19. yüzyıl Osmanlı-Türk romanında Gayrimüslim imgeleri

ÖZET19. YÜZYIL OSMANLI-TÜRK ROMANINDA GAYRİMÜSLİM İMGELERİYüksel Lisans, Türk Edebiyatı BölümüSeda UyanıkTez Yöneticisi: Yard. Doç. Dr. Laurent MignonHaziran 2007Bu tezde, on dokuzuncu yüzyılın son çeyreğinde kaleme alınmış olan,Nabizade Nazım'ın Karabibik (1891), Mizancı Mehmet Murat'ın Turfanda mı YoksaTurfa mı? (1892), Recaizade Mahmut Ekrem'in Araba Sevdası (1896), AhmetMithat Efendi'nin Mesâil-i Muğlâka (1898) ve Şehbenderzâde Filibeli AhmetHilmi'nin A'mâk-ı Hayal (1910) adlı romanlarında gayrimüslim karakterlerin nasılkonumlandırıldıkları değerlendirilmiş; eserler dönemin tarihsel arka planı veyazarların bu konuda benimsedikleri ideoloji ile ilişkilendirilerek incelenmiştir.Tanzimat dönemi romanında gayrimüslim karakterler üzerinde yapılaninceleme ve eleştirilerin sınırlı sayıda olması, yapılan değerlendirmelerin deyazarların romanlarında ve fikrû eserlerindeki bakış açılarını dışlayan genellemeleredayanması, gayrimüslim imgesinin ayrıntılı olarak, örneklerle açımlanmasını gereklikılmıştır.Tezde incelenen romanlar doğrultusunda yazarların, gayrimüslim imgesidolayımında farklı yaklaşımlar sergiledikleri belirlenmiştir. Bu açıdan gayrimüslimkarakterlerin, yazarların din, etnik kimlik ve medenileşme ölçütlerine göredeğişkenlik gösteren yaklaşımları doğrultusunda romanlarda farklı işlevlere sahipoldukları belirlenmiştir. Romanlarda, batılı ve İslami unsurlar arasındaki farkınbelirginleştirilmesine dayanan düşünceler, gayrimüslim karakterleri kimlik-farklılıkeksenine taşıma gibi şekillerde ortaya çıkmıştır. Bu dönem romanları, gayrimüslimkarakterler bağlamında ele alındığında; din, millet ve kültür anlayışlarının, modernve geleneksel, merkez ve çevre, ben ve öteki gibi tipolojik yapılar olarak ifadebulduğu gözlemlenmektedir. Bütün bu değerlendirmelerin ışığında on dokuzuncuyüzyıl sonu Tanzimat dönemi romanında tek bir gayrimüslim anlayışından sözedilemeyeceği sonucuna varılmıştır.anahtar sözcükler: gayrimüslim, din, kimlik, öteki, etnisite, milliyet