19. yüzyılda Adapazarı'nda yabancıların ekonomik ve sosyal yaşama etkileri

Tarih ara~lIrmalan i,erisinde ~ehir tarih,iliginin ozel bir veri vardlr. Unutulmamahdlr ki bilWn par,alann ilrilnildilr. Bu baglamda 6 yilzyIl ya~aml~ ve olduk,a geni~ topraklara yaYllml~ olan Osmanh Devleti'ni daha iyi anlamanm yolu devletin ~ehirlerindeki ekonomik ve sosyal hayatl iyi kavramaktan ge,er. 19. yilzyIlda Osmanh devleti ,okil~ donemine girmi~ti. Devletin emperyalist Avrupah devletlerin eline dil~mesi ekonomide oldugu gibi bir,ok alanda geri gitmesine neden olmu~tu. Bu yuzyIlda Adapazan, devletin i,erisinde bulundugu durumu kavramamlzda bize olduk,a yol gosterir. Devletin toprak kaylplanyla go,men durumuna dil~en Osmanh vatanda~lan Anadolu'nun bir,ok ~ehrini oldugu gibi Adapazan'm da mesken tutmu~lardlr. Bu yilzyllm ba~lannda Sapanca'ya bagh olan Adapazan, zamanla aldlgl bu go,lerin de etkisiyle geli~mi~ ve onemli bir Osmanh kenti durumuna gelmi~tir. Ozellikle bu yuzyIlm ikinci yansmda bagh oldugu izmit'i bile nufus ve bir ,ok alanda geride blrakml~tl. Adapazan Kazasmm, istanbul'a yakmhgmdan kaynaklanan stratejik konumu, sahip oldugu onnan zenginligi Ermeni ve Rum gibi gayrimuslim milletleri de bunyesinde banndlrmasl ozellikle 19. yuzyll i,erisinde Avrupahlarm bu kente dikkat ,ekmelerine vesile olmn~tur. Avrupahlar, ingilizlerle yapIlan 1838 Balta Limanl Anla~masl gibi yaptlklan bir,ok anla~mayla elde ettikleri tavizleri, Adapazan' nda da azami uygulaml~ladlr" Yalmz ekonomiye el atmaml~lar, misyonerlik faaliyetleri, egitim ,ah~malan gibi bir,ok konuda Adapazan'm uygulama alam olarak kullanml~lardlr. Adapazan'nda Avrupahlann a,uklan fabrikalar, i~letmeler, temsilcilikler, bolgedeki halkl kl~kIrtma faaliyetleri, misyonerlik amaclyla yapllan geziler ve mtilakatlar, en sonunda da egitim alanmdaki te~ebbusleri bu ,ah~mamn konusunu olu~turmaktadlr.