1963 Ankara Anlaşması'nın öngördüğü hukuki düzlemde süregelen Türkiye'nin Avrupa Birliği adaylık sürecinde Türkiye-Fransa ilişkileri

Bu çalışmanın amacı; 1963 Ankara Anlaşması ile hukuki zemine oturtulan Türkiye'nin Avrupa Birliği adaylık sürecinde, söz konusu Anlaşmanın öngördüğü şekilde vuku bulan günümüze kadar yaşanan hukuki, siyasi ve diplomatik süreçte yaşanan gelişmelere Fransa'daki hükümetler (izleyen bölümlerde açıklanacağı üzere cumhurbaşkanları) ne şekilde tepki ortaya koymuştur, tutumları ne olmuştur, tatbik ettikleri Türkiye politikasında hangi parametreleri göz önünde bulundurmuşlardır, hangi politika alanlarında değişikliklere gidilmiştir gibi soruların cevaplarını ortaya koymaktır. 1963 tarihli Ankara Anlaşması, öncelikle Gümrük Birliği'nin ihdas edilmesini öngörmüş, üç aşamalı hukuki bir çerçeve çizmiştir. Akabinde 1996 yılı itibariyle de Gümrük Birliği Anlaşması olarak bilinen 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi kararı alınarak, Gümrük Birliği yürürlüğe girmiştir. Bu bağlamda, Ankara Anlaşması'nın çizdiği söz konusu hukuki çerçeve ekseninde 2017 senesine kadar Türkiye'nin Avrupa Birliği adaylık sürecinde yaşanan gelişmeler Fransa açısından irdelenmiştir. Yapılan incelemede, birincil kaynaklar çerçevesinde Türk Dışişleri Bakanlığı kayıtları ve açıklamaları, Fransa Cumhurbaşkanlığı ve Başbakanlığı arşivleri, Türk ve Fransız basın arşivleri ve Fransa'da görev yapmış diplomatlarla gerçekleştirilen mülakatlardan, ikincil kaynaklar çerçevesinde ise yayınlanmış akademik çalışmalar, makale, kitap ve veri tabanlarından istifade edilmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde Avrupa Birliği'nin kurucu üyesi olarak Fransa ve Fransız dış politikasının temel çizgileri analiz edilirken, 1958 tarihli Beşinci Cumhuriyet Anayasası çerçevesinde Fransa cumhurbaşkanlarının rolü de incelenmiştir. Çalışmanın ikinci bölümü olan 1963 tarihli Ankara Anlaşması'ndan Türkiye'nin 1987 yılındaki tam üyelik başvurusuna giden süreçte Türk - Fransız ilişkileri üzerinde durulurken, son bölümde ise Gümrük Birliği sonrası ilişkilerdeki gelgit sorunsalı açıklanmaya çalışılmıştır. Çalışmada elde edilen bulgulara göre, Fransa'nın Avrupa Birliği özelinde Türkiye politikasında prensiplerinin sabit olduğu ve stratejilerinin değişkenlik arzettiği görülmüştür. Beşinci Cumhuriyet Fransa'sı cumhurbaşkanlarının mensup oldukları parti ne olursa olsun izledikleri politikaların mensup oldukları parti dışında bir devlet politikası boyutu olduğu tespit edilmiştir. Bu durumu ise Türkiye'yi ne Topluluk içerisinde ne de dışında tutan Avrupa asimptotu politikasının açıkladığı, Cumhurbaşkanları Valery Giscard d'Estaing ve Nicolas Sarkozy'nin Türkiye'yi Avrupa Birliği'nden tamamen dışlayan yaklaşımları haricinde Beşinci Cumhuriyetin diğer tüm cumhurbaşkanlarının, takındıkları siyasi ideolojilerden ve bu ideolojilerin Türkiye politikasından ayrıksı biçimde bir devlet politikası olarak addedilebilecek Türkiye politikası izledikleri sonuçlarına varılmıştır.