1844-1845 yıllarına ait temettuat defterlerine göre Tosya Kazası'nın sosyo-ekonomik durumu

Osmanlı Devleti'nde XIX. yüzyılda gerçekleştirilen ıslahatlar hızı ve mahiyeti açısından öncekilere göre farklılık arz etmektedir. Tanzimatın ilanından sonra mali alanda düzenlemeler yapılmış, daha önce değişik adlarla ve değişik şekillerde alınan vergiler basitleştirilerek temettu vergisi adı altında tahsil edilmiştir. Halkın vergiye konu olan emlak, arazi ve kazançlarının tespiti için temettuat sayımları yapılmış ve bu sayımlar defterlere kaydedilmiştir. Temettuat defterleri adı verilen bu belgeler Başbakanlık Osmanlı Arşivleri'nde bulunmaktadır. Temettuat defterleri ait olduğu bölgenin sosyo-ekonomik özellikleri hakkında önemli bilgiler ihtiva etmektedir. Bu çalışmada Tosya Kazası'na ait 67 adet temettuat defterinden istifade edilerek kazanın XIX. yüzyıl ortalarındaki sosyal ve ekonomik durumu değerlendirilmiştir. ?1844?1845 Yıllarına Ait Temettuat Defterlerine Göre Tosya Kazası'nın Sosyo ? Ekonomik Durumu? adını taşıyan bu çalışma dört bölümden oluşmaktadır.Giriş Bölümünde temettuat çalışmalarının arka planını oluşturan Tanzimat dönemi mali politikalarından ve düzenlemelerinden bahsedilmiştir.Birinci Bölümde Osmanlı Devleti'nde yapılan temettuat sayımlarının genel özelliklerinden bahsedilmiş ve daha sonra Türkiye'de yapılan temettuat çalışmalarına yer verilmiştir. Bölümün ikinci kısmında Tosya Kazası temettuat defterlerinin şekil ve muhteva açısından incelemesi yapılmıştır.İkinci Bölümde Tosya Kazasının sosyal yapısı incelenmiştir. Kazadaki mevcut yerleşim yerlerinin sayısı ve isimleri, tahmini nüfusları, hane reislerinin isimleri, unvan ve lakapları, meslekleri değerlendirilmiştir.Üçüncü Bölümde kazadaki zirai faaliyetlerden bahsedilmiştir. Yetiştirilen tarım ürünleri ve çeşitleri, köy ve mahallelerdeki tarım arazilerinin miktarı belirlenmiştir. Yine kazada yetiştirilen hayvan sayısı ve çeşitleri köy ve kaza ölçeğinde bunların sayıları ortaya konmuştur.Dördüncü Bölümde ise kazanın iktisadi yapısı ele alınmıştır. Hanelerin gelir durumları, mesleklere ve yerleşim yerlerine göre gelir dağılımı, vergi çeşitleri, mesleklere ve yerleşim birimlerine göre ödenen vergi miktarları incelenmiştir.Çalışmanın konusu olan Tosya Kazası temettuat defterlerinde yer alan bilgiler konularına göre tasnif edilmiş ve tablolardan istifade edilerek değerlendirme yapılmıştır.