The trajectory of queerness through Turkish literary translations from 1970 to 2015

Bu tez çalışması 1970 ile 2015 yılları arasında yapılan altı Türkçe çeviri metninde kuir kimliklerin nasıl yansıtıldığı konusuna ışık tutmayı amaçlamaktadır. Kuir çeviri çalışmaları nispeten yeni bir çalışma alanıdır ve bu nedenle, çevirilerde kuir karakterlerin temsilleri üzerine yapılan çalışmalar oldukça sınırlıdır. Bu gerçeği başlangıç noktası alarak, bu tez ana karakteri kuir olan altı İngilizce roman ve bu eserlerin Türkçe çevirilerini bir vaka çalışması ele almaktadır. Bu romanlar şu şekilde sıralanabilir. James Leo Herlihy'nin Midnight Cowboy başlıklı eseri, Alice Walker'ın The Color Purple başlıklı eseri, Christopher Isherwood'un A Single Man başlıklı eseri, E.M. Forster'ın Maurice başlıklı eseri, Jeanette Winterson'ın Oranges Are Not The Only Fruit by başlıklı eseri ve André Aciman'ın Call Me By Your Name başlıklı eseri. Çevirilerin erek kültürdeki yolculuğunu ortaya çıkarmak adına, bu çalışmanın kronolojik sıralaması Türkçe çevirilerin basım tarihine göre düzenlenmiştir. Çevirilerin değerlendirmesi içinde bulundukları sosyopolitik ve tarihi şartlar çerçevesi içinde gerçekleştirilmiştir. Metinleri analizi için teorik kapsam olarak Pierre Bourdieu'nün "habitus" (1990: 53) ve "capital" (1986: 241) kavramları ile "ajan" (Milton & Bandia, 2009: 1) kavramı kullanılmıştır. Metinsel analiz için gerekli olan metodolojik yaklaşım olarak ise Marc Démont'un kuir edebi metinleri çevirilerini incelemek amacıyla önermiş olduğu "üç mod" (2018: 157) seçilmiştir. Bu tez araştırmasının sonucunda; 70'ler ve 80'lerin başında yapılan çeviri metinlerde, sosyopolitik şartların etkisiyle, çevirmenlerin metinlerde çıkrama ve hafifletme gibi çeviri stratejiler ile metinlerde değişiklik yaptıkları saptanmıştır. Bununla beraber, 80'lerin sonu ve 90'larda Türkiye'de hakim olan ılıman politikaların ve Kuir hareketin artan popülerliğinin etkisiyle, bu yıllarda yapılan çevirilerin daha özgür bir yaklaşım benimsediği gözlemlenmiştir. Son olarak, 2000 ile 2015 yılları arasında yapılan çevirilerin incelemesi ise çevirilerin bir direnç gösterdiği ve hem çevirmenlerin hem de Sel Yayıncılık'ın birer çeviri ajanı olduklarını ortaya koymuştur.