19. yüzyıla ait Osmanlı istintak belgeleri üzerine bir dil incelemesi: İnceleme-transkripsiyonlu metin-dizin-tıpkıbasım

Bu çalışmada, 19. yüzyılın ikinci yarısına ait Osmanlı istintak belgeleri ele alınmıştır. İstintaknameler sorgu tutanaklarıdır. İçerikleri sorguya konu olan olayla ilgilidir. Soru-cevap şeklinde düzenlenmiş belgelerdir. Tezde, Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi'nde yer alan istintaknamelerden 1847 –1881 tarihleri arasında yazılmış yirmi bir adet belge seçilmiştir ve bu belgeler yetmiş dört varaktır. Belgelerin seçiminde sorguların konularının pasaportsuz ve vizesiz kaçak giriş, kalpazanlık, cinayet, darp, hırsızlık, görevi ihmal ve geciktirme, ihtilas ve sûistimal gibi farklı olmasına, sorgulamaya katılan sanıkların sosyo-kültürel seviyelerinin farklı olmasına ve hacimleri bakımından farklı uzunluktaki metinlere yer verilmesine dikkat edilmiştir. Böylece incelenen metinlerin çeşitli dil düzeylerini yansıtması hedeflenmiştir. Söz konusu belgelerin ele alınması ve incelenmesinde betimleme ve karşılaştırma yöntemi kullanılmıştır. İncelenen metinler söz varlığı ve dil özellikleriyle Tanzimat dönemi Osmanlı Türkçesini yansıtmaktadır. Giriş kısmında istintâk ve istintâknâmenin tanımları terimleri ve konuları üzerinde durdurulduktan sonra diplomatik dilinin yanı sıra genel dil ve üslup özellikleri hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölüm olan dil incelemesi bölümünde yazılış, ses ve şekil bilgisi ve kullanılan Arapça-Farsça unsurlar incelenmiştir. İkinci bölümde istintak veya istintaknamelerin transkripsiyonları yapılmıştır. Üçüncü bölümde ise metinlerde geçen kelimelerin anlamları ile geçtikleri yerler dizinde verilmiş, yer ve özel adlar ise benzer şekilde, ayrı bir dizinealınmıştır. Yetmiş dört varağı ihtiva eden metinlerin tıpkıbasımları çalışmaya eklenmiştir. Anahtar Kelimeler: İstintâk, istintâknâme,19. yüzyıl Osmanlı Türkçesi, yazılış özellikleri, sesbilgisi, şekil bilgisi, söz varlığı.