168 numarada kayıtlıdır. Derleyicisi hakkında herhangi bir bilgi içermeyen mecmua, 110 varaktır ve 303 şiirden oluşmaktadır. Bünyesinde 15.ve 19. yy arasında yaşamış olan şairlerin şiirlerini bulundurmaktadır. Çalışmada, ilk olarak mecmualar hakkında genel bilgiler verilmiş daha sonra incelediğimiz mecmuanın nüsha tavsifi yapılmıştır. Ardından mecmuada şiiri bulunan şairler ve şiir sayıları, şairlerin yaşadığı yüzyıllar, mecmuada bulunan nazım şekillerinin dağılımı, şiirlerin aruz ve hece ölçüsüne göre dağılımı tablolar halinde gösterilmiştir. Mecmuada yer alan şiirlerin nazım şekillerine göre sayfa numaraları verilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde söz konusu mecmuanın transkripsiyonlu metni verilmiştir. Transkripsiyonlu metin, ilgili divanlar ve akademik çalışmalarla karşılaştırılması yapılarak farklılıklar dipnot şeklinde gösterilmiştir. Devamında MESTAP kapsamında sekiz sütundan oluşan tabloya 303 şiir yerleştirilmiştir.
İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi TY 10447 numaralı şiir mecmuası (1b-40b): İnceleme-metin- MESTAP'a göre tasnif
Bu çalışma İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi Türkçe Yazmalar 10447 numaralı şiir mecmuasının (1b-40b) transkribe edilerek incelenmesi ve MESTAP'a göre tasnif edilmesinden meydana gelmektedir. Çalışmamıza konu olan şiir mecmuasında 15-17. yüzyıllarda yaşamış şairlerin çeşitli nazım şekilleri ile yazmış olduğu şiirler bulunmaktadır. Çalışmamız giriş bölümü hariç üç ana bölümden meydana gelmektedir. Tezimizin birinci bölümünde mecmuanın genel tanıtımı ( nazım şekilleri, şairler, aruz kalıpları vb.) yapıldı. İkinci bölüm "Metin" kısmına ayrıldı. Bu kısımda mecmuanın transkripsiyonlu metni verilerek mecmuada şiiri bulunan şairlerden divanı günümüze erişenlerin mecmuadaki şiirleri ile divanlarındaki şiirleri mukayese edildi. Çalışmamızın üçüncü bölümünde ise Mecmuaların Sistematik Tasnifi Projesi'ne (MESTAP) yer verildi.
Atatürk Kitaplığı Bel YZ K 0340 ve Millî Kütüphane 06 HK 3661 numaralı mecmuaların transkripsiyonlu metni ve MESAP'a göre tasnifi
Mecmua, kelime kökeni itibarıyla Arapça "cem" kelimesinden türetilip "bir araya getirme, toplama" manalarına gelmektedir. Edebi bir terim olarak mecmua, Klasik Türk Edebiyatının önemli kaynaklarından biri olup tertip edicisinin zevkine göre manzum ve/veya mensur çeşitli metinleri bir araya getirmek sureti ile oluşturulan eserlerdir. Şiir mecmuaları ise muhtelif şairlerden seçilen farklı yahut aynı nazım şekillerindeki ve türlerindeki manzumelerin derlenmesi ile vücuda getirilen seçkilerdir. Mecmualarda kimi zaman divanı bulunmayan şairlerin şiirlerine, divanı olan şairlerin divanlarında bulunmayan şiirlerine, bilinen şiirlerin kaynaklarda geçtiğinden farklı hallerine rastlanabilir. Ayrıca derkenar ve vikaye yapraklarında yer alan bilgilerle de edebiyatın yanı sıra tarih, tıp, coğrafya vb. çeşitli bilim dallarına katkı sağlamaktadır. Çalışmamızın konusu Atatürk Kitaplığı Bel Yz K 0340 ve Milli Kütüphane 06 Hk 3661 Numaralı Mecmuaların Transkripsiyonlu Metni ve MESTAP'a göre tasnifidir. Her iki mecmuada da derleyici ve derlenme tarihine ait bir bilgi bulunmamaktadır. Yapılan incelemeler neticesinde iki mecmuada kayıtlı toplam 348 şiir ve 114 şair tespit edilmiştir.