1897-1898 Hint-Afgan Sınır İsyanı ve Ma'lumât Gazetesine yansımaları

ÖZET Batılı emperyalist devletler, sömürüyü meşrulaştırmak amacıyla sömürge bölgelerinde yürüttükleri faaliyetler için "medenileştirme" kavramını kullanmaktaydılar. Medenileştirme, Batılı değerlerin en üstün olarak görülerek bu değerlerin başta sömürgelerdeki toplumlar olmak üzere diğer milletlere dikte ettirilmesi amacını taşımaktaydı. Batı emperyalizmi özelinde medenileştirme kavramı ile sömürüyü en etkili uygulayan devletlerden birisi de İngiltere'ydi. İngiltere, Hindistan'ı sömürgeleştirdikten sonra kuzeyden Hindistan'a yönelebilecek Rus tehlikesine karşı Hindistan'ı korumak amacıyla Durand Hattı denilen bir sınır belirlemiş ve bu sınırı Afgan Emiri Abdurrahman Han'a zorla kabul ettirmişti. Sınır belirlendikten sonra yüzlerce yıldır herhangi bir siyasi otorite altına girmeden yaşamlarını sürdürmüş olan sınırdaki Peştun kabileleri siyasi, ekonomik ve sosyal sebeplerle İngiltere'ye karşı 1897'de büyük bir isyan başlatmışlardı. İsyan eden kabileler, Sünnî-Hanefî İslam inancına sahip olup Osmanlı Devleti ve dolayısıyla halifeye karşı derin bir muhabbet besledikleri için bu olay, Panislamist bir politika güden ve Panislamizm'i Müslüman coğrafyada sömürgeler kuran emperyalist devletlere karşı bir denge unsuru olarak kullanan Sultan II. Abdülhamid yönetiminin de dikkatini çekmiştir. Sultan II. Abdülhamid döneminde Panislamist politikaya hizmet eden ve padişahın yarı resmi yayın organı gibi çalışan Ma'lumât gazetesi, İngilizlerin "Kuzeybatı Sınır İsyanı" adını verdikleri Hint-Afgan Sınır İsyanı konusunda olayın başından itibaren okuyucusunu bilgilendirmeye çalışmıştır. Ma'lumât, Batılı gazeteler vasıtasıyla isyanı düzenli bir şekilde takip ederek Panislamist bir anlayışla İngiliz sömürü düzenini eleştirmekteydi. Ayrıca halifenin kutsiyeti ve Hint-Afgan Müslümanlarının ona olan saygı ve muhabbetleri de gazetede sürekli işlenmekteydi. Tezin amacı, Ma'lumât gazetesi penceresinden Hindistan, Afganistan ve Pakistan tarihi üzerine yapılan çalışmalara katkı sağlayarak günümüzde hala dünyanın en sorunlu sınır hatlarından birisi olan Pakistan-Afganistan sınır sorununun tarihsel temellerini ortaya koymaktır. Batı'nın "medenileştirme misyonu", sömürgecilik, İngiliz emperyalist sisteminin Hindistan'daki uygulamaları, Osmanlı-Hint ve Osmanlı-Afgan ilişkileri ile Kuzeybatı Sınır İsyanı ve bu isyanın Ma'lumât gazetesindeki yansımaları, tezin konusunu teşkil etmektedir. Anahtar Kelimeler: Medenileştirme, Durand Hattı, Panislamizm, Peştunlar, İsyan